براوەکانی خەڵاتی نۆبڵی فیزیکی ساڵی ٢٠١٩

براوەکانی خەڵاتی نۆبڵی فیزیکی ساڵی ٢٠١٩ دیاری کران

خەڵاتی نۆبڵی فیزیکی ساڵی ٢٠١٩ بە هاوبەشی درا بە سێ کەس کە بریتین لە جەیمز پیبڵ، میشێل مەیر و دیدیێر کیولۆز.
نیوەی خەڵاتەکە بە هۆی دۆزینەوەکانی جەیمز پیبڵ لە بواری “دۆزینەوە بیردۆزییەکانی لە گەردوونناسیی فیزیک”دا بەو بەخشراوە و نیوەی دیکەی خەڵاتەکە بەهاوبەشی بەخشراوە بە میشێل مەیر و دیدیێر کیولۆز بە هۆی “دۆزینەوەی هەسارەیەکی دەرەکی کە لە دەوری ئەستێرەیەکی هاوشێوەی خۆر دەگەڕێت”.

بیردۆزیی جەیمز پیبڵ جیهانی لە سەرەتای منداڵییەوە شی کردەوە و پرۆسە نوێیەکانی فیزیکی دۆزییەوە. ئاکامی کەڵکوەرگرتن لە ئامرازەکانی بیردۆزیی جەیمز پیبڵ جیهانێکی بە ئێمە پیشان دا کە تەنیا ٥%ی ناوەرۆکی ناسراوە کە ئەستێرەکان، هەسارەکان و دارەکان و تەنانەت ئێمەش لە خۆ دەگرێت و ئەو ٩٥% ە کە ماوەتەوە ماددەی تاریک و وزەی تاریکە کە نەناسراوە.

لە ئۆکتۆبری ساڵی ١٩٩٥دا میشێل مەیر و دیدیێر کیولۆز ڕایانگەیاند کە یەکەم هەسارەی دەرەکی لە دەرەوەی کۆمەڵەی خۆریان دۆزیوەتەوە. ئەم هەسارەیە بە دەوری ئەستێرەیەکی وەک خۆردا دەخولێتەوە و لە گەلەستێرەی خۆمان واتە ڕێگای شیری دایە. ئەم هەسارە ناوی “٥١پێگاسی بی” یە و هەسارەیەکی گازیی هاوشێوە و هاوقەبارەی گەورەترین هەسارەی گازیی کۆمەڵەی خۆر واتە موشتەرییە. ئەم دۆزینەوەیە شۆڕشێکی لە ئەستێرەناسیدا دەست پێکردووە و دوای دۆزینەوەی ئەو هەسارەیە زیاتر لە ٤٠٠٠ هەسارەی دەرەکی دیکە لە گەلەستێرەی ڕێگای شیری دا دۆزرایەوە.

وشەکان:
هەسارەی دەرەکی exoplanet
ماددەی تاریک dark matter
وزەی تاریک dark energy
هەسارە planet
کۆمەڵەی خۆر solar-system
گەلەستێرە galaxy
ڕێگای شیری milky way

ئامادەکردن: ئەیوب مەحموودی

سەرچاوە:

https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2019/press-release/