ئەهوەند جەلالی

ئیمەیلی نووسەر:   ahvand.jalali@gmail.com

بابەتەکان لە گۆڤاری هۆژیندا

تایبەتنامە

وزە جێگرەوەكان، چارەسەرێک بۆ داھاتووی جیھانی پیشەسازیئەهوەن جەلالی

ژمارە ١

ژمارە ٢

ژمارە ٣

وتووێژ لەگەڵ پرۆفیسۆر بێورانیئەهوەن جەلالی

ژمارە ٤

ژمارە ٥و٦

پاشەکەوت کردنی وزەی کارەبائەهوەن جەلالی

ژمارە ٧

ژمارە ٨

سیستمی کارەبای هێزی وڵاتی ئوستراڵیائەهوەن جەلالی

بابەتەکانی کاناڵ و ماڵپەڕ

جۆسلین بێڵ بڕنێڵ | ئەو ژنە زانستوانانەی مێژوو لە بیری کردوون

سپاش-فیزیکزانی بەریتانی, جۆسلین بێڵ بڕنێڵ لەدایکبووی ١٩٤٣، کاتێک کە لە ساڵی ١٩٦٧دا خوێندکاری دکتۆرا بوو، یەکەم پالساری ڕادیۆیی دۆزییەوە.

ئەو ئامرازەی بۆ دۆزینەوەی تەقەمەنی بە کار دێت(تیشکی ئێکس)، دەتوانێت شێرپەنجە ببینێتەوە!

توێژەرانی زانکۆی کۆلێژی لەندەن (UCL) لە بەریتانیا بە کەڵکوەرگرتن لە تیشکی ئێکس تەکنیکێکی نوێیان بۆ دیاریکردنی تەقەمەنی دروست کردووە کە ڕەنگە بۆ ناسینەوەی تومۆرەکانیش بەکار بێت. لەم شێوازی نوێیەدا بە کەڵکوەرگرتن لە تیشکی ئێکس و بە هاوکاریی ئەلگۆریتمێکی فێربوونی قووڵی ژیریی دەستکرد (AI) دەکرێت هاوشێوەی دیاریکردنی تەقەمەنی لەناو جانتاکاندا، ئەو تومۆرە کوشندانەی لە قۆناخی سەرەتاییدان زیاتر بخوێنەوە…

ڕۆزالیند فرانکلین | ئەو ژنە زانستوانانەی مێژوو لە بیری کردوون

لە ساڵی ١٩٥٢دا لە ئاکامی تاقیکارییەکانی کیمیازانی بەریتانی، ڕۆزالیند فرانکلین، وێنەی بەناوبانگی تیشکی ئێکس بە ناوی «فۆتۆ ٥١» بە دەست کەوت کە ڕێگەخۆشکەری دۆزینەوەی جووتەی مارپێچیی دی.ئێن.ئەی بوو. بەڵام فرانسیس کریک و جەیمز واتسۆن لەو کاتەدا کاریان لەسەر بیرۆکەیەکی هاوشێوە دەکرد و ئاکامی توێژینەوەکەیان پێش فرانکلین بڵاو کرایەوە، ئەمەش وای کرد زۆر کەس پێیان وا زیاتر بخوێنەوە…

خوێندنەوەی مێشک: گۆڕینی چالاکیی مێشک بە نووسراوە

ئەم توێژینەوەیە مژدەیەکی دڵخۆشکەر و هەنگاوێکی گەورەیە بۆ خوێندنەوەی مێشک و دەتوانێت یارمەتییەکی زۆری ئەو کەسانە بدات کە کێشەی ئاخاوتنیان هەیە.

کەی شارستانییەتی مرۆڤایەتی دەبێت بە شارستانییەتی جۆری-l ؟

هەرچەند مرۆڤ ڕادەیەکی زۆر وزە دەستەبەر دەکات، بەڵام ئێستاش شیاوی ئەوە نییە کە تەنانەت لە ئاست شارستانییەتی جۆری یەکیش پۆلێنبەندی بکرێت.

ئەو ژنە زانستوانانەی مێژوو لە بیری کردوون | مارتە گۆتییە

گۆتییە لە ڕۆژی ١٠ی سێپتەمبەری ١٩٢٥ لە فەڕەنسا لە دایک بوو و ڕۆژی شەممە ٣٠ی ئەپریلی ٢٠٢٠ لە تەمەنی ٩٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. ئەو لە ساڵی ١٩٥٨دا بۆی دەرکەوت ئەو کەسانەی کە نەخۆشیی کۆنیشانەی داونیان هەیە کرۆمۆسۆمێکی زیادەیان هەیە. کاتێک بە هۆی نەبوونی مایکرۆسکۆپێکی بەهێز نەیتوانی ڕێک ئەو کرۆمۆسۆمە زیادییە بناسێتەوە، بەسادەیی سلایدەکانی بە زیاتر بخوێنەوە…

بە هۆی کۆرۆناوە تووشی قەڵەوی بووی؟ ئەم ڕێنماییانە دەبێته هۆی دابەزینی کێش

ئەم پارێزە توانای دانانی کێش و کۆنترۆڵی شەکرەی خوێن و چەوری ناو سکی هەیە وە هاوکات کۆگای ماسولکەکانیش دەپارێزێت هەروەها هەوکردنی پاش کۆرۆناش کەم دەکاتەوە.

ئایا ژیانی سەر زەوی لە بەردەسپاشەکانەوە هاتووە؟؟

ئایا سەرچاوەی ژیان لە زەوی بووە یاخود بە هاتنی پێکهاتە بنەماییەکانی ژیان لەگەڵ بەردەسپاشێک بۆ زەوی دەستیپێکردووە(ناسراو بە پانسپێرمیا).

سۆلانا لە نوێترین هێرشی هاکی کریپتۆدا کراوەتە ئامانج. لێرەدا ئەوەی تا ئێستا دەیزانین

کۆمپانیای بلۆکچەینی بەناوبانگی سۆلانا لە تویتێکدا هێرشەکەی پشتڕاست کردەوە و گوتی نزیکەی زۆرتر لە ٧٧٦٧ جزدانی دیجیتاڵ کاریگەرییان لەسەر بووە بەهۆی دزینی سۆل تۆکنی سۆلانا و دراوی USD.

چۆنیەتیی کاریگەریی وەرزش و ڕاهێنان لەسەر سیستەمی دڵ و سووڕانی خوێن

جەستەی وەرزشوانان بە بەراورد لەگەڵ کەسانێک کە وەرزش ناکەن، دەتوانێت لە کاتی چالاکیی جەستەییدا ئۆکسجینی زیاتر هەڵبمژێت.

وا وێدەچێت کارگەکان لەگەڵ یەکتر قسە بکەن!بە بەکارهێنانی نزیکەی ٥٠ «وشە»!

لە لێکۆڵینەوەیەکی ئەم دوایەدا، زانایەکی زانکۆی ڕۆژئاوای ئینگلتەرا، بە چەقاندنی ئەلەکترۆد لە ناو چوار جۆری کارگ بۆی دەرکەوت کە وا وێدەچێت کارگەکان بە کەڵکوەرگرتن لە پەستان (پاڵس)ی ئەلەکتریکی، لەگەڵ یەکتر پەیوەندی دەگرن.

ژیریی دەستکرد پێشبینی دەکات کە چۆن و کەی نەخۆشێک بە جەڵتەی دڵ دەمرێت.

ناتالیا تریانۆڤا پزیشک و پرۆفیسۆری ئەندازیاریی پزیشکی دەڵێت: مردنی لەناکاوی دڵ بەهۆی ناڕێکیی لێدانی دڵەوە بە ڕێژەی لە سەدا بیستی هەموو مردنەکان لەسەر ئاستی جیهان پێک دەهێنێت و ئێمە هێشتا کەمی لێ دەزانین کە بۆ چی ڕوو دەدات یان چۆن بزانین کێ لە مەترسیدایە.

بە بۆنەی ساڵیادی داهێنانی تۆڕی بەرینی جیهانی یان WWW

لە ساڵی ١٩٩٤دا، وردەوردە چیرۆکی تۆڕ کەوتە سەر میدیاکان. کۆنفرانسێکی دووەم کە ١٣٠٠ بەشداربوو بوو، لە مانگی ئۆکتۆبەر لە ئەمریکا بەڕێوە چوو، کە لەلایەن NCSA و لیژنەی تازە پێکهێنراوی کۆنفرانسی نێودەوڵەتیی تۆڕ[4] ڕێکخرابوو.

پەیوەندیی چایی گەرم و شێرپەنجەی سورێنچک

شێرپەنجەی سورێنچک هەشتەمین شێرپەنجەی بکوژی جیهانە و گرنگترین هۆکارەکانی بەدیهاتنی ئەم شێرپەنجەیە دەگەڕێتەوە بۆ ڕەوشت و شێوازی خواردن و جۆراوجۆریی خۆراک.

ڕێژەی دانیشتووانی چین ڕوو لە کەمبوونەوەیە.

ئەگەری ئەوە هەیە کە ڕێوشوێنە توندەکانی دژە کۆڤید، دوودڵی لە منداڵبوونی ساز کردبێت بۆ بنەمالە چینییەکان و دابەزینی ڕێژەی دانیشتووانی ئەم وڵاتەی خێراتر کردبێت.

تێسلا ٧٥٪ی بیتکۆینەکەی بە هۆی دابەزینی قازانجی ئیلۆن ماسک لە کریپتۆ دەفرۆشێت!

ڕۆژی چوارشەممە، تێسلا ٩٣٦ ملیۆن دۆلار (٩١٩ ملیۆن یۆرۆ) لە گەورەترین کریپتۆی جیهانی فرۆشت کە بەهاکەی لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢١دا نزیکەی ٢ملیار دۆلار (١.٩٦ ملیار یۆرۆ) بووە.

خۆکوشتن

زانایان دەڵێن ئەوەی کە چ هۆکارێک مرۆڤ بەرەو خۆکوشتن هان دەدات ڕوون نییە. بەڵام ئەگەری هەیە هۆکارەکان پێکهاتەیەک لە گرفتەکانی دەروونی، کۆمەڵایەتی، ئابووری و کێشە بنەماڵەییەکان بێت.

ئەمڕۆ ڕۆژی جیهانیی شەترەنجە

سەرچاوەی سەرەکیی شەترەنج دیار نییە. چەندین بیرۆکە، سەرەتای ئەم یارییە دەگەڕێننەوە بۆ وڵاتانی وەک هیندستان و چین و تەنانەت ڕووسیا و ئاسیای ناوەڕاست.

تەلەسکۆپی جەیمز وێب، چاوی مرۆڤ بەرەو سەرەتای گەردوون

ئەگەر هەموو شتێک بە سەرکەوتوویی بڕواتە پێش، وێب لە درێژیی شەپۆلی نزیک یان نیوەی شەپۆلی خوارووسوور لێکۆڵینەوە لەسەر گەردوون دەکات، کە زۆربەی ئەم شەپۆلانە درێژترن لەوەی کە هابل دەتوانێت بیانبینێت.

وردەکارییەک لە داهاتووی ئۆتۆمبێلەکان: بی. ئێم. دەبلیوو مانگانە پارەیەک لە کورسییە گەرمەکان وەردەگرێت!

لەوانەیە شێتانە دەربکەوێت، بەڵام کۆمپانیاکانی دروستکردنی ئۆتۆمبێل بۆ هەندێک تایبەتمەندی کە بە شێوەیەکی فیزیکی لەناو ئۆتۆمبێلەکەدا دروستکراون، مەرجی کرێیان داناوە.

خواردنی شیر بۆ جێبەجێکردنی پێداویستییەکانی ڕۆژانە بۆ کالیسیۆم و پرۆتینەکانی ئاژەڵ و وەرگرتنی ڤیتامین B12 لەلایەن زۆربەی ڕێنماییە خۆراکییەکانەوە پێشنیار دەکرێت 

لە توێژینەوەکان کە لە ساڵی ٢٠١١ بڵاوکرایەوە دەرکەوت خواردنی ٢٠٠ میل شیر لە ڕۆژدا پەیوەندیی بە کەمبوونەوەی رێژەی بەرچاوی ٦٪ی لە مەترسیی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان (دەمار) هەیە.

ئیمۆجییەکان: ڕێگەیەک بۆ پیشاندانی هەستەکانمان

پرسیاری سەرەکیی زانایانی بواری دەروونناسی و تەکنۆلۆژیا ئەوەیە کە ئایا ئیمۆجییەکان دەتوانن هەستەکانمان وەکوو پەیامە نووسراوەکان پیشان بدەن؟ ئیمۆجییەکان لە نێو جیلە جیاوازەکان و بە پێی کولتوور ڕاڤە دەکرێن.

تویتەر بە بۆنەی هەوڵی ئیلۆن ماسک بۆ هەڵوەشاندنەوەی مامەڵەی ٤٤ ملیاری سکاڵای لەسەر تۆمار دەکات.

سەرۆکی دەستەی کارگێڕیی تویتەر ڕایگەیاند، دەستەکە «پابەندە بە داخستنی مامەڵەکە لەسەر ئەو نرخ و مەرجانەی لەگەڵ بەڕێز ماسک ڕێک کەوتوون و پلانی هەیە ڕێوشوێنی یاسایی بگرێتە بەر بۆ جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی یەکگرتنەکە».

بارودۆخی منداڵی و تایبەتمەندییەکانی کەسایەتی پەیوەندیدارە بە تەنیایی لە تەمەنی سەرتردا

بارودۆخی ژیان لە کاتی منداڵیدا وەک هەبوونی هاوڕێ و خوشک و برای کەمتر، پەیوەندیی ساردوسڕ لەگەڵ دایک و باوکان، تەندروستی خراپ و گەورەبوون لە خێزانێکی هەژاردا، هەموویان پەیوەندیدارن بە ڕێژەیەکی زیاتر لە تەنیایی لە تەمەنی سەرتردا. تەنیایی لە دەیەی ڕابردوودا بابەتێکی جێگەی سەرنج بووە چونکە دەرکەوتووە کە پەیوەندی بە زیانگەیاندن بە تەندروستییەوە هەیە و لەگەڵ زیاتر بخوێنەوە…

ئەم ئەپە دەتوانێت نەخۆشییە دەگمەنەکان لە دەموچاوی منداڵەوە دەستنیشان بکات.

لە ساڵی ٢٠١٤دا کۆمپانیا نوێیەکەی شنیبێرگ بەناوی FDNA ئێف دی ئێن ئەی ئەپێکی بەناوی Face2Gene فەیس تو جین خستە بازاڕەوە. لە دەوری ئەلگۆریتمەکانی فێربوونی ماشین وەک ئەو ئەلگۆریتمەی کە پێشتر بۆ ناسینەوەی تاکەکان بەکاری هێنابوو، دروست کرا. تەنیا ئەلگۆریتمەکەی ئێف دی ئێن ئەی تەنیا شیکاری بۆ دەموچاو دەکات بۆ ئەوەی دەری بخات ئایا ئەو کەسە تێکەڵاوی جینی هەیە.

پیاوە نەزۆکەکان مەترسیی تووشبوون بە شێرپەنجەی مەمکیان زیاترە

نەزۆکی لە پیاوەکاندا دەکرێت بە کێشەکانی دیکەی تەندروستییەوە ببەسترێتەوە. توێژینەوەیەک کە لەم دواییەدا لە گۆڤاری توێژینەوەی شێرپەنجەی مەمکدا بڵاو کراوەتەوە، پەیوەندییەکی بەهێز لە نێوان شێرپەنجەی مەمک و نەزۆکی لە پیاواندا دەردەخات. توێژینەوەکە ئاماژە بەوە دەکات کە هەرچەندە شێرپەنجەی مەمک لە نێرینەکاندا کەمتر باوە، بەڵام چانسی شێرپەنجەی مەمک لە پیاوە نەزۆکەکاندا بە بەراورد لەگەڵ ئەو پیاوانەی زیاتر بخوێنەوە…

خواردنی زەردەچێوە دەتوانێت پارامێتەرەکانی شەکری خوێن لە ژنانی تووشبوو بە سەندرۆمی هێلکەدانی فرە کیسی باشتر بکات.

ئەنجامی شیکارییەکی مێتا کە لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاو کرایەوە دەریخست کە خواردنی زەردەچێوە (بە پێکهاتەی چالاک لە ٨٠ بۆ ٥٠٠ میلیگرام لە ڕۆژێکدا) دەتوانێت پارامێتەرەکانی شەکری خوێن (ئاستی شەکری خوێن و ئاستی ئەنسۆلین) لە ژنانی تووشبوو بە PCOS (سەندرۆمی هێلکەدانی فرە کیسی) باشتر بکات. پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە هەر کەوچکە چایەک لە زەردەچێوە ٢٠٠ زیاتر بخوێنەوە…

بە هۆی بڵاوبوونەوەی نەخۆشیی کۆلێرا لە کوردستان

نەخۆشیی کۆلێرا (بە ئینگلیزی: Cholera، بە فارسی: وبا) نەخۆشییەکی بەکتریاییه کە لە ڕێگەی ئاوی پیسبوو بە پیسایی مرۆڤی نەخۆشەوە دەگوازرێتەوە.

ئەو جینانەی لە مێشکی هەشتپێدا بازیان داوە لەگەڵ ئەوانەی مێشکی مرۆڤدا یەکسانن!

بە پشکنینی دوو جۆری هەشتپێ، هەشتپێی ئاسایی و هەشتپێی کالیفۆرنیایی، بۆیان دەرکەوت کە ئەو جینانەی لە مێشکی هەشتپێدا «بازیان داوە» لەناو مێشکی مرۆڤیشدا هەر ئەو جینانە بە هەمان شێوە بازیان داوە.

بارهەڵگری کارەبایی فۆرد ئێف-١٥٠ لایتنینگ دەتوانێت بۆ ماوەی ٣ ڕۆژ کارەبای ماڵێک بدات.

بە بەکارهێنانی پارچە ئامێرێکی زیادی لەسەر ئەم ئۆتۆمبێلە دەتوانیت بۆ ماوەی سێ ڕۆژ کارەبا لە باتریی ئۆتۆمبێلەکەوە بە خانووەکەت بدەیت و لە کاتی کارەبا بڕاندا، ماڵەکەت لە تاریکی و کوژانەوەی ئامێرەکانی ڕزگار بکەیت.

بارهەڵگری کارەبایی فۆرد ئێف-١٥٠ لایتنینگ لەگەڵ باترییەک بە توانای ١٣١ کیلۆوات-کاتژمێرەوە دێت.

فۆرد ئاشکرای دەکات کە پیکاپی کارەبایی ئێف-١٥٠ لایتنینگ توانای ئەوەی هەیە بە هەڵگرتنی ١٠٠٠ پاوند یان ٤٥٤ کیلۆگرام بار، مەودای ٤٨٣ کیلۆمەتر بە یەکجار بارگاویکردن بپێوێت.

گووگڵ کلاود ژمارەی (پای)ی تا ١٠٠ ترلیۆن ژمارە حیساب کرد!

ساڵی ٢٠١٩، گووگڵ کلاود تا ٣١.٤ ترلیۆن ژمارە لە ژمارەی پای -ژمارەیەکی لێڵ کە هەزاران ساڵ لەمەوبەر دۆزرایەوە-ی حیساب کرد کە ئەو کات لە دونیادا ڕیکۆرد بوو. بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٢١دا زانایانی زانکۆی زانستە کارپێکراوەکانی گریسۆنز (هەڵکەوتوو کە سویس) ئەم ڕێژەیان کردە دوو هێندە و کۆی گشتیی ژمارەکەیان بۆ ٦٢.٨ ترلیۆن ژمارە بەرز کردەوە. زیاتر بخوێنەوە…

هیزگەیەکی گەورەی با، هەڵکەوتوو لە ناو دەریای نەرویج وزەی پێویست بۆ بەرهەمهێنانی نەوت و گاز دابین دەکات!

خێرایی با لە دەریای باکووردا یەکجار زۆرە و هەر ئەوەش دەتوانرێت سوودێکی یەکجار زۆری لێ وە دەست کەوێت. ساڵی ڕابردوو، هێزگەی بای ٥٠ مێگاواتی لە سکۆتلەندا کە توانای کارەبادانی ٥٥ هەزار ماڵی هەیە، دەستی بە کار کرد.

تۆیۆتا بۆ ئۆتۆمبێلی کارەبایی ٣٥ ملیار دۆلار وەبەرهێنان دەکات

تۆیۆتا نایهەوێت واز لە بزوێنەری سووتانی ژوورەکی بهێنێت و ستراتیژیی دیکەی گرتووەتە بەر. ئەم کۆمپانیایە هەرچەند لە بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێلی هایبرید (بەنزینی-کارەبایی) پێشەنگە،

ئەم مانگە پێنج هەسارە لە ئاسمانی بەیانیدا لە سەر یەک هێڵ ڕیز دەبن.

ئەم پێنج هەسارەیە بریتین لە: زاوە، ڤینۆس، مەریخ، موشتەری و زوحەل. ئەگەر بەیانییەک لە بیرت چوو یان هەور نەیهێشت بیانبینیت، هەمیشە بەیانیی ڕۆژی دواتر هەیە بۆ بینینی.

هاوکاریی کەونارناسانی کورد و ئەڵمانی بۆ پشکنینی شارە ٣٤٠٠ ساڵەکەی کە ئەم دواییە لەسەر ڕووباری دیجلە وە دەر کەوت.

ئیڤانا پولیتز دەڵێت: «بینای کۆگاکە گرنگییەکی تایبەتی هەیە، چونکە دەبێت بڕێکی زۆر کاڵای تێدا هەڵگیرابێت، ڕەنگە لە هەموو ناوچەکەوە هێنرابێت». دکتۆر حەسەن ئەحمەد لە کۆتاییدا دەڵێت: «ئەنجامی هەڵکۆڵینەکان دەری دەخەن کە ئەو شوێنەوارە ناوەندێکی گرنگ بووە لە ئیمپراتۆریی میتانی».

توێژەران ئیسفەنجێک دروست دەکەن کە دەتوانێت نەوت و فۆسفات و مایکرۆپلاستیک لە ئاوە پیسبووەکان کۆ بکاتەوە.

دراڤید دەڵێت: «بە پێچەوانەی دووکەڵ کە تۆ دەتوانیت پیسبوونی هەوا ببینیت و هەستی پێ بکەیت، بەشێکی زۆری پیسبوونی ئاو بێدەنگە. ئەم پیسبوونە چەند جۆری هەیە، بۆیە دەمانەوێت تەکنۆلۆژیایەکی گەورە دروست بکەین کە بتوانێت چارەسەری ئەم کێشەیە بکات.»

فیزیکزانی لێهاتووی کورد «ئاوێنەی سیحراوی» دروست کرد.

گرنگیەتی و ڕۆڵی زانستە بنەڕەتییەکان لە پێشکەوتن و پەرەپێدانی مرۆڤ حاشاهەڵنەگرە. زانستگەلێک وەک فیزیک، کیمیا، بیرکاری و بوونەوەرناسی، گشت کات بۆ کۆمەڵگه و تاکەکانی سەرنجڕاکێش بووە و پێشکەوتە زانستییەکان لەو تەوەر و بابەتانەدا لە لایەن کۆڕ و کۆمەڵانی خەڵک – لە ئاستی خوێندەواری و زانیاریی جۆراوجۆر – بەدواداچوونی بۆ دەکرێت. سەرنجڕاکێشیی زانستە بنەڕەتییەکان بۆ خەڵکی زیاتر بخوێنەوە…

خەساربووی دار و دووبارە وە دەست خستنەوەیان بۆ سازکردنی ماددەی بەهێزتر لە پۆڵا.

ئۆرلاندۆ ڕۆجاس لە زانکۆی بریتیش کۆڵۆمبیا و هاوکارانی شێوازێکیان دۆزیوەتەوە کە لیگنین -ماددەیەک وەک چەسپ لە توێلکی خانەکانی گیا- دەتوێنێتەوە و نانۆفیبریلەکانی سێلولۆز کە وەک ڕیشاڵی بچکۆلەن و لە دیواری خانەکانی گیا دەدۆزرێنەوە وە دەر دەخەن.

ئێستا ئەمریکا خاوەنی خێراترین سوپەرکۆمپیوتەرە

سوپەرکۆمپیوتەرەکان بۆ لێکدانەوەی ژمارە و داتاکان بەکار دێن و لە زانستە پێشکەوتووەکان لە مۆدێلکردنی گەردیلەییەوە تا پێشبینیکردنی کەشوهەوا، میکانیکی کوانتۆم و توێژینەوەی یەکگرتنی ناوکی و زۆر شتی تر کەڵکیان لێ وەردەگیرێت.

بۆ چی ئافرەتان زیاتر تووشی شەقیقە دەبن؟

ئازاری درێژخایەن یەکێکە لە نەخۆشییە لاوازکەرەکانی مرۆڤ. هەوڵی گەورە دەدرێت بۆ تێگەیشتن لە میکانیزمە گەردیلەیی و خانەییەکان کە بنەمای فیزیۆلۆژیای نەخۆشیی گواستنەوەی ئازارن. بە تایبەتی جێگەی سەرنجە کە هەندێک جۆری ئازاری درێژخایەن وەک شەقیقە، تا سێ هێندە لە ژناندا زیاتر لە پیاوان بڵاو دەبێتەوە. توێژەران باس لەوە دەکەن کە ڕەنگە هۆرمۆنی ئیسترۆجین و هۆرمۆنەکانی تر زیاتر بخوێنەوە…

وشکەساڵیی ئەم دواییە, شارێکی ٣٤٠٠ ساڵەی لە نزیک ڕووباری دیجلە وە دەر خست.

ئاسەواری ئەم شارە لەگەڵ بەرزبوونەوەی ئاستی ئاو، جارێکی دیکە نوقم دەبێتەوە.   هاوکات لەگەڵ ئەوەی نیوەگۆی باکوور بەرەو وەرزی هاوین دەچێت، هەواڵی وشکەساڵیی زیاتر لە وڵاتانی وەک هیندستان، پاکستان، مەکسیک و ئەمریکا دەگاتە دەستمان. عێراق یەکێکە لەو وڵاتانەی کە بەدەست لێهاتەکانی وشکەساڵی دەناڵێنێت. بەڵام هەواڵێکی نوێ گەیشتە دەستی شوێنەوارناسان.   ئەو وشکەساڵییەی لە چەند مانگی زیاتر بخوێنەوە…

نان یان برینج؟ کامیان زیاتر دەبنە هۆی قەڵەوبوون؟

برینج خێراتر لە نان دەخورێت و بۆیە لە کاتێکی یەکساندا، ڕێژەی برینجی خوراو لە نان زیاترە و هەر ئەمەش دەبێتە هۆی زیادبوونی کالۆری.

مێکوتەی مەیموون چییە و لە کوێوە پەیدا بووه؟

مێکوتەی مەیموون لە مرۆڤدا بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٧٠ لە کۆنگۆ لە کوڕێکی تەمەن ٩ ساڵە لە ناوچەیەکدا کە مێکوتە لە ساڵی ١٩٦٨دا لە ناو چووبوو، دەستنیشان کرا. لەو کاتەوە زۆربەی حاڵەتەکان لە ناوچە گوندنشین و دارستانە بارانییەکانی کۆنگۆ دەدیترێت.

کێ بوو کە یەکەم وێنەی زەویی لە بۆشایی ئاسمانەوە گرت؟ مووشەکێکی ئەڵمانی نازی؟

ساڵی ١٩٤٦ زانایانی پێگەی مووشەکیی وایت سەندز لە نیومەکسیکۆ، کامێرایەکیان خستە سەر مووشەکێکی بالیستکی ڤی-٢ کە لە ئەنجامدا یەکەم وێنەی زەوی لە بۆشایی ئاسمانەوە گیرا.

کارخانەی هیۆندای لە ٢٠٢٥ەوە، ساڵانه ٣٠٠ هەزار ئۆتۆمبێلی کارەبایی لە ئەمریکا بەرهەم دەهینێت.

کۆمپانیایه هیۆندای مۆتۆرز ڕۆژی هەینی ڕایگەیاند: نزیکەی ٥.٥ ملیار دۆلار بۆ دامەزراندنی یەکەم کارخانەی تایبەتیی بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێلی کارەبایی و باتری لە ئەمریکا وەبەر دەهێنێت.

ژیریی دەستکرد تەنیا بە بیستنی دەنگی کەسێک دەتوانێت وێنەی کەسەکە نیشان بدات!

توێژەرەکان بە یارمەتیی ملیۆنان ڤیدیۆی یوتیوبی ئەو کەسانەی لەسەر ئینتەرنێت قسە دەکەن لەسەر تۆڕێکی ژیریی دەستکرد دیزاین و ڕاهێنانیان کردووە. ئەم ژیریی دەستکردە لە کاتێکدا کە ڕاهێنانی دەکرد، فێری پەیوەندییەک بوو لە نێوان دەنگە گرنگەکان و چۆن گوتنیان لەگەڵ ڕەگەز و تەمەنی کەسەکە.

سەرجەم ئۆتۆمبێلە کارەباییەکانی بەرهەمهاتووی فۆلکسڤاگن بۆ ساڵی ٢٠٢٢ی ئەمریکا و ئەورووپا، فرۆشران!

فۆلکسڤاگن، دووەم بەرهەمهێنەری گەورەی ئۆتۆمبێلی کارەبایی لە جیهاندا ڕایگەیاند: پتر لە ٩٩٠٠٠ ئۆتۆمبێلی کارەبایی تەنیا لە یەکەم وەرزی ساڵی ٢٠٢٢دا فرۆشراون

چ کەسانێک بۆ خواردنی هەڵووچە دەبێت پارێزڕاگر بن؟

ئەو کەسانەی گورچیلەیان نەخۆشە، بەتایبەت ئەگەر گورچیلەیان بەردی هەبێت؛ بەهۆی هەبوونی ئۆکسالیک ئەسید لەناو هەڵووچەدا. ئەو کەسانەی تووشی برین و ڕێفلێکسی گەدەن؛ بەهۆی هەبوونی سیتریک ئەسید و مالیک ئەسید لەناو هەڵووچەدا. منداڵە تەمەن ژێر ٣ ساڵانەکان، ئەگەری ئەوە هەیە تووشی ئالێرژی بن و بە شێوەی وەخرووکەوتن و قەڵشین و سوورهەڵگەڕانی پێست خۆ نیشان بدات. چەند زیاتر بخوێنەوە…

کالیفۆرنیا لەسەر لێواری ١٠٠%ی کەڵکوەرگرتن لە وزەی جێگرەوەیە.

ئۆپەراتۆری سیستمی سەربەخۆی کالیفۆرنیا (CAISO) کە ڕێکخراوەیەکی نادەوڵەتییە و بەسەر بەرهەمهێنان و دابەشکردنی ئاو و کارەبای ویلایەتی کالیفۆرنیادا چاودێری دەکات، پێشتریش ڕایگەیاندبوو کە ئەم ویلایەتە ١٠١%ی پێداویستیی وزەی خۆی لە سەرچاوە جێگرەوەکانەوە دابین کردووە و کەمێک زیادەی ماوە کە هەناردەی دەرەوەی کردووە.

ڕەچەڵەک پەیوەندییەکی کەمی لەگەڵ “باشبوون”ی سەگێک هەیە!

لێکۆڵینەوە لەسەر ١٨٣٨٥ سەگ دەریخست کە باشبوونی ڕەفتاری سەگێک تەنیا لە ٩%ی کاتەکاندا پەیوەندیی ڕاستەوخۆی بە نەژاد و ڕەچەڵەکی ئەو سەگەوە هەیە. “ئێلینۆر کارڵسۆن” لێکۆڵەری جینەتیک دەڵێت: زۆربەی ڕەفتارەکان لەناو زۆرینەی ڕەچەڵەکەکان هاوبەشە و ئێمە نەمانتوانی جیاوازییەک بدۆزینەوە. بۆ نموونە: لووراندن یان کایەکردن. لە لایەکی دیکەوە، ئەگەر لەگەڵ کەسێک کە ٨ سەگ لە یەک ڕەچەڵەکی زیاتر بخوێنەوە…

وڵاتی چین دەیەوێت بە کەڵکوەرگرتن لە ژیریی دەستکرد و پرینتەری 3D بەبێ تەنانەت یەک کرێکار، لە ماوەی ٢ ساڵدا بەنداوێکی ١٨٠ مەتری دروست بکات.

سەرجەم ڕەوتی دروستکردنی ئەم بینایە بە ژیریی دەستکرد ئەنجام دەدرێت. لۆرییەکانی بێئاژۆر، کاری گواستنەوەی کەلوپەل دەکەن. بولدۆزەرە ژیرەکان سەربەخۆ زەوی تەخت دەکەن و هەر ئەم ڕۆبۆتانەش بینای بەنداوەکە دەبەنە سەر.

لۆرییەکی هایبرید کە بزوێنەرەکەی بە کارەبا و هایدرۆجین کار دەکات.

سڵاو لەم دێوە دلۆڤانە! کۆمپانیای کانگای ئانگلۆ ئەمێریکەن، وەک بەرنامەی کەمکردنەوەی شوێنەواری کاربۆن لە پیشەسازیی کانگا، لۆریی هایدرۆجینی خۆی کە بە پاکێجێکی باتری تەیار کراوە ناساند. دانکن وانبڵاد، سەرۆکی کۆمپانیا گوتی: لە ئێستادا ١٠-١٥%ی گازە گوڵخانەییەکانی ئێمە لە لۆرییەکانەوە دێت کە کاری ڕاگواستنی بەردەکان دەکەن. ئێمە بەرنامەمان هەیە تا ساڵی ٢٠٤٠ بگەینە ئاستی کاربۆنی سفر. زیاتر بخوێنەوە…

ئەو دەزوولە سپییە لکاوانە بە زەردێنەی هێلکە تۆون؟

کاتێک زەردێنەی هێلکە پێک دێت، لەنێو سپێنەکەدا دەسووڕێت و لەم پرۆسەیەدا لە سەر و خوارەوەی هێلکەکە ئەم ڕیشاڵە پڕۆتینییانە ساز دەبن کە بە زمانی زانستی پێی دەڵێن: چاڵازای (Chalazae).

گەڕانەوەی سۆمای چاو بە کەڵکوەرگرتن لە شەپۆلی سەروودەنگ!

ئەو چارەسەرەی ئێستا لەلایەن پزیشکی چاوەوە بەکار دەهێنرێت، نەشتەرگەرییەکی هێرشبەرانەیە کە پێویستی بە داپۆشینی ئامێرەکانی ئەلێکترۆد لەناو چاودا هەیە.

برینجی هیندی یان برینجی ئێرانی یان هیچیان؟!

دەبینین کە لە هەردوو جۆری برینجی هاوردەکراو و برینجی ئێرانیدا زۆرترین ڕێژە بۆ قوڕقوشمە کە ڕەنگە هۆکارەکەی بگەڕێتەوە بۆ ئەوەیکە ڕیشەی گیای وەک برینج توانای ڕاکێشانی قوڕقوشمی تێدایە.

کەی شارستانییەتی مرۆڤایەتی دەبێت بە شارستانییەتی جۆری ١؟

هەڵبەت ئەم بیرۆکەیە زۆرتر بەهۆی “کاڕڵ ساگان” باو کرا کە بەجێی تەنیا سێ جۆری تایبەتی شارستانییەت پێوەرێکی بێپسانەوەی بۆ ئەندازەگرتن پێشنیاز کردووە.

مێژووی نەشتەرگەریی گوێ دەگەڕێتەوە بۆ ٥٣٠٠ ساڵ لەمەوپێش!

ئاسەوارەکانی یەکەم دەستتێوەردانەکانی مرۆڤ لە جەستەی نەخۆشێک بۆ کەمکردنەوەی ئێش و ئازاری ئەو، هەرچەند بۆ مرۆڤی ئەمڕۆ بێزارکەرە بەڵام بنەمای زانستی پزیشکی لەوێوە سەرچاوە دەگرێت.

ئەو کەسانەی کە لە مەترسیی کەمبوونی ڤیتامینی بی ١٢دان، گیاخۆرەکانن!

کەمبوونی ڤیتامینی بی ١٢ ڕەنگە پڕۆفایلی لیپیدی نەخوازراو و نەخۆشینەکانی دڵ و دەمارەکانی لێ بکەوێتەوە. لە توێژینەوەکانی نێو تاقیگەدا کە لەسەر مشکەکان ئەنجام دراوە،

ڤۆڵڤۆ لە سێ شوێنی سوێد وێستگەی بێتەلی بارگاویکردن تاقی دەکاتەوە.

کاتێک ئۆتۆمبێلەکە لە شوێنی دیاریکراو لە وێستگە ڕادەگرن بەبێ ئەوەی داببەزن، لەڕێگەی تەختەی کارۆموگناتیسی، ڕەوتی بارگاویکردن دەست پێ دەکات.

ئایا جیهانی ئێمە بەهۆی بڵقێکەوە بەدی هاتووە؟

کۆمەڵێک لە توێژەرانی زانکۆکانی هێڵسینکی و ئۆڤیدۆ و ساسێکس، بە کەڵکوەرگرتن لە تەکنیکێکی هەڵکەوتوو لە بیردۆزیی ڕیشاڵە بە ناوی دووانەی هۆڵۆگڕافیک هەڵمەتیان بۆ ئەم گرفتە بردووە.

ئیکسۆن مۆبیل گازی زیادیی چاڵە نەوتییەکان دەکاتە بیتکۆین!

زلهێزی نەوتی، بە هاوکاریی “کرووزۆ ئێنێرجی سیستمز” دەستیان بە تاقیکردنەوەیەک کردووە تا گازی دەرچوو لە چاڵێکی نەوت لە کێڵگەی نەوتیی “باکێن” بۆ ئامێرەکانی دەرهێنانی بیتکۆین کۆ بکەنەوە.

بەکتریایەک کە لەناو هەناوی نەخۆشدا دەرمانی پارکینسۆن بەرهەم دەهێنێت.

نووسەرانی لێکۆڵینەوەکە هەنگاوێکی بەرەو پێش نیشان دەدەن لە داڕشتنی جۆرێکی نوێ لە بەکتریای “ئی.کۆلی نیسل ١٩١٧” بۆ دروستکردنی بەرداومی ئێڵ-دۆپا، کە دەرمانێکی نەخۆشیی پارکینسۆنە و وەک پێشەنگێک بۆ دۆپامین کار دەکات.

حەبی ڕێگری لە منداڵبوون بۆ پیاوان لە ڕێگەدایە!

هەوڵەکانی پێشوو بۆ دروستکردنی دەرمانی بەرگری لە منداڵبوون بۆ پیاوان، هۆرمۆنی تێستۆستێرۆنی ڕەگەزی نێرینەیان دەکردە ئامانج. بەڵام ئەم هەوڵانە بەهۆی کاریگەرییە لاوەکییەکانییەوە وەک خەمۆکی، زۆربوونی کێش، زیادبوونی مەترسیی نەخۆشییەکانی دڵ، هەروەها زۆربوونی LDLی خوێن پەک خرانەوە.

سێ دانە لە سەرنجڕاکێشترین تەلەسکۆپگەلێک کە بڕیارە تاکوو ساڵی ٢٠٣٤ پڕتاو بکرێن.

ئێمە سەرەتا لە ساڵی ٢٠١٥دا شەپۆلەکانی گراڤیتیمان (شەپۆلگەلێک لە تانوپۆی سپاشدا) دۆزییەوە. تاکوو ئێستا شەپۆلگەلێک لە کونەڕەشەکان (ڕەشەچاڵەکان) و وێککەوتنی ئەستێرە نۆترۆنییەکانمان بینیوە.

ئایا ئێمە بەشێک لە سروشتین یان جیا لەوین؟ ڕوانگەی ئێوە گرنگە.

ئەوەی ئێمە دەمانویست نیشانی بدەین ئەمە بوو کە خەڵک تا چ ڕادەیەک پەیوەندیی نێوان مرۆڤ و سروشت بە دوولایەنە یان یەکلایەنە دەزانن؟ ئەمەش لێکەوتەگەلێکی وەک هەڵسوکەوت و بەڕێوەبردنی بەرپرسانەی سەرچاوەکانی هەبوو.

خەسارەکانی گیاخۆری

بەگشتی لێکۆڵینەوە لە بواری گیاخۆریدا هێشتا کەمە و توێژینەوەی زیاتر لەم بوارەدا پێویستە، بەڵام پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک لەسەر ٢٠ توێژینەوە و ٣٧١٣٤ بەشداربوو، دەریخستووە کە کەسانی گیاخۆر ئاستی پڕایی ماددە کانزاییەکانی ئێسکیان (BMD) لەچاو کەسانی ئاسایی کەمترە و هەروەها ڕێژە و ئەگەری شکانی ئێسکیان زیاترە.

قەت بیرتان لەمە کردووەتەوە کە دڵۆپێک ئاو وەک تەلەسکۆپێک بەکار بهێنن؟

لە تەلەسکۆپێکی سپاشی، دڵۆپەی تراوەکان گۆی تەواو ساز دەکەن. بۆ تاقیکردنەوەی پێواژۆیەکە، تیمەکە هەوڵی داوە لە ئاو کەڵک وەربگرێت. بۆ دڵنیابوون لە ئەنجامی دروست تیمەکە هەوڵی داوە چڕیی ئاو، نزیک چڕیی ئەو پۆلیمێرانە بێت کە بڕیار بوو لە سازکردنی نیسکۆکە تراوەکاندا لە کار بکرێن تا کاردانەوەی گراڤیتی لە تاقیکارییەکە کەم بکرێتەوە.

حاجی لەقلەقی مل تووکنی ئاسیایی.

ئاگرکەوتنەوەی گژوگیاکان بۆیان دەرفەتێکی زێڕینە! چونکە لەو کاتەدا ئەو نێچیرانەی لەبەر ئاگرەکە هەڵدێن، بەئاسانی بە دندووکی حاجی لەقلەقەکەوە دەبن.

ئاگاداری: درێژکردنەوەی دوایین مۆڵەت بۆ ناردنی بابەت بۆ ژمارەی ١٤

ئاگاداری: درێژکردنەوەی دوایین مۆڵەت بۆ ناردنی بابەت ھاوڕێیانی خۆشەویستی گۆڤاری زانستیی ھۆژین، سەرەتا سپاسی ئەو کەسانە دەکەین کە تا ئەم کاتە بابەتەکانیان لە کاتی خۆیدا بەڕێ کردووە. بەپێی داوای بڕێک لە نووسەرانی ھێژا، ماوەی ناردنی نووسراوە بۆ ژمارەی ١٤ی گۆڤاری زانستی ھۆژین تا ١٥ی گوڵان درێژ دەکرێتەوە. دوایین مۆڵەت بۆ ناردنی بابەتەکان: ١٥ی گوڵان ۲۷۲٢ زیاتر بخوێنەوە…

بەرهەمهێنان تاقە ڕێگەی وڵاتە هەژارەکان بۆ پەرەپێدان نییە.

گواستنەوەی هێزی کار بۆ بەرهەمهێنان لەلایەن زۆرێک لە ئابووریزانەکانەوە وەکوو سەرچاوەیەکی گرنگی گەشەی گشتی لە وەبەرهێنەریی هێزی کاردا سەیر کراوە. ئەم گواستنەوەیە هەروەها ڕێگە بە وڵاتە هەژارەکان دەدات جیاوازیی نێوان وەبەرهێنەریی هێزی کاری خۆیان و وڵاتە دەوڵەمەندەکان کەم بکەنەوە.

بەرەی داهاتووی تەلەسکۆپەکان دەتوانن ڕاستەوخۆ بەدوای شارستانییەتە ژیرەکانی دەرەوەی کۆمەڵەی خۆردا بگەڕێن.

ڕووناکایی گەورە شارەکان، پاژی کیمیایی تایبەت لە بەرگەهەوا و سووڕانەوەی هەسارەسووڕە دەستکردەکان (مانگۆڵە دەستکردەکان) کە بە دەوری هەسارەیەکدا دەسووڕێنەوە، دەتوانن پیشاندەری بوونی شارستانییەتی ژیر لە هەسارەیەکدا بن.

خۆری نیوەشەو!

خۆری نیوەشەو دیاردەیەکی سروشتییه کە لە ماوەی هاویندا لە باشووری بازنەی جەمسەری باشوور و باکووری بازنەی جەمسەری باکوور، بۆ وێنە لە شارەکانی باکووری نەرویج ڕوو دەدات.

دەیان کەس لە کاتێکدا وڵاتی عێراق تووشی ڕەشەبا و تەپوتۆز بووە، لە نەخۆشخانەکاندا لەجێدا کەوتوون.

“عامر ئەلجابری” سەرۆکی بەڕێوبەرایەتیی کەشناسیی عێراق، گوتی: ئەگەرچی گەردەلوول و تەپوتۆز لە عێراقدا دوور لە چاوەڕوانی نییە بەڵام بەهۆی وشکەساڵی و زۆربوونی بیابانەکان و کەمبوونەوەی بارین، ڕووی لە زیادبوون کردووە.

۵۰ جۆر گیای خۆراکیی خۆڕسک خەریکن لەناو دەچن

بەپێی سەرژمێریی گیایی ۱۴۰۰ کە لە پارێزگای ورمێدا تۆمار کراوە، نزیکەی ۵۰۰ جۆری لە بازنەی گیای دەرمانی و ۷۰ لەسەدیش خۆراکین.

۵۰ جۆر لەو خۆراکییانە، بە هۆی زۆر هەڵکەندن بۆ خواردن و فرۆشتن خەریکن دەفەوتێن.

لە سەردەمی شەڕی ئوکرایناوە تا ئێستا تەنیا لە بازاڕی ئەورووپا، کۆمپانیا نەوتییەکان ٣ ملیار یۆرۆ قازانجیان کردووە.

لێکۆڵینەوەیەکی ڕێکخراوەی ئاشتیی سەوز هەڵکەوتوو لە شاری بروکسێل نیشانمان دەدات کە لە دەستپێکی هێرشی ڕووسیاوە بۆ سەر ئوکراینا تا ئێستا، کۆمپانیا نەوتییەکان نزیکەی ٣ ملیار یۆرۆ لەڕێگەی فرۆشی بەنزین و دیزڵ لە ئەورووپا قازانجیان کردووە.

چارەسەری شەکرەی جۆری دووەم بە کەڵکوەرگرتن لە شەپۆلەکانی سەروودەنگ

۳۷ ملیۆن کەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دیابێتیان هەیە، واتا لە هەر دە کەس، یەک کەس. ۹۰ تا ۹۵ لەسەدی ئەو تووشبووانە گیرۆدەی جۆری دووەمی دیابێتن. لە شەکرەی جۆری دووەم ، خوێن ڕێژەیەکی زۆری شەکر تێدایە و لە هەمان کاتیشدا ڕێژەیەکی زۆری ئەنسۆلینیش هەیە، بەڵام جەستە ناتوانێت ئەم ئەنسۆلینە بۆ شکاندنی شەکری ناو خۆراکەکان بەکار بهێنێت. زیاتر بخوێنەوە…

گیا بەهارییەکان، بەسوودن یان خەساردەر؟

لەگەڵ توانەوەی بەفر و سەرمای زستان و هاتنی بەهار و سەردەرهێنانی گژوگیای بەهاری، پیاو و ژنی کوردەواری وەک نەریتی باب و باپیرانیان دەچنە شاخ و کێوەکان و دەکەونە کۆکردنەوەی گژوگیای بەهاری تا سفرە و خوانەکانیان بە خواردنە ڕەنگینە بەهارییەکان بڕازێننەوە. بەڵام ئاخۆ خواردنی گژوگیای بەهاران بەسوودە یان مەترسیدار و خەساردەر؟

نەخشەیەک لە چۆنیەتیی گۆڕانکاریی مێشکی ئێمە لە درێژایی کاتدا، دەتوانێت یارمەتیدەری ناسینی نەخۆشییەکانی کەزیک بێت.

سیدلیتێز دەڵێت: نەخشەی مێشک ڕۆژێک دەتوانێت وەک سەرچاوەیەک لە گەشەی ستاندارد و پێوەر بۆ مێشک بێت و وەک پیشاندەر و نوانەی گەشەی منداڵان، یاریدەدەری پزیشکان و توێژەران بۆ ڕاگرتنی دەسپێکی نەخۆشییەکان بێت.

کیمیازانان بە کەڵکوەرگرتن لە بامیە ڕێگەیەکیان بۆ ئاوارتنی میکڕۆپلاستیکەکان بەدی هێناوە.

ئەم ڕێکارە دەتوانێت جێگرەوەیەکی باش بێت بۆ ماددە کیمیاییە مەترسیدارەکان کە بە مەبەستی ئاوارتنی میکڕۆپلاستیکەکان دەڕژێنرێنە ناو ئاوەڕۆکان.

چۆن بزانین هەناسەبڕکەیی یان ئاسمی منداڵەکەتان بۆ ژیانی ئەو، مەترسیدارە یان نا؟

نیشانەگەلێک وەک کۆخەی نیوەشەو لە کاتی خەو بۆ ماوەی چەند جار لە مانگێکدا یان کۆخە لە کاتی وەرزش هەرچەند خێرایی منداڵەکەتان کەم نەکاتەوە یان نیشانەگەلێک وەک کۆخە لەگەڵ نەخۆشیی دیکە کە پێویستە زیاتر لە دوو ڕۆژ لە حەفتەدا “ئاڵبوتڕۆڵ” بەکار بهێنن.

دۆزینەوەی ئەستێرەیەکی سەردەمی بەدیهاتنی گەردوون

نووسەرانی ئەم گوتارە بڕوایان وایە ئەم ئەستێرەیە نزیک ١٢.٨ ملیار ساڵ لە ئێمە دوورە و تەنیا ٩٠٠ ملیۆن ساڵ پاش تەقینەوەی مەزن بەدی هاتووە.

نیشانەکانی دڵەڕاوکێ

زۆر جار دڵەڕاوکێ لەبەرامبەر دۆخێکی ڕاستەقینەیی وەکوو تووشبوون بە نەخۆشیی کۆرۆنا یان دۆخێکی خەیاڵیکراودا (وەکوو ئەوەیکە ئەگەر هەموو پارەکەمان لەدەست بدەین چ دەقەومێت؟) ڕوو دەدات.

قوڕقوشم بووەتە هۆی دابەزینی ئاستی بیرتیژیی نیوەی دانیشتووانی ئەمریکا

قوڕقوشم بکوژێکی بێدەنگە، کاتێک چووە ناو لەشت، وردە وردە ڕێگەی خۆی دەدۆزێتەوە و دوای چەند ساڵی دیکە کاری خۆی دەکات! منداڵان بەتایبەت ژێر ٦ ساڵان، لە بەرامبەر قوڕقوشم یەکجار زۆرتر لە مەترسیدان.

کاتێک بڵقێک لە ناو تراوێکدا دەتەقێت، دەتوانێت بریقەی ڕووناکی پێک بهێنێت.

سانۆلومینێسنس، دیاردەیەکە کە تێیدا بڵقە بچووکەکان کە بە کەڵکوەرگرتن لە شەپۆلی سەروودەنگ لەناو تراوێکدا پێک هاتوون و لە جێی خۆیان بەبێ جووڵە ڕاگیراون، تێک دەڕووخێن کە لە ئاکامدا تەنۆلکەی ڕووناکی یان فۆتۆن پێک دێت.

تیۆریی دەسەداو: چی بکەین کە گفتوگۆیەکی تەندروستمان هەبێت؟

چی بکەین کاتێک کە ئەم باسانە لە گفتوگۆیەک لەگەڵ خزم و کەسوکارماندا ڕوو دەدات؟ کاتێک کە باسی تیۆریی دەسەداو دێتە پێش، چۆن لەگەڵ خەڵکدا قسە بکەین کە هەم جەختمان لەسەر بەڵگە و ڕاستی بمێنێت و هەمیش دڵنیا ببین کە باسەکە تەندروست بەڕێوە دەچێت و کەس لەو باسەدا ئازار نابینێت؟

یاسای نوێی ئەمریکا لە ٢٠٢٦ەوە

بەڕێوەبەرایەتیی نەتەوەیی هێمنیی هاتوچۆی ڕێگە گشتییەکان (NHTSA) ڕۆژی هەینی یاسایەکی نوێی ڕاگەیاند: ئەو ئۆتۆمبێلانەی لە ساڵی ٢٠٢٦ەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەفرۆشرێن، دەبێت بە هەر گاڵۆن سووتەمەنی ٤٠ مایل بپێون، واتە ٥.٨ لیتر بۆ هەر ١٠٠ کیلۆمەتر.

زانایان ماددەیەکی نوێ دادەڕێژن کە دەتوانێت بڕێکی زۆر وزە هەڵبمژێت و ئازادی بکات.

ئەم ماددەیە بەرنامەپێدراوە. بەگشتی، ئەم ماددە نوێیە جێی هیوایە کە لە داهاتوودا بۆ مەبەستگەلێکی زۆر بەکار ببرێت. لە تواناکردنەوەی ڕۆبۆتەکانەوە بگرە بۆ ئەوەی بەبێ کەڵکوەرگرتن لە وزەیەکی زیاتر هێزێکی زیاتریان هەبێت،

پشکنەری مەریخ لە هەورەکانی ئاسمانی مەریخ فیلم هەڵدەگرێتەوە.

زانایان دوای وردبوونەوە و پێوانی وێنەکان بەم ئاکامە گەیشتن کە هەورەکانی ئاسمانی مەریخ لە بەرزایی ٨٠ کیلۆمەتریدان. (ئەمە لە حاڵێکدایە کە هەورەکانی زەوی، لە بەرزایی ٣ تا ٧ کیلۆمەتریدان).

درۆنی خۆکوژ!

درۆنی خۆکوژ بووەتە ئامرازی پێکدادانی ڕووسیا و ئوکراینا. گۆڤاری Popular Mechanics لەم دواییەدا ڕایگەیاند کە لە شەڕی نێوان ڕووسیا و ئوکراینا لە “درۆنی کامیکازێ” یان درۆنی خۆکوژ کەڵک وەرگیراوە. (کامیکازێ گرووپێک فڕۆکەوانی ژاپۆنی بوون کە لە جەنگی جیهانیی دووەمدا فڕۆکەکانیان بە کەشتییەکانی دوژمندا دەکوتا). چەند ساڵێکە کە لە درۆن وەک چاوی هێزە چەکدارەکان لە ئاسماندا زیاتر بخوێنەوە…

گیاخۆرەکان ١٤% کەمتر لە گۆشتخۆرەکان تووشی شێرپەنجە دەبن

لێکۆڵینەوەیەکی زانستگەی ئۆکسفۆرد نیشانی دا: گیاخۆرەکان، واتە ئەوانەی هیچ جۆرە گۆشتێک ناخۆن لەچاو ئەوانەی بەردەوام گۆشت دەخۆن، ١٤% کەمتر تووشی هەر چەشنە شێرپەنجەیەک دەبن.

پەیوەندی لەگەڵ فێرخوازان، مامۆستاکان باشتر دەکات.

“کریستین بێرگێن” مامۆستای توێژینەوە لە کۆلێژی فێرکاری و پەرەپێدانی مرۆیی لە زانکۆی میسۆری، توێژینەوەیەکی ئەنجام داوە و دەڵێت: پەیوەندییە ئەرێنییەکانی نێوان مامۆستا و فێرخواز هەڵسوکەوتی فێرخوازەکان دەگۆڕێت و ئێمە لەم لێکۆڵینەوەیەدا بۆمان دەرکەوت کە بنیاتنانی ئەم هەڵسوکەوتە ئەرێنییە لە ڕاستیدا دەبێتە هۆکاری فێرکردنێکی باشتریش. ئەمە هەڵسوکەوتی مامۆستاش دەگۆڕێت.

دانەوێڵە کەمکەڵکەکان هیوایەک بۆ ئاسایشی خۆراک و خواردەمەنیی داهاتوو!

پێداچوونەوەیەک لە گۆڤاری فیتۆلۆجێستیکی نوێ، ئەو دانەوێڵانەی کە کەمتر کەڵکیان لێ وەردەگیرێت تاقی دەکاتەوە و جینی تایبەتی ئەو دانەوێڵانەی بە شێوەی خۆجێیی و لە ناوچەگەلێکی کەمدا بەرهەم دێن، بۆ هاوئاهەنگیی زیاتر و بەهرەی زیاتر تاوتوێ دەکات.

 داواکاریی تێبینی، ڕەخنە، یان پێشنیار سەبارەت بە ژمارەی ١٢ی گۆڤاری زانستیی هۆژین 

گۆڤاری زانستیی هۆژین داوا لە هەموو بەردەنگان و خوێنەرانی گۆڤار دەکات کە تێبینی، ڕەخنە، پێشنیار یان پرسیارەکانیان لەسەر گۆڤار لە ڕێگەی ئایدیی ZanistHojan@، لە هەر کام لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، یان بۆ ئیمەیلی govar.hojan@gmail.com بنێرن.

زانایان مشکێکی بەساڵاچوویان بەرەو سەردەمی لاوەتی گەڕاندەوە!

“خوان کارلۆس بێلمۆنتە”، سەرپەرشتی تیم و یەکێک لە نووسەرانی بابەتەکە: ئێمە توانیمان خێرایی ڕەوتی پیربوونی ئاژەڵێکی ئاسایی کەم بکەینەوە و ئەم کارەش لەسەر مشکەکان بە شێوازێکی کارامە و بێ مەترسی ئەنجام دراوە.

نیشانەکانی دڵەڕاوکێ – بەشی ۱

هەموومان بە هۆکارگەلی جۆراوجۆر تووشی دڵەڕاوکێ دەبین. زۆر جار دڵەڕاوکێ لە بەرامبەر دۆخێکی ڕاستەقینەیی وەکوو تووشبوون بە نەخۆشیی کۆرۆنا یا دۆخێکی خەیاڵی وەکوو ئەوەی ئەگەر هەموو پارەکەمان لە دەست بدەین چ دەقەومێت؟ ڕوو دەدات.

بەڕێوەچوونی کۆبوونەوەی گشتی ڕێکخراوەی هۆژان

دوێنێ دووشەممە ڕێکەوتی ١٦ی ڕەشەمە کۆبوونەوەی گشتیی ڕێکخراوەی زانستی-فەرهەنگیی هۆژان کوردستان لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی واتساپ بەڕێوە چوو. ئەوکەسانەی خۆیان بۆ دەستەی بەڕێوەبەرایەتی ناونووس کردبوو بەم شێوە بوون. ئەیوب مەحموودی ئاسۆ ڕەحیمزادەگان هاوڕێ حوسەینی کەریم بایرامی نەسیبە بارانی پەیمان تەوەکولی ناسر ئەمینی سروە ئەمین ساڵحی هانا جاری ٧ کەسی سەرەتا وەک ئەندامی سەرەکی بەڕێوەبەرایەتیی هۆژان هەڵبژێردران زیاتر بخوێنەوە…

لە کاتی مەرگدا، باشترین بیرەوەرییەکانی ژیانمان وەک شانۆیەک دێنەوە پێش چاومان.

مێشکی ئێمە هەموو کات چالاکە، تەنانەت کاتێک کە لەشمان خەریکە دەمرێت. زانایان بە تۆمارکردنی شەپۆلەکانی مێشک بۆیان دەرکەوتووە کە لە کاتی مردندا، مێشک هاوشێوەی کاتێک کە مرۆڤ خەون دەبینێت، لە جموجۆڵێکی زۆردایە. ئەمەش کەمێک سەیر دەنوێنێت! چونکە مرۆڤ لە چۆنیەتیی مردنی دوورترین ئەستێرەکان، لەچاو مردنی خۆی زانیاریی زۆرترە! پیاوێکی ٨٧ ساڵە دوای بەربوونەوە، لە بەشی زیاتر بخوێنەوە…

ئانتۆنۆڤ ٢٢٥ گەورەترین فڕۆکەی دنیا

گرتەیەکی ڤیدیۆیی لە هەواڵنێرێکی بەریتانی بڵاو بوویەوە کە تێیدا گەورەترین فڕۆکەی بارهەڵگری دنیا بە ناوی ئانتۆنۆڤ ٢٢٥ لە فڕۆکەخانەی گۆستۆمێل لە شاری کیێڤی پایتەختی ئوکراینا لە حاڵی سووتاندایە و زیانێکی زۆری بەرکەوتووە.

بەکتریاکان پاشماوەکانی دیۆکسایدی کاربۆن دەکەنە ماددەگەلی کیمیاییی بەنرخ

بەکتریاکان بە بۆنەی داشکاندنی لاکتۆز بۆ سازکردنی ماست ناسراون. ئێستا توێژەران لە زانکۆی “نۆڕس وێستڕن” و زانکۆی “لانزا تێک” لە بەکتریاکان بۆ داشکاندنی دیۆکسایدی کاربۆن بۆ سازکردنی ماددەی کیمیاییی پیشەییی بەنرخ کەڵک وەردەگرن.

دەمامکەکەت بکە بە سرکە و بیخۆوە!

پێواژۆیەک بۆ گۆڕینی پاشماوەکانی کەرەستەی پاراستنی تاکەکەسی بۆ بەرهەمی لاوەکیی بێخەسار، ئاڵوگۆڕێکی گەورە بۆ کێشەی بوونی ئەو کەرەستەگەلە لە شوێنی کۆکردنەوەی پاشماوە شارییەکان دەبێت. دەمامکە دڕاوەکان، ڕووپۆشەکان، دەستەوانە پزیشکییەکان و چاویلکە پلاستیکییەکانی پاراستن دەنێردرێنە ناو مەکینەیەک و بە ئاوی گەرم و تەوژمدراو و هەوای پەستراوەوە تێک دەقرمێن. ئاو و ئەسێتیک ئەسید بەرهەمی کۆتایین. گۆڕینی کەرەستەی زیاتر بخوێنەوە…

ناسا هۆشداری دا: سەتەلایتەکانی ستارلینک، بەر چاومان بەرەو دنیای دەرەوە دەگرن!

ناسا بە هاوکاریی وەزارەتی بەرگری خەریکی تاوتوێی ٢٥٠٠٠ ئامرازە کە لە بۆشایی ئاسماندا ماونەتەوە، وەکوو وێستگەی نێونەتەوەیی، تەلەسکۆپی هابڵ، هەزاران سەتەلایت کە خەریکن بە دەوری زەویدا دەخولێنەوە و ژمارەیەکی زۆر زبڵ و پاشماوە.

تاقیگەیەکی چینی دەڵێت: ئینتەرنێتی نەوەی شەشەمی (6G) بە سەرکەوتوویی تاقی کردووەتەوە!

هێشتا دونیا لەگەڵ نەوەی پێنجەمی ئینتەرنێت (5G) ڕانەهاتووە و نازانێت کە چۆن لە ژیانی مرۆڤدا گۆڕانکاری دەکات. کۆمپانیاکانیش جارێ تامەزرۆی سەرفکردنی پارەیەکی زۆر بۆ کڕین و دامەزراندنی کەلوپەلی (5G) نین. مەگەر لە کاتێکدا کە خوازیارییەکی زۆر بۆ ئینتەرنێتی خێراتر و بەربڵاوتر هەبێت. بە زمانێکی ئاسانتر، جارێ 4G بەش دەکات!

ئەندۆنیزیا پایتەختی خۆی ڕادەگوازێت!

بەپێی بڕیارێک کە مانگی پێشوو لە پەرلەمان پەسەند کرا، پایتەختی نوێ تەنیا بۆ گواستنەوەی ئیدارەکانی حکوومی نییە بەڵکوو ئامانج، بنیاتنانی شارێکی زیرەک لە ئاستی شارەکانی پێشکەوتووی دونیایە کە بەپێی دوایین ڕێنمایییەکانی تەکنۆلۆژیا بۆ ژیانی خەڵک پێک دێت.

ئەمریکا دەیەوێت لە سەگی ڕۆبۆتیی سەربەخۆ بۆ کۆنترۆڵکردنی سنوورەکانی کەڵک وەربگرێت.

وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕای گەیاند خەریکی دامەزراندن و تاقیکردنەوەی سەگی ڕۆبۆتیی سەربەخۆ لەسەر سنووری مەکزیکن کە بە تفەنگ تەیار کراون.

ئیکۆنۆمیست: کۆرۆنا بووەتە هۆی وەرگەڕانەوەی دیموکراسی لە دونیا!

ئەمە زۆرترین ئاکامگیریی نوێترین ڕاپۆرتی یەکەی زانیاری و توێژینەوەی بڵاڤۆکی ئیکۆنۆمیستە کە بە ناوی “پێوەری دیموکراسی” بڵاو دەبێتەوە.

سوید و نەرویج و دانمارک قەدەخەی هاتوچۆی کۆرۆنایان هەڵگرت!

هیچ گومانێک لەوەدا نییە کە خەڵک لە کۆرۆنا و قەدەخەکانی پەیوەندیدار بە کۆرۆناوە بێزار بوونە، بەڵام ئاخۆ کاتی ئەوە هاتووە قەدەخەکان هەڵبگرین؟

سویسرا سەرجەم بانگەشەکانی تەمباکۆی قەدەخە کرد!

سویسرا بۆ زۆرێک لە بڕیارە گرنگەکان، بە سیستمی ڕیفراندۆم ڕاستەوخۆ پرس بە خەڵک دەکات. لەو سیستمەدا خەڵک هێزێکی زۆرتریان هەیە و حکوومەت بۆ بڕیاردان تەنیا پرس بە نوێنەرانی پەرلەمان ناکات. هەروەها چەند شارێکی ئەمریکاش بۆ یاساکانی ناوخۆی خۆیان لە سیستمی ڕیفراندۆم کەڵک وەردەگرن.

دۆزەرەوەی ڤایرۆسی HIV و براوەی نۆبڵی پزیشکی کۆچی دوایی کرد

مۆنتانیه نیوەی خەڵاتی نۆبڵی پزیشکیی ساڵی ٢٠٠٨ی بە هاوبەشی لەگەڵ زانستوانی فەڕەنسی، فرانسوا بارێ سینوسی بە بۆنەی تێکۆشانیان بۆ دۆزینەوەی ڤایرۆسی (HIV) وەرگرت. نیوەکەی دیکەشی، زانستوانی ئەڵمانی، هاراڵد زورهاوزن بە بۆنەی لێکۆڵینەوە لەسەر شێرپەنجە بردییەوە.

بۆچی ژنان زۆرتر تووشی خەمۆکی دەبن؟

بەپێی ڕاپۆرتی ڕێکخراوەی جیهانیی تەندروستی (WHO) و ئامارە نێونەتەوەییەکان ژنان دوو جار زیاتر لە پیاوان تووشی نەخۆشیی خەمۆکی دەبن.
خەمۆکی وەکوو نەخۆشییەکی دژە چارەسەرییە!

ڕەنگەکان بۆ خۆبواردن لە پێوەدانی مێشوولەکان

هەندێک لە بیرمەندانی زانکۆی واشینگتن بەوە گەیشتوون کە مێشوولەکان پاش ئەوەی گازی هەناسەی ئێمەیان بۆ دەردەکەوێت، بەرەو ڕەنگگەلێکی دیاریکراو وەکوو، سوور، پرتەقاڵی، ڕەش و پیرۆزەیی دەچن. ئەم بوونەوەرە وردانە بەگشتی ڕەنگگەلێک وەکوو سەوز، مۆر، شین و سپی پشت چاو دەخەن.

مێشکی پشیلەکان خەریکە بچووک دەبێتەوە و ئەوەش هەمووی بە هۆی هەڵەی مرۆڤەکانەوەیە!

توێژینەوە نوێیەکان دەڵێن: هۆگریی هەزار ساڵەی مرۆڤ، بووەتە هۆی بچووکبوونەی مێشکی پشیلەکانتان.

بانگەوازی ناردنی بابەت بۆ ژمارەی ١٤ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین

🔴 بانگەوازی ناردنی بابەت بۆ ژمارەی ١٤ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین 🔴 گۆڤاری زانستیی ھۆژین داوا لە سەرجەم توێژەران، زانستوانان، نووسەران و خوێندکارانی کوردستان و دەرەوەی وڵات دەکات کە نووسراوە زانستییەکانی خۆیان بۆ بڵاوبوونەوە لە ژمارەی ١٤ی گۆڤاردا بنێرن. ‼️ ژمارەی ١٤ی گۆڤاری زانستیی هۆژین لەسەر تەوەری تایبەتی “ژیان” بڵاو دەبێتەوە کە دەکرێت هەرکام لەم بابەتانەی زیاتر بخوێنەوە…

لەندکروزێرێک بۆ سەر مانگ

تۆیۆتا لونارکروزێر، ئامرازێکه کە ٦ چەرخی هەیە و تایبەت بۆ هاتوچۆی سەر مانگ دروست کراوه. ٦ مەتر درێژه، ٦٣٠٠ کیلۆ قورسایی هەیە و هەڵگری تەنیا ٢ کەسە.

ئەم ڕەنگە دیواری ماڵەکەت دەکات بە سەرچاوەی وزە!

ئەم ڕەنگە کە زانایانی زانستگەی تۆرنتۆ بەرهەمیان هێناوە لە نانۆتەنولکەی وەرگری فۆتۆن پێکهاتووە و دەتوانێت تیشکی ڕووناکی لە شەبەنگی خوارووی سووریش وەربگرێت. یەکەم جار بۆ بەرزکردنەوەی کارامەیی تەختەی خۆری بەکار هات و توانیی ١١% کارامەیی تەختەی خۆری زیاتر بکات بەڵام دواتر وەک ڕەنگێک کە دەکرێت بەسەر هەر تەختەیەکدا بپرژێت پەرەی پێ درا.

یەکەم ئۆتۆمبێلی تەواو کارەبایی تۆیۆتا

سەردەمێک بوو کە تۆیۆتا پێشەنگی بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێلی هایبرید بوو، بەڵام ئێستا لە بواری ئۆتۆمبێلی کارەباییدا تێسلا پلەی یەکەمی هەیە و تۆیۆتاش بە ئاواتی بەدەستهێنانی ئەو جێگەیەیە؛ ئێستا وەخۆ کەوتووە و یەکەم ئۆتۆمبێلی تەواو کارەبایی خۆی بەرهەم هێناوە. ئەم ئۆتۆمبێلەی تۆیۆتا کە به هاوکاریی سوبارۆ بەرهەم هاتووه و بە ناوی (bZX4) ناسراوه، ئۆتۆمبێلێکی بەرزه کە لەسەر زیاتر بخوێنەوە…

بیل گەیتس: دوای ئۆمیکرۆن، کۆرۆنا هەر ئەوەندەی ئەنفلۆنزا مەترسیدار دەبێت

ئەو هیوادارە ئەم نەخۆشییە گشتگیرە لە ساڵی ٢٠٢٢ دوایی بێت و لەناو بچێت. بیل گەیتس لە وتووێژ لەگەڵ پڕۆفیسۆر دێڤی سریدار کە کارناسی ناوداری تەندروستیی گشتیی جیهانییە، دەدوێت و دەڵێت: ئەگەر ڕێکارەکان بەباشی بەکار بێنین ئەم نەخۆشییە لە ٢٠٢٢دا تەواو دەبێت. یەکەمین هەنگاو بۆ لە ناوچوونی ئەم نەخۆشییە پێکوتەلێدانە؛ کە هەم ڕێژەی نەخۆشییەکە کەم دەکاتەوە زیاتر بخوێنەوە…

ئایا دەتوانین بەفر بخۆین؟ زانستوانان دەڵێن بەڵێ بەڵام بەم ئامۆژگاریانەوە

کاتێک کە دەبارێت، بەفر، وەکوو تۆڕێکی ماسیگرتن، ئاسمان خاوێن دەکاتەوە. باوترینیان کاربۆنی ڕەش، یان ڕەشیی دووکەڵە کە لە سووتانی دار و هێزگەکانەوە دێت. هەر بۆیە پێشنیار دەکرێت کە چەند کاتژمێر دوای بەفربارینەکە ڕاوەستین و دواتر بەفرەکە هەڵگرینەوە.

پیاوێکی ٨٩ ساڵه دوکتۆرای خۆی لە فیزیکدا وەرگرت

مانفرێد شتاینەر، لە دایکبووی ڤیەننا، قوتابییەکی ئاسایی نییه. ئەو لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا لە زانستگەی (براون)ی ڕۆدایلەندی ئەمریکا دوکتۆرای خۆی لە بواری فیزیکدا تەواو کرد و ئێستاش خەریکی نووسینی بابەتێکە لەسەر تێزی دوکتۆراکەی.

هەسارۆکەیەکی مەزن هەفتەی داهاتوو بە خێرایی ۷۵۰۰۰km/h به تەنیشت زەویدا تێدەپەڕێت

بە پێی ڕاپۆڕتی (سی ئێن ئێن) لە ١٨ی ژانویەی ٢٠٢٢ کاتژمێر ٤:٥١ی دوای نیوەڕۆ، بە کاتی ڕۆژهەڵات، ٧٤٨٢ بە نزیکترین شوێنی زەوی دەگات.
لەلایەکی دیکەشەوە گومان ناکرێت کە ٧٤٨٢ مەترسیدار بێت چونکە لە نزیکترین حاڵەتدا ۲ ملیۆن کیلۆمەتر لە زەوی دوورە.

هەوری مولکولیی مەزن (کەڵەهەوری مولکولی)

زۆربەی هەورە مولکولییە مەزنەکان (بەکورتی ه.م.م ) لە کاکێشانی ڕیی شیری و لە نێوان ١١٠٠٠ بۆ ٢٤٠٠٠ ساڵی تیشکییەوە دوور لە ناوەندی کاکێشانن و نزیکی هەموویان لەسەر توێی سەرەکین.

زانایان لە هەوڵی گەڕاندنەوەی دایناسۆڕەکاندان بۆ سەر زەوی

زانایان دەیانهەوێت DNA مریشک دەستکاری بکەن و بیگۆڕن بۆ ئەوەیکە تایبەتمەندی گەلی ئاتاویستی و دایناسۆڕئاسا پێک بهێنن.

ڕیزبەندیی بەرهەمی تێکڕای نێوخۆیی (gdp) وڵاتانی جیهان له ساڵی ۲۰۲۱ دا:

لە ساڵی ۲۰۲۱دا، ویلایەتە یەکگرتووەکان و چین له بواری بەرهەمی تێکڕای نێوخۆیی، پلەی یەکەم و دووهەمیان له نێوان وڵاتانی دیکه بەدەست هێنا. جیاوازیی ویلایەتە یەکگرتووەکان و چین له ڕیزبەندیی ئەوساڵ‌دا کەمتر بووە و چین گەشەی ٪٨.٠٢ و ویلایەتە یەکگرتووەکان گەشەی بەرهەمی تێکڕای نێوخۆیی ٪٥.٩٧ی بوو

ئۆتۆمبێلی مێرسێدس به جارێک بارگاویکردنەوە ١٠٠٠ کیلۆمەتر دەپێوێت

مێرسێدس بێنز EQXX ئۆتۆمبێلێکی کارەباییه و به هەبوونی تەختەی خۆری لەسەر بانەکەی دەتوانێت پێش ئەوەی باترییەکەی خاڵی بێت ١٠٠٠ کیلۆمەتر ڕێگه بپێوێت.

گۆشتی بەرهەمهاتوو لە تاقیگە!

کۆمپانیای(Future Meats) بە هاوکاری کۆمپانیای نەستەلە(Nestlé)، زلهێزی پیشەسازی خۆراک، خەریکی پەرەپێدانی بەرهەمهێنانی گۆشتی دەستکرد لە تاقیگەکانن

تێسلا له ساڵی ٢٠٢١دا یەک ملیۆن ئۆتۆمبێلی بەرهەم هێناوه ؛ دوو قاتی ساڵی ٢٠٢٠

بەپێی ڕاپۆرتی گۆڤاری The Verge، تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢١، تێسلا ٩٣٠ هەزار ئۆتۆمبێلی بەرهەم هێناوه کە لە چاو ٥٠٠ هەزار ئۆتۆمبێلی ساڵی ٢٠٢٠ گەشەیەکی نزیکەی دوو قاتی دەنوێنێت.

لەگەڵ هەموو بەرهەمەکەنی بلاکبێری ماڵاوایی بکەن

دوایین سیستمی موبایلی بلاکبێری لە ساڵی ٢٠١٣دا هاتووەته بازاڕ. هەرچەند لە ٢٠١٦وە ڕایگەیاند کە چیتر پەرە به سیستمی موبایل نادات و لە ئەندرۆید کەڵک وەردەگرێت بەڵام هێشتا خەڵکانێک هەن که لە سیستمە کۆنەکەی بلاکبێری کەڵک وەردەگرن. بەم پێیە لەمڕۆوه ئەو سیستمه بەیەکجاری لە کار دەکەوێت

کوردێک لەگەڵ هاوکارەکانی ناسکترین پڕژێنەری ڕووناکیان دروست کرد

توێژەران، بۆ دروستکردنی ئەم پڕژێنەرە لە چنینی نانۆتەنۆلکەی سیلیکۆنی لەسەر ڕوەکێک کەڵکیان وەرگرتووە. بۆ پڕژاندنی ڕووناکی، پێویستە شپرزی لە شوێنی چنینی نانۆتەنۆلکەکاندا هەبێت.
بەپێی ڕاپۆرتی پەیمانگەی تەکنەلۆجیای کارلسروهەی ئەڵمانیا، دکتۆر ئاسۆ ڕەحیمزادەگان، [لەدایکبووی شاری بانەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان] کە یەکێک لە دوو نووسەری سەرەکی بڵاوکراوەکەن، دەڵێت: “دوو پرسیاری سەرەکی ئێمە لە سەرەتای کارەکەدا ئەوە بوو کە تا چ ڕادەیەک دەتوانین پڕژێنەرەکە بچووکتر بکەینەوە و تا چ ئاستێک شپرزی پێویستە”

چۆن دەتوانین زیانەکانی ئینستاگرام کەم بکەینەوە؟

پڕۆفیسۆری دەروونی، ئادام ئاڵتێر، لە زانکۆی نیۆیۆرکەوە دەڵێت: “ئینستاگرام بە پێچەوانەی گۆڤارەکان و یارییە ڤیدیۆییەکان شوێنێکی ڕاوەستان دیاری ناکات؛ واتە بەردەوام ناوەرۆکی بەڕۆژ دەکاتەوە و بۆ لای خۆی ڕاماندەکێشێت کە دەتوانێت زیانمان پێ بگەیەنێت. بە واتایەکی تر ناوەرۆکی ئینستاگرام هیچ کات کۆتایی پێ نایەت”.

تێلێسکۆپی جەیمز وێب مێژووی خولقاند

  
دوای نزیکەی ٣٠ ساڵ کار و ئامادەکاری لە ئاکامدا ناسا توانیی تێلێسکۆپی پێشکەوتووی خۆی به تێچووی ١٠ ملیار دۆلارەوە سواری هاژەکی ئەورووپیی ئاریانی ٥ بکات و بینێرێته بۆشایی ئاسمان. ئەم هاژەکە لە دوورگەی گۆیانی فەڕەنسا هەڵکەوتوو لە ئەمریکای باشوورەوە هاویژراوە.

درۆنی فریاکەوتن

کاتێک ڕووداوێک لە جێگایەک دەقەومێت کە هیچ ڕێگەیەکی پێ ناگات یان پێگەیشتنی کاتێکی زۆر دەبات، ئەم درۆنانە دەتوانن تەنیا ئامراز بن بۆ گەڕان و چاودێری بەسەر کارەساتەکەدا.

درۆنی کشتوکاڵی

زۆربەی ئەم درۆنانە بە تانکەرێک تەیار کراون کە وەرزێڕەکان دەتوانن لە ئاو، دەرمانی بژارکوژ و مێرووکوژ و تەنانەت پەینی کیمیایی (کووت) پڕی بکەن. دواتر درۆنەکان بەسەر مەزرا و بێستانەکاندا دەفڕن و ئەو مەوادە بەسەر گیاکاندا دەکەن.

دڕۆنی گەیاندن

ساڵی ٢٠١٤ خزمەتگوزاریی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی (Wing) یەکەم کۆمپانیای گەیاندن بوو کە لە ولایەتە یەکگرتووەکان مۆڵەتی کارکردنی وەرگرت. دوای ئەو توانی لە فینلاند و ئۆسترالیاش مۆڵەتی کارکردن وەربگرێت.

درۆن

مێژووی یەکەمین فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٤٩ کاتێک هێزەکانی ئۆتریش(نەمسا) باڵۆنی پڕ لە تەقەمەنییان بەڕێ دەکرد تا بەسەر شاری ڤێنیزدا ببارێت؛ هەرچەند هەندێک لە باڵۆنەکان بۆ پشتەوە گەڕانەوە و کەوتن بەسەر خۆیاندا بەڵام بە گشتی توانییان لەو داهێنانە کەڵکی پێویست وەربگرن.

ئایا خواردنەوەی ئەلکول دەبێته هۆی بەرزبوونەوەی کارامەیی مێشک؟

ڕێژەی خەستیی ئەلکول لەناو خوێندا بۆ هەموو کەس یەکسان نییه. ڕەگەز، کێش، خێرایی خواردنەوە، چەشنی ئەلکول و ڕەوشی تەندروستیی جەرگ دەبن بە هۆکاری جیاوازیی ئەو ڕێژەیە؛ بەڵام پیاوێکی ٧٠ کیلۆیی به خواردنەوەی ٥٠٠ میل ئاوجۆ یان ٢٥٠ میل شەراب دەگاته ئاستی ٠.٠٥%ی ئەلکول.

فڕۆکەیەکی هایدرۆجینی بە پشوویەک نیوەی دنیا دەپێوێت.

ئەم فڕۆکەیە به تانکەرێکی سووتەمەنی لە لەندەن تا سانفرانسیسکۆ دەفڕێت. لەسەر داخوازیی دەوڵەتی بەریتانیا، کۆمپانیایەکی لێکۆڵینەوە (ATI) فڕۆکەیەکی بە ناوی FlyZero ناساند کە بە سووتەمەنیی هایدرۆجین کار دەکات. ئەم فڕۆکەیە هەڵگری ٢٧٩ کەسە و وەک فڕۆکەیەکی ئاسایی دەفڕێت، بەو جیاوازییە کە کاربۆن دەرنادات. سووتەمەنیی هایدرۆجین لێرەدا لە سەرمای ٢٥٠ پله ژێر سیفر لە دوو تانکەری زیاتر بخوێنەوە…

 پارکر، پشکێنەری ناسا دەستی لە خۆر دا

ئەم پشکێنەرە بۆ چەند کاتژمێر له هەمبەر تینی ١٣٧٧ پلەی بەرگەهەوای خۆردا خۆی ڕاگرتووە. قەڵغانی ئەم پشکێنەرە ١١.٥ سەنتیمەتر ئەستوورایی هەیە و لە کۆمپۆزیتی کاربۆن دروست کراوە.

ئەم ماسییە ناو مێشکی دیاره!

له گرتەیەکی ڤیدیۆییدا کە ڕێکخراوەی لێکۆڵینەوەی کەنداوی مۆنتێری بڵاوی کردەوە ماسییەکی یەکجار زۆر دەگمەن به ناوی (بارلی) که نێوچاوانێکی ڕوونی هەیە هاتە بەرچاو.

جیاوازی گەشەی ئابووری و پەرەسەندنی ئابووری

ئابووریناسان له هەوڵ و تەقالای شیکردنەوە و جیاوازی ئەم دەستەواژانەدان و تێدەکۆشن بە لێکۆڵینەوەکانیان یارمەتیی وڵاتی خۆیان و مرۆڤ بدەن و بەرپرسە سیاسییەکانیش هەوڵ دەدەن لە زانستی ئەوان بۆ ئاوەدان کردنەوەی وڵاتەکەیان کەڵکی لێ وەربگرن.

کاواساکی تا ٢٠٣٥ تەنیا ماتۆڕی کارەبایی بەرهەم دەهێنێت

کاواساکی ڕایگەیاند تا ٢٠٣٥ بۆ بازاڕی وڵاتە پێشکەوتووەکان تەنیا ماتۆڕی کارەبایی بەرهەم دەهێنێت.

مێرسێدس بێنز بۆ ئۆتۆمبێلی خۆئاژۆ وەپێش تێسلا کەوت

مێرسێدس بێنز دوای وەرگرتنی ڕەزامەندی لە ئەڵمانیا، توانی لە بواری ئۆتۆمبێلی خۆئاژۆدا وەپێش تێسلا کەوێت.

کارکردی کشتوکاڵ لە گەشەی ئابووریدا

هەندێک لەو وڵاتانەی که کەمتر پەرەیان‌ سەندووە له قۆناخی سەرەتاییدا، چاو له مۆدێڕن کردنی کشتوکاڵ دەخڵافێنن و پێیان وایه خەریکن قۆناخی گواستنەوەی ئابووری تێپەڕ دەکەن؛ بەڵام ئەنجامی ئەم شێوە، بەزین و شکست خواردنه.

یەکەمین کارگەی پۆڵای دنیا کە به وزەی خۆر کار دەکات

کۆمپانیای بریتیش پێترۆلیۆم خەریکی دامەزراندنی کارگەی پۆڵایەک لە ویلایەتی کلۆرادۆی ئەمریکایه که به هێزی بەرهەمهاتوو له ٧٥٠ هەزار تەختەی خۆری کار دەکات.

بینینی نەوەکان مێشکی دایەگەورەکان چالاک دەکاتەوە

توێژەران لەسەر ئەم بابەتە لێکۆڵینەوەیان کردووە و بۆ ئەو مەبەستەش ٥٠ دایەگەورەی تەندروستیان هەڵبژاردووە کە  پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵ بنەماڵەکانیان هەبووە. دایەگەورەکان بەپێی ئەو ئەزموونەی کە بەدەستیان هێنابوو، پرسیارنامەیەکیان پڕ دەکردەوە کە باسی ئەمەی دەکرد: چەندە کات بۆ نەوەکانیان تەرخان دەکەن؟ ئەو چالاکیانەی کە پێکەوە بەڕێوەی دەبەن و ئەو هەست و سۆز و خۆشەویستییەی کە بۆ یەکتریان هەیە.

هەنگەکان بۆ پاراستنی خۆیان لە هەمبەر مشەخۆرەکان لە مەودادانانی کۆمەڵایەتی کەڵک وەردەگرن

توێژینەوەیەکی نوێ کە لەلایەن تیپێکی نێونەتەوەیی پێکهاتوو لە توێژەرانی زانکۆی جیهانیی لەندەن و زانکۆی ساساریی ئیتالییەوە ئەنجام دراوە، دەریخستووە کاتێک کە هەنگەکان بۆیان دەردەکەوێت کە پوورەهەنگەکەیان لەلایەن مشەخۆرەکانەوە لەژێر هەڕەشەدایە، مەودای کۆمەڵایەتیی نێوان خۆیان زیاتر دەکەن.

بەلەمێکی خەیاڵی لە مێتاڤێرسدا بە ٦٥٠ هەزار دۆلار فرۆشرا!

کایەی “Sandbox” وەک هەموو کایەکانی دیکەیە کە دەتوانیت هاوکات هەم کایە بکەیت، هەم داهاتێکت لەو کایەیە هەبێت. بەڵام جیاوازییەکەی ئەوەیە هەر شتێک لەم دنیایەدا دروست بکەیت و پێی زیاد بکەیت ئەوە هی تۆیە، نەک هی خاوەنی پلەتفۆڕمی کایەکە.

چارەسەرێک بۆ هەستیاریی منداڵان بەرانبەر بە شیری مانگا دۆزرایەوە

بڕی ٣%ی منداڵانی قۆناخی پێش قوتابخانە، بەرانبەر بە پرۆتینەکانی ناو شیری مانگا، هەستیارییان (ئالێرژی) هەیە و ئەمە بەربڵاوترین جۆری هەستیاریی خۆراک لە منداڵانی بچووکدایە.

ئەویندارەکان دڵیان هاواهەنگ لەگەڵ یەکتر لێدەدات

لێکۆڵەران به سەرپەرشتیی ئێلیسکا پرۆچازکۆڤا ، دەروونناس لە زانستگەی لیدن، لە بابەتەکەی خۆیاندا نووسیویانه: “ئەگەر هەستێکی ڕاستەقینەی دەروونی هەبێت، ئەوە نیشانەکانی لە جەستەی مرۆڤدا خۆی دەنوێنێت.”

مانگ دەتوانێت بۆ ماوەی ١٠٠ هەزار ساڵ ئۆکسجین بۆ ٨ ملیار کەس دابین بکات.

دەگوترێت که مانگ ئۆکسجینێکی زۆری هەیه بەڵام نەک به شێوەی گاز، بەڵکوو بەپێچەوانەوە لەناو بەردەکان و بەرگەی بەردینی سەر مانگ بەند کراوه. ئەگەر بتوانین ئەو ئۆکسجینە لەناو بەردەکاندا دەربکێشین، ئایا پێداویستیی ژیانی مرۆڤ لەسەر مانگ دابین دەکات؟

ئێستا چین لە ئەمریکا دەوڵەمەندتره

کۆمپانیای ڕاوێژکاریی مەکێنزی، تەرازنامەی ١٠ وڵاتی دەوڵەمەندی که خاوەنداری ٦٠%ی داهاتی دنیان تاووتوێ کردووه و لە هەواڵەکەی بلومبێرگدا ڕایگەیاندووە: “دنیای ئێستا لە هەموو کات دەوڵەمەندتره. سەرجەم سامانی پوختەی جیهان لە ٢٠٢٠دا گەیشتووەتە ٥١٤ تریلیۆن دۆلار کە لە چاو س…

ئەپڵ فرۆشتنی هەموو بەرهەمەکانی لە تورکیا ڕاگرت

کۆمپانیای ئەپڵ ڕایگەیاند به هۆی قەیرانی ئابووریی ئەم دواییەی تورکیا، دەستی لە فرۆشتنی بەرهەمەکانی خۆی لەم وڵاتەدا ڕاگرتووه.

خێراترین بارگەکەری ئۆتۆمبێلی دنیا: باترییەکی پڕ لە ماوەی کەمتر لە چارەکێک

کۆمپانیای چەند نەتەوەیی ABB هەڵکەوتوو لە سویس، کە لە پیشەسازیی کارەبا و ئۆتۆماسیۆندا بەناوبانگە، لە کۆنفڕانسێکی ڕۆژنامەوانیدا، بارگەکەری ئۆتۆمبێلی خۆی بە ناوی Terra 360 ناساند کە نەک هەر خێراترینه، بەڵکوو هاوکات چوار ئۆتۆمبێل بارگە دەدات.

چۆن بگەین بە سیفری تەواو؟

زۆربەی چالاکییەکانی مرۆڤ گازی گوڵخانەیی دروست دەکات. ئەم گازانە دەتوانن پلەی گەرمیی هەسارەکە بەرز بکەنەوە. بۆ گەیشتن بە سیفری تەواو پێویستە ئەم چالاکییانە کەم بکەینەوە.

بەڵام هەروەها دەتوانین بڕێک لەو گازانە لە هەوادا کەم بکەینەوە لە ڕێگەی هۆکارگەلێک وەک زیادکردنی ژیانی ڕووەکی کە کاربۆن دی ئۆکساید هەڵدەمژێت.

ئایا دەبێت ئەوانەی کە پێکوتەیان (ڤاکسین) لێنەداوه لە ماڵەوە بمێننەوه؟

لەم دواییەدا ئۆتریش (نەمسا) دیسان ڕایگەیاند به هۆی هەڵدانەوەی دووبارەی کۆرۆنا، کەرەنتینەیەکی گشتی ڕادەگەیێنێت. بەڵام ئەم جارە ئەم قەدەغەی هاتوچۆیه تەنیا بۆ ئەو کەسانەیە که پێکوتەیان لێنەداوە.

ڕۆژی جیهانیی نەخۆشیی شەکره

پارێزی تەندروست، وەرزش و جووڵانەوە، ڕاگرتنی کێشی گونجاو و خۆبواردن لە تووتن، بەرگری له تووشبوون به شەکرەی جۆری ٢ دەکەن یان دوای دەخەنەوە.
شەکره به پارێز، وەرزشی چڕ و دەرمانی پوخت چارەسەر دەکرێت و چەرمەسەرییەکانی کەم دەکرێتەوە یان وەدوا دەخرێت.

دەرمانێکی دژەڤایرۆسی هیوابەخش بۆ کۆرۆنا

نزیک نیوەی ئەم کەسانە حەبەکەیان پێ درابوو و نیوەکەی تر پلاسیبۆ (دەرمانێکی لە قەستی). دوای مانگێک لە ئەنجامی تاقیکردنەوەکە، دوای هەڵسەنگاندنی ئەو دوو دەستەیە، دەرکەوت ئەو کەسانەی کە دەرمانی دژەڤایرۆسەکەیان وەرگرتووە ٨٩٪ ئەگەری مردن و خەواندنیان کەم بووەتەوە.

بارودۆخی کار لە سەردەمی کۆرۆنادا

بە سەرنجدان بەوەی کە دنیا خەریکه بەرەو ژیانێکی ئاوێتەی تەکنەلۆجیا دەچێته پێش، چاوەڕوان دەکرێت کۆمپانیاکانی خزمەتگوزاریی دیجیتاڵ زۆرترین داهاتیان هەبێت. لەناو ئەم لیستەدا ناوی بیل گەیتس و ستیڤ بالمێر دێته بەر چاو کە بە هۆی هەبوونی پشک له مایکرۆسۆفت، لەم ماوەیەدا ٣٤.٤ و ٤٤.٢ ملیار دۆلار داهاتیان هەبووه.

ژیرترین ئەندازیارانی ناو سروشت

ئەگەر چاو لە شارە مێروولەیەک بکەن، بێجگە لە کەمێک خۆڵ کە هەڵدراوەتەوە هیچ نابینن، بەڵام ئەگەر قووڵتر بڕوانن، دنیایەک لە ئاسەواری بیناسازی و ئەندازیاریی سەرسووڕهێنەر لە ژێر زەوی دەبیننەوە. ئەم شارە کە هەندێک جار قووڵاییەکەی تا ٨ مەتر دەڕوات، به هەزاران مێروولە لە ماوەی دەیان ساڵ دروستیان کردووه.

پارادۆکسی وزەی سەوز

تەختەی خۆر لە چەشنێکی تایبەتی سیلیکۆن بەرهەم دێت. پرۆسەی بەرهەمهێنانی ئەو تەختانە وزەیەکی زۆری پێویسته کە زۆر جار بۆ دروستبوونی دەبێت سووتەمەنیی فۆسیل بسووتێنرێت. بەرهەمهاتنی گازی گوڵخانه و تەنانەت گازی ژەهراوی و مەترسیدار بۆ تەندرووستی لە ئاسەوارەکانی دروستکردنی تەختەی خۆرییە.

لێهاتوویی فێربوونی ئاواز لە ناو فینچەکان

هەندێک لە باڵندەکان وەکوو فینچەکان، لە لێهاتوویی فێربوونی ئاوازدا لە زۆر بارودۆخدا بە شێوەی جیاواز هەڵسوکەوت دەکەن. ڕەنگە ڕەگەزێکیان لە هەمبەر هاوسەرەکەیدا لێهاتوویی و شارەزایی فێربوونی دەنگی زیاتر بێت. هەروەها لە بواری لێوەشایی فێربوونی ڕیتمە نوێیەکانیشدا جیاوازن. واتە هەندێکیان زیرەکتر و لێوەشاوەترن.

کاریگەریی درێژخایەنی گۆڕانکاریی کەشوهەوا

بۆ ئەوەیکە بزانین لە داهاتوودا ئەگەر پلەی گەرمی کەشوهەوا کەم یان زۆر ببێت و لە هەڵسەنگاندن لەگەڵ ئێستادا بە چ شێوازێک دەبێت، سێ ناوچەی ئامازۆن، ڕۆژاوای ناوەڕاستی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و نیمچەویشکارۆی هیند بەپێی لێکۆڵینەوەکان تاوتوێ دەکەین.

دایکانی شیردەری ڤاکسینەکراو

کاتێک منداڵەکان لە دایک دەبن، سیستەمی بەرگرییان پێ نەگەیوە، کەواتە بەربەرەکانی لەگەڵ هەوکردنەکان بۆیان دژوارە. هاونووسەر جۆزێف نۆ، پرۆفیسۆری زانکۆی پزیشکی منداڵان لە بەشی منداڵانی ساوادا دەڵێت: ئەوان زۆربەیان زۆر لاوازن بۆ ئەوەی کە بە شێوەیەکی پێویست کاردانەوەیان هەبێت بۆ جۆرێکی دیاریکراو لە ڤاکسینەکان.

گواستنەوەی شین

بەپێی وتارێک که لەلایەن ئاکادێمیای ئابووریی نێونەتەوەیی پێتێرسۆن بڵاو بووەتەوە، گواستنەوەی جیهان بەرەو ئابوورییەکی بێ‌ کاربۆن، دەبێته هۆی پەشێوییەک لە ئابووریی جیهانیدا که قەیرانی وزەی ساڵانی ۱۹۷۰ دێنێتەوە بیر.

کاربۆنی خەزنکراوی ناو دارە مردووەکان

شیبوونەوەی دارە مردووەکان زیاتر لەلایەن ئاووهەوا و کۆمەڵەی شیکەرەوەکانی تر وەکوو زیندەوەری میکرۆسکۆپی و مێرووەکان کە دەستیان هەیە لە ورووژاندن….

ئۆتۆمبێلی کارەبایی ڕۆڵز-ڕۆیس

تۆرستەن ئۆتڤۆس، بەڕێوەبەری ڕۆڵز-ڕۆیس ڕایگەیاند تا کۆتایی ساڵی ٢٠٣٠ ئیتر بزوێنەری سووتانی ژوورەکی وەلا دەنێن. وێنەی دەرکەوتوو لەم ئۆتۆمبێلە به قسەیەکی هێنڕی ڕۆیس لە بناخەدانەرانی ڕۆڵز-ڕۆیس ڕازاوەتەوە که دەڵێت

گەورەترین تورباینی بای جیهان

بۆ زانینی هێزی تورباینێکی ئاسایی با، ئەوەندە بزانن کە یەک دەور سووڕانەوەی پەڕەکانی

گەیاندنی کارەبا لە ٥٠٠٠ کیلۆمەتر ئەولاترەوە

گەڵالەیەکی ٢٢ ملیارد دۆلاری، لە داهاتوودا دەبێته گەورەترین ژێرخانی وزەی پاک لە جیهاندا.ئۆسترالیا دەیهەوێت کارەبای بەرهەمهاتوو لە هێزگەی سۆلاری خۆیەوە بگەیێنێته سینگاپوور

لەشولارێکی جوان

وەرزش بە چەندین شێواز کاریگەری هەیە لەسەر ئەندامەکانی جەستەی ئێمە. بۆ نموونە کاتێک ڕاهێنانی یاریی ئاسن (کێشهەڵگرتن) دەکەین،

تایەی بێهەوا

ساڵانە زیاتر لە ٣ ملیار تایە لە جیهاندا بەرهەم دەهێنرێت. ئەم تایەگەلە دوای تەواوبوونی تەمەنیان، فڕێ دەدرێنه ناو زبڵدانەوە. هەروەها سووتاندنیشی به ڕێژەیەکی یەکجار زۆر گازی ژەهراوی دەداته هەوا

خەڵاتی نۆبڵی وێژە

ئەم خەڵاته بە هۆی ” شوێندانەریی سەرسەختانە و دڵسۆزانەی ئەو له بەرهەمەکانی کۆڵۆنیزم و بەسەرهاتی پەنابەران لە ناو کلتوورەکان و وڵاتەکان” پێی بەخشرا.

بەپێی یاسای نوێی ئەورووپا، هەموو بارگەکەرەکان دەبێت ببن به USB-C

ساڵی ٢٠٠٩ کاتێک کە زلهێزانی ئەلیکترۆنیی سامسۆنگ و نۆکیا و هۆواوی کۆ بوونەوە و ڕێک کەوتن لەسەر ئەوەی کە یەک جۆر بارگەکەر لە ئامێرەکانی خۆیان بەکار بهێنن

خەڵاتی نۆبڵی کیمیای ۲۰۲۱

ئاکادێمیی شاهانەی زانستەکانی سوید بڕیاری دا خەڵاتی نۆبڵی کیمیای ساڵی ٢٠٢١ بە بۆنەی “پەرەپێدانی ڕاپەڕێنەری ئۆرگانیکی ناهاوتا” ببەخشێت به بنیامین لیستی ئەڵمانی و دەیڤید مەکمیلیانی بەریتانی.

شیکردنەوەی ستارلینک

سپەیس ئێکس دەڵێت چاوەڕوانە ستارلینک لە پاییزی ئەمساڵ بگاتە ئاستی پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری لە سەرانسەری دنیادا، ئەگەرچی ئاستی بەردەستبوون پەیوەستە …..

براوەکانی خەڵاتی نۆبڵی فیزیکی ٢٠٢١

ئەم سێ براوە، خەڵاتی ئەمساڵی نۆبڵی فیزیکیان بە بۆنەی خوێندنەوەکانی خۆیان لەسەر دیاردەکانی ئاڵۆز و بەڕواڵەت هەڕەمەکی وەرگرتووه. مانابێ و هاسلمان بناغەی تێڕوانینی ئێمە بۆ ئاووهەوای زەوی و چۆنیەتیی کاریگەریی مرۆڤ لەسەریان داڕشت.

خەڵاتی نۆبڵی پزیشکیی ٢٠٢١

دوای دانیشتنی ئەمڕۆی کۆڕی نۆبڵ لە پەیمانگەی کارۆلینسکا لە وڵاتی سوید، بڕیار درا خەڵاتی نۆبڵی پزیشکی/زیندەوەرناسیی ئەمساڵ به هاوبەشی بدرێت بە دەیڤید ژولیوس و ئاردم پاتاپۆتیان بە بۆنەی “دۆزینەوەی هەستەوەری پلەی گەرمی و هەستی دەستلێدان”.

یەکەم گورچیلەی دەستکرد

بە وتەی kidney.org نەخۆشییەکانی گورچیله، زۆرتر لە شێرپەنجەی مەمک یا شێرپەنجەی پرۆستات دەبنە هۆی مەرگ. بەراورد کراوە کە ٣٧ ملیۆن ئەمریکی یان ١٥%ی گەورەساڵانی ئەمریکا تووشی نەخۆشییەکانی گورچیله ببن؛ زۆرتر لە ١ کەس لە هەر ٧ گەورەساڵ.

ئەم بەلەمە به خێرایی km/h ٦٠ بەبێ دووکەڵدان بەسەر ئاودا “دەخلیسکێت”!

کۆمپانیای هۆلەندی Edorado بەلەمێکی کارەبایی بەرهەم هێناوه که گازی گوڵخانە بڵاو ناکاتەوە و بڕیار وایه ببێته پێشەنگی نەوەی نوێی بەلەمە کارەباییەکان. خێرایی بەلەمی ئێدورادۆ S8 لە زۆرترین ئاستدا دەگاته ٣٨ گرێ (٦٠ کیلۆمەتر) لە یەک کاتژمێردا.

ڕۆبۆتی شەڕکەر

گۆلایس یان Leichte Ladungsträger Goliath ئامرازێکی ئەڵمانی بوو کە بۆ گواستنەوەی تەقەمەنی به شێوازی کۆنتڕۆل لە ڕێگەی دوورەوە کاری دەکرد. ئەم ڕۆبۆتە دوو چەشنی هەبوو: چەشنێک به باتری کاری دەکرد و دەیتوانی ٦٠ کیلۆ تەقەمەنی هەڵگرێت.

هێزگەی سووتەمەنیی تۆریوم

ڕیەکتۆری ناوکیی چین، به سووتەمەنیی تۆریومەوە خەریکه قۆناغی لێکۆڵینەوەکان تێپەڕ دەکات.زانستمەندان دەڵێن ئەگەر ئەم ئەزموونە سەرکەوتوو بێت، چین دەبێته یەکەم وڵات کە هێزگەی تۆریومی هەیه.

ئەگەر قەدەغەی ساڵی ١٩٨٧ نەبووایە، ئێستا ژیانی سەر زەوی لەناو چووبوو

وا پێ دەچێت کە زانستوانانی سەدەی ڕابردوو، زەویی ئێستایان ڕزگار کردووه بەپێی لێکۆڵینەوەیەک که گۆڤاری نەیچێر بڵاوی کردەوە، ئەگەر یاسای قەدەغەکردنی مادەی کیمیایی لەناوبەری بەرگەی ئۆزۆن لە ساڵی ١٩٨٧ پەسەند نەکرایە، ئەو گۆڕانکاریانەی ئاووهەوا که بۆ ٢٠٤٠ پێشبینی کراون زۆر وێرانکەرتر دەبوون.

پاڵاوتنی co2 بە هێندەی ٤٠ ملیۆن دار لە سکۆتلەند

لە داهاتوودا پاڵێوگەیەکی هەوا لە سکۆتلەند دادەمەزرێت که لە ساڵدا ١ ملیۆن تۆن کاربۆن دایۆکساید هەڵدەمژێت. ئەم ڕێژەیە بە قەدەر هەناسە کێشانی ٤٠ ملیۆن دار لە ساڵێکدا بەراورد دەکرێت.

ئۆرانگۆتانەکان خۆبەخۆ فێری شکاندنی گوێز به بەرد و دار دەبن!

لەمێژه دەزانین کە شمپانزییەکان تەنیا جۆری مەیموونن کە گویز به بەرد و دار دەشکێنن و ئەمەش وەک ژیرانەترین چەشنی کەڵکوەرگرتن لە ئامێر لە سروشتدا پێناسە دەکرێت.

یارمەتیدانی ژیریی دەستکرد لە گۆڕینی پیشە

بەپێی هەندێک لە خەمڵاندنەکان، هەر تاکێکی ئوسترالی لە ژیانی پیشەیی خۆیدا پێنج بۆ حەوت جار پیشەکەی دەگۆڕێت. ئەم ژمارەیەش لەوانەیە لەگەڵ بەئۆتۆماتبوونی کار بە هۆی تەکنەلۆجیای نوێ، زۆربوونی بەرهەمهێنان و چارەسەربوونی قەیرانە ئابوورییەکان پەرە بستێنێت. لەناوچوونی ئیشەکان دیاردەیەکی نوێ نییە –لەم دواییانەدا ئۆپەراتۆری ئاسانسۆرتان بینیوە؟

ئەمریکا بۆ یەکەم جار چەکی لەیزەری لە ڕاهێنانێکی جەنگیدا بەکار هێنا

فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان وەک یەکێک لە سەرەکیترین ئامرازە شەڕکەرەکانی ئەم دواییانە دەناسرێت. ئەم فڕۆکانه بە وردبیبانەترین شێوە ئامانجەکانی خۆیان دەدۆزنەوە و دەیپێکن؛ بەو هۆیەشەوە بە خێرایەکی زۆر جێگەی خۆیان لە ڕیزی سوپا زلهێزەکانی دنیادا کردووەتەوە و ڕۆڵێکی سەرەکییان لەناو شەڕەکاندا لە ئەستۆ گرتووە.

کێ لە کاتی کۆڤیددا سەرکەوت و کێ شکستی هێنا؟

پەتای گشتگیری ڤایرۆسی کۆڤید لە سەرەتاوە بووە هۆی ڕاوەستانێک لە باروودۆخی ئابووریی جیهانیدا، بەڵام بازرگانییەکان لەگەڵیدا خۆیان ڕێک خست

?چەندە دەخایەنێت کە عاشق ببیت؟

ئەوان پێی دەڵێن کیمیا، بەڵام زانست بەس نییە بۆ وەڵامدانەوەی چۆنیەتی عاشقبوون. ئەمە بەپێی هەر کەس جیاوازە و دەگەڕێتەوە بۆ زۆر فاکتەر، لەوەیەوە بگرە کە چەندە ڕۆخساری کەسێکت پێ سەرنجڕاکێش بێت تا ئەوەی کە چەندە لەگەڵیدا هەست بە ئاسوودەیی بکەیت.

نیشانەکانی جۆری دێڵتای کۆڤید چین؟

دوو ساڵ لەمەوبەر، پژمین و کۆکین شتێکی ئاسایی بوو. بەڵام ئێستا هەر کەس دەپژمێت یا دەکۆکێت، نیگەران دەبێت نەوەکوو تووشی کۆرۆنا بووبێت. هەر لە سەرەتای دەستپێکی کۆرۆناوە، لەگەڵ نیشانەکانی ئاشنا بووین: هەست نەکردن بە تام و بۆن، تا (یاو)، کۆکین، هەناسە تەنگی و ماندوویی.

فڕۆکەی کارەبایی هێزی دەریایی ئەمریکا تا ٩٠ ڕۆژ بەبێ نیشتنەوە دەفڕێت

کۆمپانیای ئەمریکی-ئیسپانیی Skydweller Aero، ئەم فڕۆکەیەی بۆ هێزی دەریایی ئەمریکا بەرهەم هێناوە تاوەکوو بە چەشنی سەربەخۆ بەسەر کەشتییەکاندا بفڕێت و چاودێرییان بکات. باڵەکانی ئەم فڕۆکەیە ٧٢ مەتر درێژه و ڕاگری ٢٧٠ مەتری دووجا تەختەی خۆر لەسەر خۆیەتی تاکوو ٢ کیلۆوات هێز بەرهەم بهێنێت.

کایەی «سۆدۆکۆ» چییە؟

ئەم نووسراوەیە باسی یاسا و شێوازی یاریی سۆدۆکۆ کە یاریییەێکی هزرییە دەکات. کایەی سۆدۆکۆ یەکێکە لە کایە هەرە گرینگەکان کە بەپێی توێژینەوەکان دەبێتە هۆی بەهێزبوونی مێشک و هەروەها بیرکردنەوە و بڕیاردان. لەم یارییەدا کە ژمارەکان ڕۆلێکی گرینگیان هەیە، دەبێت بە هێنانەوەی بەڵگە بڕیار لەسەر ژمارەکان بدرێت.

زەوی تا ٢٠ ساڵی داهاتوو ١.٥ پلە گەرمتر دەبێت

چاوەڕوان دەکرێت تا ٢٠ ساڵی داهاتوو به هۆی گۆڕانکاریی ئاووهەوا، زەوی ١.٥ پلە گەرمتر بێت. ئەمەش بەبێ سەرنجدان به بەرزبوونەوەی بێوێنەی ڕێژەی گازی گوڵخانە لە هەوادایە. لێکۆلەران دەڵێن لە ٤٠ ساڵی ڕابردوو، هەر دەیە لە دەیەی پێش خۆی گەرمتر بووە و هۆشیارییان داوە که بڵاوبوونەوەی لەڕادەبەدەری گازی گوڵخانە ئەم گەرمبوونەوەیه چڕتر دەکات

ڕۆبۆتی سەگ-ئاسا چییه و چ دەکات؟

شیاومی ڕایگەیاند یەکەم ڕۆبۆتی سەگ-ئاسای خۆی بەرهەم هێناوه. بەڵام لە پێشدا با بزانین ئەم سەگە ڕۆبۆتانه چ کارێک دەتوانن بکەن؟ وەڵامەکەی زۆر کورته، هەر چاوەڕوانییەکت لە سەگێکی ماڵی هەیە، ئەم ڕۆبۆتە چوارپێیانەش بۆت دەکەن!

سەتەلایتی ستارلینک و چەند پرسیاری باو:

ئایا دەکرێت لە وڵاتێکی تر دیشی ستارلینک بکڕین و دواتر بیهێنین و لە کوردستان کەڵکی لێ وەربگرین؟
نەخێر. ئەمە وەڵامی ماڵپەڕی فەرمیی ستارلینکە [1]. لەوێدا دەوترێت کە بۆ هەر دیشێک لەلایەن ستارلینکەوە بانەیەکی جوگرافیایی دیاری کراوە کە ئەگەر دیشەکە بڕواتە دەرەوەی ئەو خانە دیاریکراوە، ئیتر چالاکیی نامێنێت و ناتوانێت سیگناڵ وەرگرێت و بینێرێت.

سیانەی ڤینۆسی: ئاژانسی فەزایی ئەورووپا لەگەڵ ناسا تیمێکیان بۆ ناردنی کەشتییەکی ئاسمانیی تر بۆ ڤینۆس پێک هێناوە

سیانەی ڤینۆسی: ئاژانسی فەزایی ئەورووپا لەگەڵ ناسا تیمێکیان بۆ ناردنی کەشتییەکی ئاسمانیی تر بۆ ڤینۆس پێک هێناوە ئێنڤیژن (EnVision) بە مەبەستی بەدەستهێنانی دیمەنێکی گشتگیر لە هەسارەی خوشکی زەوی، ڤینۆس، لە خولگەی ڤینۆسدا دەسووڕێتەوە. لەوانەیە ڤینۆس خوشکی زەوی بێت، بەڵام بەدڵنیاییەوە دووانەی زەوی نییە! لە کاتێکدا کە زەوی هەسارەیەکی ناوازەیە، پەرەسەندنی ڤینۆس بە ئاقارێکی مەرگبارتردا تێپەڕیوە. زیاتر بخوێنەوە…

ئینتەرنێتی سەتەلایتی لە کوردستان؟

دەنگۆیەک بڵاو بووەتەوە کە دەڵێت ئامێرەکانی ئینتەرنێتی سەتەلایتیی ستارلینک لە کوردستان چالاکن و خەڵک دەتوانێت بیکرێت. چەند ڕۆژ لەمەو پێش هەندێک لە هەواڵنێرییەکان هەواڵی ساختەکارییەکی گەورەیان بڵاو کردووەتەوە کە تێیدا باس لەوە دەکرێت کە ئامێری ساختەی ستارلینک بە تێچوویەکی زۆر کەمتر لە تێچووە سەرەکییەکەی بە هەندێک کەس دەفرۆشرێت.

لە چین بیابانەکان دەکرێنە کێڵگە!

ئایدیای گۆڕینی بیابانێکی وشک و بێئاو بۆ بێستان و دارستان مزگێنیدەرە، بەڵام چۆن دەکرێت؟ بەپێی بەراوردی نەتەوە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٤١%ی وشکانیی زەوی، بیابانێکی بێئاو و شیناوەرده.

بۆ بارگاوی کردن مەوەسته!

باترییەکەی بگۆڕه و لێیبخوڕه! ئەو ئۆتۆمبێلانەی به تەختەی خۆر تەیار کراون، دەتوانن داهاتووی گواستنەوە دیاری بکەن. کۆمپانیای Squad Mobility چەشنێک ئۆتۆمبێلی بچووکی بەرهەم هێناوه کە لە وزەی خۆر زیاترین کەڵک وەردەگرێت.

کۆستاریکا چۆن بوو بە پێشەنگی شۆڕشی وزەی پاک لە جیهاندا؟

کۆستاریکا شۆڕشی وزەی پاک لە دنیادا ڕێبەری دەکات. لە ساڵی ٢٠٢٠دا سەرچاوەی زیاتر لە ٩٩٪ی کارەبای کۆستاریکا لە وزەی جێگرەوە بەرهەم هاتووه.

بۆچی ئاوی گەرم زووتر لە ئاوی سارد دەیبەستێت؟

سەرەڕای ئەوەی کە ئەم بابەتە وەک گرفتێکی فیزیکی سەیر دەکرێت، بەڵام ئێمە ھەر وامان پێگەیشتووە کە لە بارودۆخێکی دیاریکراودا ئاوی گەرم زووتر لە ئاوی سارد دەیبەستێت. سەرەتا فەیلەسووفی یۆنانی ئەرەستۆ لەم بابەتە دواوە، بەڵام دوای چەندەھا ساڵ لە تاقیکردنەوە تاوەکوو ئێستا ھیچ کەسێک نەیتوانیوە ڕوونکردنەوەیەکی گونجاو لەسەر ئەم دیاردەیە بدات.

یەکەم پردی پۆڵایینی چاپکراو به پرینتەری ٣ ڕەهەندی

بەرهەمی کارکردنی ٤ ڕۆبۆت لە ماوەی ٦ مانگدا، ئەم پرده نەخشینەیە کە مزگێنی ئاسۆیەکی نوێ لە ئەندازیاریی بیناسازی دەدات.

کەنەدا تا ٢٠٣٥ فرۆشی ئۆتۆمبێل به بزوێنەری سووتانی ژوورەکی قەدەغە دەکات

وەک بەشێک له بەرنامەی کەنەدا بۆ بەرەنگاربوونەوەی گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا، ئەم وڵاتە ڕایگەیاند تا ساڵی ٢٠٣٥ فرۆشتنی ئۆتۆمبێل و لۆریی بچووک به بزوێنەری سووتانی ژوورەکی قەدەغە دەکات.

بەرهەمهێنانی ئاو لە هەوا و تیشکی خۆر 

لە ئوسترالیا، وشکترین پارزەوی دنیا، ئاوی خواردنەوە بەرهەمێکی گرانباییە. ساڵانه بە سەدان ملیۆن لیتر ئاوی بوتڵە دەخورێتەوە. زۆربەی ئاوی خواردنەوەی ئێمه له بوتڵەی PET ڕادەگیرێت. ئەگەر ئەم بەرهەمە پلاستیکییە دووبارە بەکار نەهێنرێتەوە، بە ملیۆن بوتڵەی ئاو دەچنە ناو زبڵەکان و زیانێکی زۆر بە سروشت دەگەیەنن.

چارەسەری میکرۆبی، چارەسەرێکە بۆ پیسبوون؟

ژمارەی دانیشتوانی جیهان بەردەوام لە بەرزبوونەوەدایە و مەزەندە دەکرێت تا ساڵی ۲۰٥۰ سنووری ۹ ملیاریش تێپەڕ بکات. بە بۆنەی پشتگیری لەو ژمارە زۆرەی خەڵک، کەڵکوەرگرتنی زۆرتر لە سیستمە کشتوکاڵی و پیشەسازییەکان دەبێتە هۆی پیسبوونی زۆرتری خاک و ئاو و هەوا. بەراورد کراوە کە پیسبوون هۆی ٦۲ ملیۆن تیاچوون لە هەر ساڵدایە کە ٤۰ لەسەدی کۆی گشتیی مردنەکانی جیهانە.

مووە سپییەکان (خۆڵەمێشییەکان) دەتوانن ڕەش ببنەوە!

بەڵگەیەکی تر کە دەسەلمێنێت پیری ڕەوتێکی هێڵی و نەگۆڕ نییە و دەکرێت بوەستێت یان پێچەوانە ببێتەوە! توێژەران دەڵێن ئێستا دەتوانن ئەوەی لە کاتی سپی بوونی موودا ڕوو دەدات ئەندازە بگرن و بەڵگە سەرەتاییەکان وا نیشان دەدات کە ئەم ڕەوتە هەندێک کات پێچەوانە دەبێتەوە.

مانگا دەتوانێت بۆ کێشەی زبڵی پلاستیک فریامان کەوێت!

مانگا دەتوانێت بۆ کێشەی زبڵی پلاستیک فریامان کەوێت!

بەگەڕخستنی تەکنەلۆجیا لە پێناو سەرخستنی خوێندن

بەگەڕخستنی تەکنەلۆجیا لە پێناو سەرخستنی خوێندن پەککەوتنی ڕەوتی خوێندن بە هۆی فایرۆسی کۆڤید-١٩ لە سەرانسەری جیهان پەستانێکی نوێی لەسەر تەکنەلۆجیا دروست کرد، بە جۆرێک کە ڕێگەی نوێ و ئاسانکاریی تەکنیکی بۆ بەستنەوەی فێرخواز و هۆڵەکانی خوێندن هێنایە ئاراوە. لە هەندێک وڵاتدا ئەمە خاوتر دەبینرێت، بەتایبەتی ئەو وڵاتانەی کە پاراستنی ژیان، تەزووی کارەبا و ئاویان بە زیاتر بخوێنەوە…

بانگەوازی ناردنی بابەت بۆ ژمارەی ١٣ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین

? بانگەوازی ناردنی بابەت بۆ ژمارەی ١٣ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین ? گۆڤاری زانستیی ھۆژین داوا لە سەرجەم توێژەران، زانستوانان، نووسەران و خوێندکارانی کوردستان دەکات کە نووسراوە زانستییەکانی خۆیان لە کاتی دیاریکراودا و بەپێی چوارچێوەی دیاریکراو بۆ بڵاوبوونەوە لە ژمارەی ١٣ی گۆڤاردا بنێرن. ژمارەی ١٣یەمی گۆڤاری هۆژین لە کۆتایی زستانی داھاتوودا چاپ و بڵاو دەبێتەوە. ‼️جێی زیاتر بخوێنەوە…

ئۆتۆمبێلێک کە دەفڕێت!

ئۆتۆمبێلێک کە دەفڕێت! کۆمپانیای ئایرۆمۆبیل ڕایگەیاند تا ساڵی ٢٠٢٣ نموونەی کۆتایی ئۆتۆمبێلی خۆی دەداتە بازاڕەوە کە هاوکات توانای فڕینی بۆ بەکارهێنانی گشتی هەیە. لە گەراجی ماڵەوە بۆ ناو ئاسمان و لێخوڕین بەرەو جێی مەبەست، ئۆتۆمبێلی دەستکردی کۆمپانیای هەڵکەوتوو له سلۆڤاکیا دوای ٣٥٠ هەزار کاتژمێر کاری دیزاین و لێکۆڵینەوە و تاقیکردنەوە و دوای چەندین کارەسات و زیاتر بخوێنەوە…

پاریدۆلیا چییە؟

دیاردەیەکی دەروونییە کە مرۆڤ لەنێو هەور و سروشت یان بەرد و شتەکانی دیکەدا وێنە و دەنگی ناسراو و واتادار دەبینێت و دەبیستێت. کەواتە بۆ نموونە دیاردەی پاریدۆلیا دەبێتە هۆی ئەوەی کە دەموچاوی کەسێک لەنێو شاخەکاندا ببینیت. هەندێک لە پسپۆڕان دەڵێن ڕەنگە پاریدۆلیا هۆکاری بینینی تەنە فڕیوە نەناسراوەکان (UFO) بێت. یەکێک لە زانایان دەڵێت پاریدۆلیا لەوانەیە زیاتر بخوێنەوە…

دۆزینەوەی کاسەسەری ″مرۆڤی ئەژدیها″

نزیکەی ۹۰ ساڵ لەمەوپێش کاتێک سەربازە ژاپۆنییەکان باکووری وڵاتی چینیان داگیر کردبوو، پیاوێکی چینییان ناچار کرد کە یارمەتییان بدات لە شاری ″هاربین″ پردێک لەسەر ڕووباری ″سانگهوا″ دروست بکەن. لە کاتێکدا کە چاودێرە ژاپۆنییەکان ئاگایان لێ نەبوو، پیاوە چینییەکە کاسەسەری مرۆڤێکی دۆزییەوە و بۆ ئەوەی نەکەوێتە دەستی داگیرکەران نزیکەی ۸۰ ساڵ لەنێو بیری ماڵەکەی خۆی شاردیەوە. زیاتر بخوێنەوە…

تاوەکوو ئێستا بیرت لەوە کردووەتەوە کە هەندێک کەس هەرچیش بخۆن بە هیچ شێوەیەک قەڵەو نابن؟ هەندێک کەسیش هیچ نەخۆن بۆ هەر قەڵەو دەبن؟

  بۆماوەزانان بەگشتی لەو بازدانە جینەتیکییانە دەگەڕێن کە دەبنە هۆکاری نەخۆشی، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا دەکرێت مرۆڤەکان هەڵگری هەندێ جۆری بڕێک جیاوازی جینیش بن کە پاڵپشتیی تەندروستیی مرۆڤ دەکەن. دۆزینەوەی ئەو جۆرە جیاوازانەی جینەکان کە دەتوانن بەرانبەر بە نەخۆشییەکان بەرگریمان لێ بکەن کارێکی زۆر دژوارە چونکە زۆربەی ئەو لێکۆڵینەوانە کە لەسەر دەستنیشانکردنی پەیتایی زنجیرەی دی. ئێن. زیاتر بخوێنەوە…

یەکەم ڕۆبۆتی چوارپێی تایبەت به ڕێپێوانی مەریخ

یەکەم ڕۆبۆتی چوارپێی تایبەت به ڕێپێوانی مەریخ گەرچی ڕۆبۆتی چەرخدار هاوسەنگتر و خۆڕاگرترە، بەڵام ئەم ڕۆبۆتە چوارقاچە، دەتوانێت به هەندێک شوێندا بڕوات که ڕۆبۆتی چەرخدار پێی ناکرێت. ئەو ڕۆبۆتانەی تا ئێستا بۆ ڕێپێوانی مەریخ دروست کراون لە یەک تایبەتمەندیدا هاوبەشن، ئەویش ئەوە کە هەموویان تەگەریان هەیە. زانایانی زانستگەی ETH Zürichی سویسرا به هاوکاریی زانایانی ڕێکخراوەی زیاتر بخوێنەوە…

“ژیانی دووانە” چیمان پێ دەڵێت؟

دووانە هەمیشە بۆ ئێمە جێگەی سەرسووڕمان بووە. بەتایبەتی لەو چەند ساڵەی دواییدا بەشێکی زۆر لە مشتومڕەکان لەسەر ئەوە بووە کە بزانرێت ئاخۆ جینەکان زۆرتر کار دەکەنە سەر دووانە یان ژینگە. نانسی سیگاڵ  لە ساڵی ١٩٩١دا ناوەندی “توێژینەوە لەسەر دووانە”ی  لە شاری کالیفۆرنیادا دامەزراند. ئەو دامەزراوەیە لە دووانە دەتوێژێتەوە و تا ئێستا زۆرتر لە ٢٠٠ وتاری زیاتر بخوێنەوە…

مێرسێدس لە ٢٠٢٥ەوە تەنیا ئۆتۆمبێلی کارەبایی بەرهەم دەهێنێت

مێرسێدس لە ٢٠٢٥ەوە تەنیا ئۆتۆمبێلی کارەبایی بەرهەم دەهێنێت گەرچی لە ئێستادا تێسلا وەک ڕێبەری بازاڕی ئۆتۆمبێلی کارەبایی پێناسە دەکرێت، بەڵام بەمزووانە چەند ڕکابەری بەهێز لە ئاستی خۆیدا دەبینێت. مێرسێدس دەیهەوێت تا ٤ ساڵی دیکە تەنیا ئۆتۆمبێلی کارەبایی بەرهەم بهێنێت. ئەم گەڵاڵەیە به وەبەرهێنانی ٤٧ ملیار دۆڵارەوە، تێچووی پێویست بۆ گەشەپێدانی لێکۆڵینەوەکان و هەروەها دامەزراندنی ٨ زیاتر بخوێنەوە…

ئاگرکەوتنەوە سەختەکەی ساڵی ۲۰۱٥ی ئامازۆن هۆی لەناوچوونی یەک لەسەر چواری گژوگیا

ئاگرکەوتنەوە سەختەکەی ساڵی ۲۰۱٥ی ئامازۆن هۆی لەناوچوونی یەک لەسەر چواری گژوگیا ئاگرکەوتنەوە کاولکەرەکەی ساڵی ۲۰۱٥ کە ئامازۆنی ناوەندی سووتاند، بوو بە هۆی ئەوەی کە ۲۷ لەسەدی دارستانەکان لە درێژەی سێ ساڵی داهاتوودا لەناو بچێت. ئاگرکەوتنەوەکە بە هۆی وشکەساڵیی خەستی دوای ئێڵ نینۆی ۲۰۱٥ دەستی پێ کرد و بوو بە هۆی سووتانی ۹۲٤٦ کیلۆمەتری دووجا له زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی ئاوی گەرم زووتر لە ئاوی سارد دەیبەستێت؟

بۆچی ئاوی گەرم زووتر لە ئاوی سارد دەیبەستێت؟ سەرەڕای ئەوەی کە ئەم بابەتە وەک گرفتێکی فیزیکی سەیر دەکرێت، بەڵام ئێمە ھەر وامان پێگەیشتووە کە لە بارودۆخێکی دیاریکراودا ئاوی گەرم زووتر لە ئاوی سارد دەیبەستێت. سەرەتا فەیلەسووفی یۆنانی ئەرەستۆ لەم بابەتە دواوە، بەڵام دوای چەندەھا ساڵ لە تاقیکردنەوە تاوەکوو ئێستا ھیچ کەسێک نەیتوانیوە ڕوونکردنەوەیەکی گونجاو لەسەر زیاتر بخوێنەوە…

ئەڵمانیا تا ساڵی ٢٠٣٨ سووتاندنی بەردەخەڵووز ڕادەگرێت

یاسایەک لە ئەڵمانیا پەسەند کراوە کە تێیدا بەرهەمهێنانی کارەبا له ڕێگەی سووتاندنی بەردەخەڵووز لە پڕۆسەیەکی هەنگاوبەهەنگاودا ڕادەگیرێت. بۆ وازهێنان له سووتەمەنیی فۆسیلی و بۆ گەیشتن به ئامانجەکانی ئەڵمانیا کە له ڕێکەوتنە ناودەوڵەتییەکان بۆ پاراستنی ژینگە واژۆ کراون، ئەم وڵاتە لانیزۆر تا ساڵی ٢٠٣٨، خۆی له سووتەمەنیی بەردەخەڵووز بێنیاز دەکات. هەر ئێستاش بەردەخەڵووز بە یەکێک له زیاتر بخوێنەوە…

گرینگیی بەکارهێنانی دژەخۆر

  زۆربەی ئێمە له گرینگی و پێویستیی بەکارهێنانی دژەخۆر لە ڕۆژەکانی ساڵ به تایبەت ڕۆژە گەرمەکانی هاویندا ئاگادارین. مێژووی بەکارهێنانی دژەخۆر دەگەڕێتەوە بۆ میسری کەونارا، کاتێک لە تێکەڵەی ڕۆنی سۆسی برنج و گوڵی یاسەمین بۆ داپۆشینی پێست کەڵکیان وەردەگرت. یەکەم دژەخۆری کیمیایی ساڵی ١٩٣٦ دروست کرا. لێرەدا ئاماژە دەکەین بە ٥ هۆکاری سەرەکیی پێویستیی بەکارهێنانی زیاتر بخوێنەوە…

سابوونی سروشتی و سابوونی کیمیایی

هەزاران ساڵە کە مرۆڤ به تێکڵاوکردنی بەرد یان خۆڵی قەلیاو (سۆدیۆم کاربۆنات یان پۆتاسیۆم کاربۆنات) لەگەڵ چەوری و پیوی ئاژەڵ، سابوون دروست دەکات و بەکاری دەهێنێت. ئەگەرچی لە هەندێک شوێن وەک ئیسپانیا لەجیاتی چەوریی ئاژەڵ له ڕۆنی زەیتوونیش کەڵک وەرگیراوە. بەڵام ئەمڕۆکه به تێکڵاوکردنی سۆدیۆم هایدرۆکساید لەگەڵ هەر چەشنە چەورییەکی ئاژەڵ یا ڕۆنی گیایی، سابوون زیاتر بخوێنەوە…

زانکۆی کوردستان لە ڕیزی سەرترین زانکۆ گەنجەکانی جیهاندا

  لە نوێترین ڕیزبەندیی سیستمی تایمز بۆ زانکۆ گەنجەکانی جیهان لە ٢٠٢١دا، زانکۆی کوردستان پلەی ١٦٥ی بەدەست‌ هێنا. سیستمی ڕیزبەندیی تایمز زانکۆ گەنجەکانی دونیا (ئەو زانکۆیانەی تەمەنیان لە ٥٠ ساڵ کەمترە) بە گوێرەی ئەرکی سەرەکییان هەڵدەسەنگێنێت کە بریتییە لە فێرکاری، توێژینەوە، گواستنەوەی زانیاری و ڕوانگەی نێودەوڵەتی. لەم سیستمەدا ١٣ پێنوێن لە ڔواڵەتی ٥ پێوەردا دەور زیاتر بخوێنەوە…

سوودەکانی خوێنبەخشین

له وڵاتی ئەمریکا، لە هەر دوو چرکەدا، یەک پاکەت خوێن بۆ نەخۆش و بریندارەکان پێویسته. نەخۆشەکانی تووشبووی شێرپەنجه له ماوەی دەرمانی نەخۆشییەکەیاندا پێویستییان به وەرگرتنی خوێن هەیە. جاری وایه بڕیندارێکی ڕووداوی هاتوچۆ له کاتی نەشتەرگەری، پێویستی به ١٠٠ پاکەت خوێن دەبێت. ڕەنگە ئێوە ئەزموونی خوێنبەخشینتان هەبێت بەڵام بەتەواوی ئاگاداری سوودەکانی ئەم کارە بۆ جەستەی خۆتان زیاتر بخوێنەوە…

دانمارک سەوزترین وڵاتی دنیایه

دانمارک سەوزترین وڵاتی دنیایه بەپێی توێژنەوەیەک که له ساڵی ٢٠٢٠ لە زانستگای یێڵی وڵاتی ئەمریکا ئەنجام دراوە و تێیدا ١٨٠ وڵاتی دنیا توێژینەوەیان لەسەر کراوە، دەرکەوتووه که دانمارک سەوزترین وڵاتی دنیایه. لە لێکۆڵینەوەکەدا ٣٢ پێوەر لەبەر چاو گیراون کە بەرچاوترینیان بریتین لە سیاسەتەکانی ژینگەیی، کوالیتیی هەوا، کوالیتیی ئاو، چۆنێتیی مامەڵەکردن لەگەڵ زبڵ و زێراو، کۆنتڕۆلی زیاتر بخوێنەوە…

چ کاتێک لە ڕۆژ بۆ وەرزشکردن گونجاوترە؟

چ کاتێک لە ڕۆژ بۆ وەرزشکردن گونجاوترە؟ ئەنجامەکانی توێژینەوەیەکی نوێ لە زانکۆی فیتزرۆی ئوسترالیا نیشان دەدات ڕەنگە وەرزشکردن لە کاتی ئێواراندا بە بەراورد لە گەڵ وەرزشکردن لە کاتی بەیانیاندا بۆ تەندروستیی مرۆڤ بەسوودتر بێت. هەروەها دەرکەوتووە که وەرزشکردن لە کاتی ئێواراندا باشتر دەتوانێت شەکرە و چەوریی خوێن دابەزێنێت. ئەو توێژینەوە نوێیە بە پێچەوانەی زۆربەی توێژینەوەکانی زیاتر بخوێنەوە…

بنبڕکردن و سووتاندنی دارەکانی کوردستان، زیانەکان، تاوانەکان و ڕۆلی یاسا نێودەولەتییەکان

  هەموومان ئاگاداری هەواڵەکانی لەناوچوونی دارستانەکانی کوردستان لە ڕۆژهەڵات و باشوور چ بە شێوەی بنبڕکردن و چ لە ڕێگەی ئاگرکەوتنەوە هەین؛ بۆ نموونە هەواڵێک کە ویم زوینبێرگ “شیکاری ژینگە و بەریەککەوتنەوەکانی لە ڕێکخراوەی ئاشتیی هۆڵەندی PAX” بەپێی وێنەی سەتەلایت، ڕوونی کردووەتەوە کە تورکیا چۆن دارەکانی ھەرێمی کوردستان بنبڕ دەکات. زوینبێرگ دەڵێت بە درێژایی ساڵانی ڕابردوو زیاتر بخوێنەوە…

دانیشتووانی زاگرۆس ١٠ هەزار ساڵ لەوەپێش بزنیان بەخێو دەکرد.

بزن له یەکەمین گیانلەبەرانێک بوو که مرۆڤ توانی کەوی بکات و بیکات به ئاژەڵ. لەم دواییەدا، گرووپێک لە زانایانی کەونارناسیی لە وڵاتانی دنیا و لەوان ئێران، ئاکامی لێکۆڵینەوەیەکی سەرنجڕاکێشیان بڵاو کردەوە. ئاسەوارە دۆزراوەکان له دوو شوێنی مێژوویی “گەنج دەڕە” له نزیک شاری هەرسینی پارێزگای کرماشان و “گردی عەبدولحوسێن” له نزیک شاری نەهاوەندی پارێزگای لۆڕستان لە زیاتر بخوێنەوە…

دەستی موگناتیسیی پاش وەشاندنی پێکوتەی کۆرۆنا!

دەنگۆیەک لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاو بووەتەوە کە دەڵێت پاش وەشاندنی پێکوتەی کۆرۆنا لەشی مرۆڤ لە شوێنی کوتانەکەدا دەبێت بە موگناتیس یان ئەوەی کە موگناتیس وەخۆ دەگرێت. فیزیکناس و مامۆستای زانکۆی بواری موگناتیس، جولیەن بۆرۆف، دەڵێت: “لە ڕوانگەی زانستییەوە ئەوەی کە پێکوتەیەکی کۆرۆنا چیپی تێدا بێت یان ببێتە هۆی ئەوەی کە موگناتیس بلکێت بە پێستی مرۆڤەوە زیاتر بخوێنەوە…

چەند زانیاریی سەرنجڕاکێش سەبارەت به کۆنکرێت

‌١. کۆنکرێت ئەو مادەیە کە دوای ئاو مرۆڤ زیاترین کەڵکی لێ وەردەگرێت. ٢. بەپێی ڕێژەی مرۆڤەکان بۆ هەر کەس له ساڵێکدا ٣ تۆن کۆنکرێت بەکار دەهێنرێت. ٣. ساڵانه  لە سەرانسەری جیهاندا بیست ملیار تۆن کۆنکرێت به کار دەهێنرێت که نیوەی ئەو ڕێژەیە بەشی وڵاتی چینه. ٤. لە ڕووی مێژووییشەوە میسرییەکان بۆ دروستکردنی هەرەمەکانی گیزا و هەروەها زیاتر بخوێنەوە…

نیشاندەری سەرووبنەوش (UV) و پێویستیی کەڵک وەرگرتن لە دژەخۆر

  بە گوێرەی لێکۆڵینەوەکان پەیوەندییەکی بەرچاو لەنێوان مانەوەی درێژخایەنی مرۆڤ لەژێر تیشکی ڕاستەوخۆی خۆر و شێرپەنجەی پێستدا بەدی دەکرێت، هۆکاری ئەوەش بوونی نیشاندەری سەرووبنەوشە (UV) لە تیشکی خۆردا.   ئێستا ئەگەر بڕوانینە نەرمامێری کەشناسیی سەر مۆبایلەکەمان، دەبینین که لە شوێنێک نووسراوه UV index، بەڵام مانای ئەو وشەیە چییە؟ زۆر بەکورتی دەتوانین بڵێین پێوانەیەکه بۆ پێوانی زیاتر بخوێنەوە…

ڕۆژی جیهانیی نا بۆ جگەرە

  ئەمڕۆ ٣١ی مەی لەلایەن ڕێکخراوەی جیهانیی تەندرووستییەوە، به ڕۆژی جیهانیی نا بۆ جگەرە دەستنیشان کراوە. مەبەست له جگەرەکێشان، هەر چەشنێکی دیکه له بەکارهێنانی تووتن دەگرێتەوە وەک نێرگەله، پیپ یان ئەو جگەرەیەی کە به دەستی خۆت هەڵیدەپێچیت. جگەرە نیوەی بەکارهێنەرانی دەکوژێت؛ له ساڵدا زیاتر له ٨ ملیۆن کەس لە پێناو جگەرەکێشاندا دەمرن. جگە لە ٧ زیاتر بخوێنەوە…

چ کاتێک لە ڕۆژ بۆ وەرزشکردن گونجاوترە؟

ئەنجامەکانی توێژینەوەیەکی نوێ لە زانکۆی فیتزرۆی ئوسترالیا نیشان دەدات ڕەنگە وەرزشکردن لە کاتی ئێواراندا بە بەراورد لە گەڵ وەرزشکردن لە کاتی بەیانیاندا بۆ تەندروستیی مرۆڤ بە سوودتر بێت. هەروەها دەرکەوتووە که وەرزشکردن لە کاتی ئێواراندا باشتر دەتوانێت شەکرە و چەوریی خوێن دابەزێنێت. ئەو توێژینەوە نوێیە بە پێچەوانەی زۆربەی توێژینەوەکانی بەر لە خۆی کە لە لێکۆڵینەوەکانیاندا زیاتر بخوێنەوە…

ڕێژەی مردن بە هۆی کۆرۆنا لە پارێزگای سنەی سەر بە ڕۆژهەڵاتی کوردستان (لە سەرەتای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆناوە تاکوو کۆتایی مانگی گوڵانی ئەمساڵ)

ڕێژەی مردن لە هەزار کەسدا: پارێزگای سنە: ٠.٨٢ – شاری سەقز: ١.٠٧ – شاری سنە: ١.٠٤ – شاری دیواندەرە: ٠.٩٦ – شاری قوروە: ٠.٧٣ – شاری بانە: ٠.٧٣ پارێزگای ورمێ: ١.٣٩ پارێزگای کرماشان: ٠.٩٤ پارێزگای ئیلام: ١.٣٥  بەپێی بەراوەردی ئەنستیتۆی ″IHME″ی زانستگەی واشینگتۆنی ئەمریکا، ڕێژەی ڕاستەقینەی مردن بە هۆی کۆرۆنا لە ئێران ٢.٣٨٩ هێندەی ئاماری زیاتر بخوێنەوە…

یەکێک لە پێکهاتە سەرەکییەکانی عەتری ساختە، میزی مرۆڤە.

ئایا تاکوو ئێستا بیرتان لەوە کردووەتەوە که چۆن دەبێت عەترێک که به سەدان دۆلار له فرۆشگەکان دەفرۆشترێت، به نرخێکی زۆر کەمتر، له ستەندی مۆڵەکان، دووکانه بچووکەکان، یاخود لاپەڕەکانی فەیسبووک و ئینستاگرام وەدەست بکەوێت؟ وەڵامەکە ئاسانه: لەبەر ئەوەی کە ئەو عەترانە کۆپی و ساختەن! ئینجا فرۆشیاران بۆ فرۆشتنی عەترە ساختەکانیان پاساوی جۆراوجۆر دەهێننەوە، بۆ وێنە دەڵێن زیاتر بخوێنەوە…

کاربۆهیدرات، خۆراکی نیاندرتاڵەکان

زانایان دەڵێن لە توێژینەوەیەکی نوێدا دی. ئێن. ئەیی بەکتریای نێو دەمی نیاندرتاڵەکان، مرۆڤە ژیرەکانی دە هەزار ساڵ لەمەوپێش، شامپانزەکان، گۆریلاکان و مەیموونەکانیان تاوتوێ کردووە. توێژەران چەندین ملیار بەکتریای مردوویان تاوتوێ کردووە کە لەسەر ددانی ١٢٤ کەس بەجێ ماوە. یەکێکیان نیاندرتاڵێکی سەد هەزار ساڵە بوو. میکرۆبیۆمی نێو دەمی ئەم نیاندرتاڵە کۆنترین میکرۆبیۆمێکی دەمییە کە تاوەکوو ئێستا زیاتر بخوێنەوە…

سوودەکانی دارەکانی نێو شار

سوودەکانی دارەکانی نێو شار ١. پاڵاوتنی پیسکەرەکان ٢. فێنککردنی هەوا ٣. چاککردنی تەندروستیی جەستەیی و دەروونی ٤. زیادکردنی فرەچەشنیی بوونەوەرەکان ٥. زیادکردنی بەهای موڵکەکان وەرگێڕ: هانا جاری وێنە: هێمن موحەمەدیان سەرچاو: FAO

گەرمای زەوی و ئاستی ئاوی دەریاکان خەریکی بەرزبوونەوەن.

شارە کەناراوەکان ئێستاش لە لافاو زیان دەبینن و هەر کام لە بەرپرسانیان بە جۆرێک خەریکی بەربەرەکانێ لەگەڵ ئەم گرفتانەن. گەرمبوونی زەوی و بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوی دەریاکان بە هۆی توانەوەی بەفرەکانەوە، زۆر شاری گەورەی جیهانی خستووەتە مەترسیی نوقم بوونەوە. ١- جاکارتا – ئەندۆنیزیا پێتەختی ئەندۆنیزیا ساڵی ١٧ سەنتیمەتر بن ئاو دەکەوێت و چاوەڕوان دەکرێت تا ساڵی زیاتر بخوێنەوە…

فیلمی زانستی-خەیاڵی و ئەویندارانەی ″میستەر هیچکەس″

ساڵی ۲۰۹۲ە. کەسێکی ۱۱۸ ساڵە بە نێوی ″نیمۆ″ دوایین مرۆڤی سەر زەوییە کە بە هۆی پیرییەوە دەمرێت، چونکە مرۆڤەکانی تر بە هۆی پێشکەوتنی زانستە پزیشکییەکانەوە نەمرن و بۆ هەمیشە دەژین. ڕۆژنامەنووسێک لەگەڵ نیمۆ وتووێژ دەکات تاکوو نیمۆ چیرۆکی ژیانی خۆی بۆ بگێڕێتەوە. بەڵام وا دەردەکەوێت کە چیرۆکی ژیانی نیمۆ چیرۆکی چەندین ژیانی هاوتەریبە. ″جارید لێتۆ″ زیاتر بخوێنەوە…

چەند خاڵی سەرنجڕاکێش سەبارەت بە کیسەڵەکان

– ۲۳ی مەی ڕۆژی جیهانیی کیسەڵە – فۆسیلی کیسەڵێک دۆزراوەتەوە کە تەمەنی دەگەڕێتەوە بۆ ۲۲۰ ملیۆن ساڵ لەمەوپێش. – لە ساڵی ١٩٦٨دا ڕووسیا دوو کیسەڵی ناردە بۆشایی ئاسمان. – هەندێک لە کیسەڵەکان تاوەکوو تەمەنی ٥٠ ساڵی بە قۆناخی پێگەیشتنی سێکسی ناگەن. – درێژیی کیسەڵی گالاپاگۆس ۱۸۳ سەنتیمەتر و کێشی  ٢٦٠ کیلۆگرامه. – قەپێلکی کیسەڵ لە زیاتر بخوێنەوە…

ڕاپۆرتێکی تایبەت لەسەر داهاتووی کار

لە جیهانی دەوڵەمەنددا، سەردەمی سەرمایەداریی تیژ خەریکە جێی خۆی دەداتە سەردەمی زێڕینی کار.   لە بیروڕای گشتیدا، چوار دەیەی ڕابردوو بۆ خاوەن سەرمایەکان ناوازە، و بۆ چینی کرێکار پڕچەرمەسەری بووە. کرێکارانی دنیای دەوڵەمەند ڕووبەڕووی ڕکابەری بە هۆی بازرگانی، گۆڕانی بێوچانی تەکنەلۆجیا، نایەکسانیی زۆری هەقدەستەکان و بووژانەوەی سستی پاش کەسادییەکان بوونەوە. سەرمایەدانەران و کۆمپانیاکان سوودیان لە زیاتر بخوێنەوە…

زێراو چییە و بۆ دەبێت بپاڵێورێت؟

  زێراو ئاوێکی بەکارهێنراوە کە هەندێک مادەی زیانبخەشی جۆراوجۆری تێدایە و پێش ئەوەی بچێتە نێو ژینگە و تێکەڵ ببێت لەگەڵ سەرچاوەکانی دیکە دەبێت لە پرۆسەی پاڵاوتندا ڕادەی پیسبوونی کەم ببێتەوە. زێراو لە سەرچاوەگەلی جیاوازەوە وەک ماڵەکان، پیشەسازی و بازرگانی بەرهەم دێت و هەروەها باران و لافاوێکیش کە زەوی دەشواتەوە دەگرێتەوە. زێراو بۆ دەبێت پێش بڵاوبوونەوەی زیاتر بخوێنەوە…

کۆسەکان به کەڵکوەرگرتن له مەیدانی موگناتیسی، ڕێگەی خۆیان دەبیننەوە؛ ڕێک وەک قیبلەنما

کۆسەکان بەوە ناسراون کە دەتوانن هەزاران کیلۆمەتر ڕێ بپێون. بەڵام شتێک کە هێشتا به ڕوونی دیار نییه ئەوەیە کە چۆن ڕێگەی خۆیان دەگرنه پێش و دەگەنه ئاکامی خۆیان؟ لەم دواییانەدا، تاقیکارییەکی سەرنجڕاکێش کراوه و تێیدا به کەڵکوەرگرتن له مەیدانی موگناتیسی له دەوری گۆمێک که کۆسەی تێدایە چەن خاڵی گەورەیان بۆ ڕوون بووەتەوە. (نەهەنگی شین گەورەترین زیاتر بخوێنەوە…

سێ هەڵەی باو سەبارەت بە دووگیانبوون

هەڵەی باوی یەکەم: ژنی دووگیان دەبێت بەقەد دوو کەس خۆراک بخوات. هەرچەندە دروستە کە ژنی دووگیان دەکرێت ڕێژەی وەرگرتنی کالۆری زۆر بکاتەوە بەڵام دەبێت لە زۆرخۆری پارێز بکات. زۆرخۆری دەتوانێت هەم بۆ ژنەکە و هەم بۆ منداڵەکە زیانی هەبێت. ژنان دەبێت لە کاتی دووگیانیدا بەرەبەرە وەرگرتنی کالۆری زیاد بکەن: سێ مانگەی یەکەم: کالۆریی زۆری پێویست زیاتر بخوێنەوە…

جێگۆڕکێی ئەندامە هەناوییەکانی ژنی دووگیان

ئەم ڤیدیۆیە شێوازی جێگۆڕکێی ئەندامە هەناوییەکانی ژنی دووگیان لە سەرەتاوە تاکوو لەدایکبوونی کۆرپەکەی نیشان دەدات. ئەم جێگۆڕکێیە بۆ ئەوەیە کە جێگەی گەشەکردنی ئاولەمە گەورەتر ببێتەوە سەرچاوی ڤیدیۆ: https://www.msichicago.org/science-at-home/make-room-for-baby/  

بۆچی لە گەرماودا گۆرانی دەڵێین؟

بە ئەگەری زۆرەوە ئێوەش لە گەرماودا حەز بە گۆرانی وتن دەکەن. ڕەنگە لە کاتی ئاساییدا هیچ کاتێک گۆرانی نەڵێن بەڵام لەژێر دووشی گەرماودا ئەو گۆرانییانەی کە پێتان خۆشە بیڵێنەوە؟ هۆکاری ئەمە چییە؟ هۆکای ئەوەیە کە کاشییەکانی گەرماو دەنگ وەخۆ ناگرن. کاتێک لەژێر دووشی حەمامدا گۆرانی دەڵێن شەپۆلەکانی دەنگتان لە سەر کاشییەکان دەدات و پەرچ دەبێتەوە. زیاتر بخوێنەوە…

کارەبایەکی بەردەوام بۆ پێنج ملیۆن دانیشتووی هەرێمی کوردستان کاڵایەکی نایابه! وزەی خۆر چەندە بەکەڵکه؟

کێشەی بڕانی کارەبا له هەرێمی کوردستان کێشەیەکی ڕۆژانەیە؛ ئەم گرفتە له ڕۆژه ساردەکانی زستاندا دەگاته لوتکەی خۆی. لەگەڵ ئەوەشدا داواکاریی کارەبا لەم ساڵانەی دواییدا به هۆی گەشەی ئابووری هەر بەرەو زیاد بوونە. ئینجا بۆ چارەسەری ئەم گرفتە سەرچاوەیەکی زەبەند و گەورەی وزە لە کوردستاندا بوونی هەیە که تاکوو ئێستا وەبەر چاو نەهاتووه: خۆر کوردستان له زیاتر بخوێنەوە…

 بە ماچێکی ۱۰ چرکەیی ۸۰ ملیۆن بەکتریا دەگوازنەوە بۆ نێو دەمی خۆشەویستەکەتان

بە ماچێکی ۱۰ چرکەیی ۸۰ ملیۆن بەکتریا دەگوازنەوە بۆ نێو دەمی خۆشەویستەکەتان توێژەران لە توێژینەوەیەکدا بەم ئاکامە گەیشتوون کە لە ماچی نێوان کەپڵەکاندا بڕێکی زۆری بەکتریا دەگوازرێتەوە بۆ نێو دەمی یەکدی. ئەم بەکتریاگەلە زۆر جار مەترسییەکی ئەوتۆیان نییە و سوودیان هەیە بۆ تەندروستیی مرۆڤ. توێژەران لەم توێژینەوەدا داوایان لە بەشداربووان کرد کە خواردنەوەیەک بخۆنەوە کە زیاتر بخوێنەوە…

چەند کورتە زانیاریی سەرنجڕاکێش سەبارەت بە دۆلاری ئەمریکی

? ۱. دۆلاری ئەمریکی لەسەر کاغەز چاپ نابێت بەڵکوو تێکەڵاوێکە لە ٧٥٪ لۆکە و ٢٥٪ قوماشی لۆکە. ? ٢. هەر ئێستا نزیکەی ١.٥ ترلیۆن دۆلار پارەی چاپکراو لە جیهاندا دەست بە دەست دەبێت. ? ٣. مەزەندە دەکرێت ٥٠-٦٥٪ی ئەو پارەیە لە دەرەوەی وڵاتی ئەمریکادا بسووڕێتەوە. ٤. زۆرترین پارەی ئەمریکی کە چاپ کراوە یەک دۆلارییە (١١.٧ ملیار گەڵا)، دوای ئەویش زیاتر بخوێنەوە…

تاقیکردنەوەیەک بۆ دۆزینەوەی خاڵی کوێری چاوتان

خاڵی کوێر ناوچەیەک لە تۆڕی چاوی مرۆڤە کە لەوێدا هیچ وەرگرێکی ڕووناکی بوونی نییە. کەواتە هەر وێنەیەک کە بکەوێتە سەر ئەم ناوچەوە، نابینرێت. دەماری بینایی کە لە ڕێگەیەکدا بەرەوە مێشک دەڕوات، لەم ناوچەدا لە چاو دەچێتە دەرەوە. ئەمە خاڵی کوێری ئێوەیە. بۆ دۆزینەوەی خاڵی کوێری چاوی خۆتان سەیری ئەم وێنەیە بکەن و خاڵەکانی خوارەوە جێبەجێ زیاتر بخوێنەوە…

جینی ″داهێنەری″ هۆکاری سەرکەوتنی هۆمۆ ساپیێنسەکان

“داهێنەری” دەتوانێت هۆکاری زاڵبوونی هۆمۆ ساپیێنس بەسەر چەشنەکانی دیکەدا (وەکوو نیاندرتاڵەکان و شامپانزەکان) بێت. بیرۆکەی ″داهێنەری″ ماوەیەکی زۆرە کە باسی لێ دەکرێت بەڵام تاکوو ئێستا ئێمە نازانین کە نیاندرتاڵەکان چەندە داهێنەر بوونە، هەر بۆیە سەلماندنی ئەو بیرۆکەیە ئەستەمە. دکتۆر کلۆنینگەر دەڵێت: ئێوە ناتوانن لەگەڵ ئەو چەشنانە قسە بکەن کە لەناو چوونە بۆیە تێگەیشتن لە داهێنەریی زیاتر بخوێنەوە…

چاوخەڵەتێنە سەرنجڕاکێشەکان

چاوخەڵەتێنە، خەڵەتێنەیەکە کە لە ڕێگەی سیستەمی بیناییەوە دروست دەبێت و وا دەردەکەوێت کە جیاوازە لەگەڵ ڕاستی. – چاوخەڵەتێنەی پۆگندۆرف: سەرنج بخەنە سەر هێڵە ڕەشەکە و بەرەو خوار واتە بەرەو هێڵی شین و سوور وەدوای کەون. وا دەردەکەوێت کە لە درێژەی هێڵە شینەکەدایە نەک سوورەکە، بەڵام لە ڕاستیدا لە درێژەی هێڵە سوورەکەدایە. – چاوخەڵەتێنەی ئێبینگهاوس یان زیاتر بخوێنەوە…

ئەمڕۆ ۲۲ی ئاپریل ڕۆژی جیهانیی زەوییە

ئەمڕۆ ۲۲ی ئاپریل ڕۆژی جیهانیی زەوییە؛ پێویسته هەموو ساڵێک لەم ڕۆژەدا مرۆڤەکان وەبیر خۆیان بێننەوە کە چ کارگەلێک دەبێت بکەن بۆ ئەوەی زەوی، جێگەی ژیانیان، باشتر بپارێزن. ئەم ڤیدیۆیە لەلایەن IPCCەوە بەبۆنەی “ڕۆژی جیهانیی زەوی”ەوە بڵاو بووەتەوە. شاندی نێودەوڵەتیی گۆڕانکاریی ئاووهەوا باس لە چەند خاڵی گرینگ دەکەن: گۆڕانکارییەکانی ئاووهەوا لەسەر مرۆڤەکان، پێکبووم (ئێکۆسیستم) و بارودۆخی زیاتر بخوێنەوە…

ئیمارات خەریکه گەورەترین هێزگەی وزەی خۆری جیهان ساز دەکات.

هەڵکەوتەوو له ٣٥ کیلۆمەتری شاری ئەبووزەبی، پێتەختی ئیمارات. به بەرهەمهێنانی ٢ گیگاوات هێزەوە، کارەبا و ئاوی خواردنەوەی ١٦٠هەزار ماڵی ئەو شاره دابین دەکات. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢ تەواو دەبێت و دەلکێته تۆڕی کارەبا و دەبێته گەورەترین وێستگەی وزەی خۆری جیهان تا ئەو کاتە. بەرگری له بەرهەمهاتنی ٢.٤ ملیۆن تۆن گازی CO2 له ساڵدا دەکات که زیاتر بخوێنەوە…

کشتوکاڵ و سووتەمەنیی فۆسیلی؛ ئاڵاهەڵگرانی زیادبوونی مێتان لەنێو بەرگەهەوای زەوی

بڵاوبوونەوەی مێتان کە یەکێک لە گازە گوڵخانەییە گرنگەکانە، کێشەیەکی جدییه، بەڵام زانینی ئەوەش کە لە کوێ و به چ هۆیەکەوە زۆرتر بڵاو دەبێتەوە گرنگە. کشتوکاڵ، شوێنی ژێر خاک خستنی زبڵەکان و کەڵکوەرگرتن لە سووتەمەنییە فۆسیلییەکان کە لە چالاکییەکانی مرۆڤن؛ هۆکاری سەرەکی بڵاوبوونەوەی ٤۰ ملیۆن تۆن مێتانی زۆرتر لە ساڵی ۲۰۱۷ بە بەراورد لەگەڵ سەرەتاکانی ساڵی زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی دەبێت کاتی نووستن، مۆبایل له خۆمان دوور بخەینەوە؟

بۆچی دەبێت کاتی نووستن، مۆبایل له خۆمان دوور بخەینەوە؟ ۳ هۆکار بۆ ئەوەی پێش خەو مۆبایل بەدەستەوە نەگرین: زۆربەی ئێمه فێر بووین تا دوایین چرکەکانی بەخەبەربوون، چاو لەسەر مۆبایل هەڵناگرین. بەڵام بزانین بۆ دەبێ ئەم کارە وەلا بنێین؟ ١- شاشەی مۆبایل، تیشکی ڕووناکیی شین لە دەموچاومان دەدات. به چەشنی ئاسایی، مرۆڤ ئەو تیشکە له کاتی زیاتر بخوێنەوە…

فۆسیلێکی یەک ملیار ساڵە لە وڵاتی سکۆتلاند دۆزراوەتەوە؛ ئەم فۆسیلە دەتوانێت ببێتە کۆنترین زیندەوەرێکی فرەخانەیی کە تۆمار دەکرێت.

بەبەردبوویەک (بە پانایی کەمتر لە ۳۰ میکرۆمەتر) لە بەرزاییەکانی سکۆتلاند دۆزراوەتەوە کە دوو جۆر خانەی جیاواز لە یەک نیشان دەدات و لەوانەیە هی زیندەوەرێکی کۆن بێت کە لە شوێنێک لە نێوان تاکخانەییەکان و فرەخانەییەکاندا جێ دەگرێت. چارڵز وێڵمەن مامۆستای زانکۆی شێفیڵد دەڵێت: ″ڕەچەڵەکی فرەخانەییە ئاڵۆزەکان″ و ″ڕەچەڵەکی گیانلەبەران″ لە مێژووی ژیان لەسەر زەویدا دوو شتی زیاتر بخوێنەوە…

وێنەی جووتبوونی دوو ″مێش″ی ٤١ ملیۆن ساڵە

ئەمە وێنەی جووتبوونی دوو ″مێش″ە کە ٤١ ملیۆن ساڵ لەمەوپێش لەنێو بەردێکی کەهرەماندا بەند کراون. دۆزینەوەی ئەم فۆسیلەیە دەلاقەیەک بەرەو ژیانی چاخی ئیۆسین (نزیکەی ٥٥ ملیۆن تاکوو ٣٤ ملیۆن ساڵ لەمەو پێش) دەکاتەوە کە بەشێکە لە سەردەمی پاڵیۆجین. هەروەها نووسەرانی ئەم توێژینەوەیە پارچەگەلێک لە کۆنترین ″جەویی فۆسیلی″ی ئۆسترالیایان دۆزیوەتەوە کە تەمەن و ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر بخوێنەوە…

ژمارەی دانیشتووانی چین بۆ یەکەم جار لەدوای ساڵی ١٩٤٩وە، ڕووی لە کەمبوون کرد

سیاسەتی یەک منداڵ بۆ هەر بنەماڵه کە له ساڵی ١٩٧٩دا بۆ کۆنترۆڵکردنی حەشیمەتی یەکجار زۆری خەڵکی چین لەم وڵاته داسەپێندرا، تاکوو ساڵی ٢٠١٥ درێژەی هەبووە و مەزەندە دەکرێت که پێشگریی له لەدایکبوونی پتر له ٤٠٠ ملیۆن منداڵی چینی کردووه. لەو ساڵەدا دەسەڵاتدارانی چین بە هۆی مەترسیی ″پیربوونی کۆمەڵگەی چین″ەوە ئەو یاسایەیان لابرد. تەنانەت دوای لابردنی زیاتر بخوێنەوە…

ئەمڕۆ ٢٦ی ئاپریل، ساڵڕۆژی کارەساتی ئەتۆمیی چێرنۆبڵە

لە ٢٦ی ئاپریل (نیسان)ی ساڵی ۱۹۸٦دا تەقینەوەیەکی بەهێز لە کارتیاکەری ژمارەی ٤ی ″وێستگەی ئەتۆمیی چێرنۆبڵ″ ڕووی دا و کارەساتێکی مێژوویی خولقاند. لە ساڵی ۱۹٤٥ەوە تاکوو ئێستا، زیاتر لە دوو هەزار تەقینەوەی ناوکی ڕووی داوە. ئەمریکا پاش کۆتایی شەڕی جیهانیی دووەم ۱۰۳۹ بۆمبی ناوکیی تەقاندووەتەوە. هەروەها ڕووسیا (سۆڤیەتی پێشوو) ۷۱۸ بۆمب، فەڕانسە ۱۹۸ بۆمب، بەریتانیا و زیاتر بخوێنەوە…

ئەندازیاریی ژینگە

ئەندازیاریی ژینگە لقێک لە ئەندازیارییە کە سەرنجی لەسەر پاراستنی خەڵکه لە پیسکەرەکانی ژینگەی دەوروبەری و هەروەها هەوڵ دەدات بۆ باشترکردنی کوالێتی ژینگە. ئەندازیاریی ژینگە سەرلەنوێ بەکارهێنانەوەی کەرەستەکان، دوورخستنەوەی زبڵ، تەندروستیی گشتی و کۆنترۆڵی پیسبوونی ئاو و هەوا باشتر دەکات. گرینگی ئەندازیاریی ژینگە دەگەڕێتەوە بۆ کاتی دەستپێکردنی شارستانییەت؛ لەو کاتەوە خەڵک لەگەڵ دابینکردنی ئاوی پاک، دوورخستنەوەی زیاتر بخوێنەوە…

ژنانی دووگیان و مەترسییەکانی کۆڤید-۱۹

ژنانی دووگیان و مەترسییەکانی کۆڤید-۱۹ زانیارییەکان سەبارەت بە کاریگەریی کۆڤید-۱۹ لەسەر دووگیانبوون، لەچاو ساڵی ڕابردوو گۆڕدراوە. بەداخەوە کۆکردنەوەی زانیاری و توێژینەوە خاوتر بوو لەوەی کە پزیشکەکان چاوەڕێیان دەکرد. توێژینەوەیەکی نوێ دەریخستووە کە مەترسییەکان لەسەر دووگیانبوونی ژنان دەتوانێت زیاتر و گەورەتر لەوە بێت کە پێشتر بیرمان لێ دەکردەوە. ئەم توێژینەوەیە نیشانی داوە کە ئەو ژنە دووگیانانەی زیاتر بخوێنەوە…

ئەمڕۆ ٢٨ی نیسان، ڕۆژی جیهانیی تەندروستی لە شوێنی کاره

  ڕێکخراوەی جیهانیی تەندروستی (WHO) دەڵێت ژمارەی کارەساتەکانی پێوەندیدار به شوێنی کارەوە، هێشتا هەر بەرەو زیادبوون دەچێت. بەپێی بەراوردی ڕێکخراوەی جیهانیی کرێکار (ILO)، لەپێناو گەشەی ئابووریی خێرا له وڵاتانی جیهان، هەر ساڵ نزیکەی ٢ میلیۆن کەس بە هۆی کارەسات و نەخۆشییەکانی پێوەندیدار به شوێنی کارەوە گیانی خۆیان لەدەست دەدەن. گەرچی له وڵاتانی پێشکەوتوودا ئەو ڕێژەیە زیاتر بخوێنەوە…

کەڕوویەکی مشەخۆر بە نێوی ″تویتەر″

توێژەران کەڕوویەکی مشەخۆریان دۆزیوەتەوە کە لە ئەندامی زاوزێی هەزارپاکان مادەی خۆراکی هەڵدەمژێت. ئانا سۆفیا هاونووسەری توێژینەوەکە دەڵێت: هاوکارێکی خۆم کە خەڵکی ئەمریکای باکوورە وێنەی هەزارپایەکی لە تویتەر بڵاو کردەوە، هەر ئەو کاتە بوو کە وێنەکەم بینی و دوو خاڵی سپی لەسەر ″زیڤزیڤە″کە سەرنجی ڕاکێشام، لەبەر ئەوە ناوی ″Troglomyces twitteri″مان بۆ کەڕووەکە هەڵبژارد. ئەمە یەکەمین جارە زیاتر بخوێنەوە…

ژێرچەشنێکی چوکار لەلایەن ژەنەراڵ و باڵندەناسێکی بەریتانییەوە ناوی زانستیی ″کوردستانیکا″ی لێ نراوە.

کەو یان چوکار جۆرە باڵندەیەکە کە لە ڕیزی چەشنەکانی ″Alectoris″ جێ دەگرێت و خۆی بەسەر چەندین ژێرچەشندا دابەش دەبێت. وشەی چوکار (chukar) لە وشەی سانسکریتی ″cakoraḥ″وە وەرگیراوە کە ئاماژەیە بۆ ئەفسانەی ″perdix″ی یۆنانی، باڵندەیەک کە دەوترێت تیشکی مانگ دەخوات و کاتێک سەیری خۆراکی ژەهراوی دەکات چاوەکانی سوور دەبێت. (″partridge″ لە ″perdix″ی یۆنانییەوە وەرگیراوە کە لەوانەیە زیاتر بخوێنەوە…

خێراترین شەمەندەفەرەکانی دنیا چین و لە کوێ کار دەکەن؟

دوایین هەواڵەکانی کۆرۆنا

١. کۆڤید-۱۹ لە وڵاتی هیندستاندا کارەساتی خولقاندووە؛ ۳۳۰ هەزار تووشبوو و ٢،٢٦٣ مردوو لە ڕۆژێکدا. یەکێک لە دانیشتووانی هیند نزیک بە دوو ڕۆژ تەرمی دایکی خۆی لە ماڵەوە دانابوو بۆ ئەوەی شوێنێک بدۆزێتەوە کە بیسووتێنێت. ″سینک شارتی″ کە بەڕێوبەری نەخۆشخانەیەکی خێرخوازانەیە دەڵێت: ″ڕۆژی سێشەممە نزیک بە ۸۰ کەس لێرە سووتێندران. دەوڵەت هیچ کارێک ناکات، ئێوە زیاتر بخوێنەوە…

شەقامێکی ۲۰۰۰ ساڵە لە شاری ئامەدی باکووری کوردستان دۆزرایەوە کە هی سەردەمی ڕۆمییەکانە

گەڕان بە دوای ئەم شوێنەوارە لە شارۆچکەی مێژوویی ″سوور″ کە بە ″دڵی ئامەد″ ناسراوە، بەردەوامە. شارۆچکەی سوور شوێنی چەندین شارستانییەت بەتایبەت میدەکان بووە. یەکیک لە شوێنەوارناسان دەڵێت: تاکوو ساڵی ۲۰۲۲ی زایینی گەشتیاران دەتوانن شەقامە ڕۆمییەکان ببینن. ئامادەکردن: هێمن موحەمەدیان AA

کەپسوولی ″crew dragon″ لە ڕێگەی هاژەکی فالکۆنەوە نێردرایە وێستگەی نێونەتەوەیی بۆشایی ئاسمان

کەپسوولی ″crew dragon″ لە ڕێگەی هاژەکی فالکۆنەوە نێردرایە وێستگەی نێونەتەوەیی بۆشایی ئاسمان   کەپسوولەکە بڕیار بوو ۲۲ی ئاپریل بنێردرێتە بۆشایی ئاسمان، بەڵام بە هۆی دۆخی نالەباری کەشوهەواوە کەوتە ڕۆژێک دواتر واتە ۲۳ی ئاپریل.   چوار گەردوونەوان بە ناوەکانی شین کیمبرۆ، میگان مەک ئارتور، ئاچیهیکۆ هۆشیدێ و توماس پوسکێت لەم کەپسوولەدا ڕەوانەی بۆشایی ئاسمان کران و زیاتر بخوێنەوە…

یەکێک له دواکەوتووترین وڵاتانی جیهان، چۆن بوو به پێشەنگی پێکوتەی کۆڤید-۱۹؟

بوتان، وڵاتێکی بچووکی دواکەوتووی گەمارۆدراوه به چین و هیند، به ئابوورییەکی لاواز و به کەمترین سەرچاوه و سامانه سروشتیەکانەوە… به هەبوونی ٧٦٠هەزار کەس حەشیمەتەوە، تا ئێستا زیاتر له ٩٠%ی گەورەکانی ئەم وڵاته، پێکوتەی کۆڤیدیان وەرگرتووه. بەم چەشنه، به پێشکەوتن له ئەمریکا، بەحرەین و ئیسرائیل، بوون به پێشڕەوی وڵاتانی جیهان بۆ زۆرترین ڕێژەی پێکوتەی کۆرۆنا. تەنیا زیاتر بخوێنەوە…

ئایا مرۆڤ ئێستاش هەر خەریکە پەرە دەسێنێت؟

مرۆڤەکان وەکوو چەشنێک، لە هەموو گۆشە و شوێنێکی زەویدا نیشتەجێ بوون. ئێمە بە گەشەدانی تەکنەلۆجیا و کەلتوور ئەم جیهانەمان پێک هێناوە کە تێیدا دەژین. بیرۆکەی هەڵبژاردنی سروشتی یان مانەوەی تەندروستترینەکان لە سەردەمی چاخی بەردیندا دەگونجا، واتە سەردەمێک کە مرۆڤ لەسەر پارچە گۆشتێک شەڕی دەکرد. بەڵام ئایا ئێستاش هەر وایە؟ ئێمە لە ۱۲ پسپۆڕ پرسیارمان کرد زیاتر بخوێنەوە…

وزەی جێگرەوە

  وزەی جێگرەوە (Renewable Energy): هەر چەشنە وزەیەک کە لە سەرچاوەی جێگرەوەوە به دەست بێت و سروشت پیس نەکات. فۆتۆڤۆڵتاییک (Photovoltaic): تیشکی خۆر به شێوەی ڕاستەوخۆ له ڕێگەی پانێلی خۆرەوە، دەکرێته کارەبا. وزەی با (Wind Energy): له ڕێگەی تورباینی نێو ئاو یان سەر وشکانییەوە، وزەی با دەکرێته کارەبا. هایدرۆپاوەر (Hydropower): ئاو لە بەرزاییەوە فڕێ دەدرێت زیاتر بخوێنەوە…

ڕەنگەکانی مانگ

  لە دەرەوەی بەرگەهەوای زەویدا، مانگی تاریک کە بە هۆی پەرچدانەوەی تیشکی خۆرەوە دەدرەوشێتەوە، بە ڕەنگی خۆڵەمێشیی نزیک بە قاوەیی دەردەکەوێت. بەڵام کاتێک لەسەر زەوی و لە ناوەوەی بەرگەهەوای زەویدا سەیری مانگ بکەین، لەوانەیە بە چەندین ڕەنگی جیاوازەوە بدرەوشێتەوە. ئەستێرەناسێک لە درێژەی ۱۰ ساڵدا لە شوێنە جیاوازەکانی وڵاتی ئیتالیا، کۆمەڵێک وێنەی لە ڕەنگە ڕواڵەتییەکانی ″مانگی زیاتر بخوێنەوە…

شەبەقە درەوشەدارەکان لە شەوی نوقمبوونی پاپۆڕی تایتانیکدا دیتراون

پاپۆڕی تایتانیک، ڕۆژی ١٤ی ئەپریلی ساڵی ۱۹۱۲ی زایینی لە ئینگلیزەوە بەرەو نیۆیۆرک وەڕێ کەوت و کاتژمێر ″٢٣:٤٠″ی شەو لە ئەقیانووسی ئەتڵانتیک بەر کێوێکی سەهۆڵین کەوت. زانایان لە توێژینەوەیەکی نوێدا ئاماژەیان بە گەردەلوولە جیۆموگناتیسییەکان کردووە کە دەکرێ لە سیستەمی پێوەندیی پاپۆڕی تایتانیکدا کێشە و گرفتیان ساز کردبێت و بەم هۆیەوە بەر بە فریاکەوتن و پاراستنی گیانی زیاتر بخوێنەوە…

پێشکەوتنێکی گرنگ سەبارەت بە پێکهاتەی دژەماددە

توێژەران بۆ یەکەمین جار توانیویانە بە کەڵکوەرگرتن لە تیشکی لەیزەر، دژەهایدرۆجین تاوەکوو نزیکەی پلەی تینی ″سفری ڕەها″ سارد بکەنەوە. لەم ڕێگەیەوە دەکرێت هەندێک لە تایبەتمەندییەکانی دژەماددە بدۆزرێنەوە. زانایان مەزەندە دەکەن پاش ″بیگ بانگ″ یان تەقینەوە گەورەکە، ماددە و دژەماددە بە یەک ڕادە دروست بووبن بەڵام هۆکاری مانەوە و سەرکەوتنی ماددە بەسەر دژەماددەدا تاکوو ئێستا نەدۆزراوەتەوە. زیاتر بخوێنەوە…

وێنەزانیاریی مەترسیی مردن و زیانی قورس بە هۆی وەشاندنی پێکوتەی ئاسترازێنێکاوە

مێشکی کۆمپیوتەریی مەیموونێکی ۹ ساڵان، بەرهەمی نوێی ئیلۆن ماسک

لە ڤیدیۆیەکی سێ خولەکیدا کە ″ئیلۆن ماسک″ دامەزرێنەری کۆمپانیای ″نۆرالینک″ بڵاوی کردووەتەوە، مەیموونێکی جۆری ″مەکاک″ بە نێوی ″پەیجەر″ پاش جێگیرکردنی چیپێک لەنێو سەریدا خەریکی گەمەیەکی ڤیدیۆییە بە نێوی Mind Pong. پەیجەر پاش چەندین حەفتە مەشقکردن لە ڕێگەی ″جۆیستێک″ێک خەریکی گەمەیە و لەم کاتەدا چیپەکان لە ڕێگەی ئامێرێک بە نێوی ″N1 Link″ چالاکیی مێشکی مەیموونەکە تۆمار زیاتر بخوێنەوە…

ئەندازیارانی جینەتیک، خولقێنەرانی خانەیەکی دەستکرد

  زانایان خانەیەکی دەستکردیان دروست کردووە کە وەکوو خانەیەکی سروشتی دابەش دەبێت و گەشە دەکات. زانایان بە کەڵکوەرگرتن لە ئەندازیاریی جینەتیک زیندەوەرێکی دەستکردی تاکخانەییان دروست کردووە کە وەکوو خانەیەکی سروشتی، لاسایی ″سووڕی دابەشبوونی خانە″ دەکاتەوە. لە کاتێکدا کە یەکەمین هەوڵەکان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ۱۹۹۰ی زایینی بەڵام دوایین دەسکەوتەکان لەم سەدەیەدا دەستەبەر بوونە. زانایان لە ساڵی زیاتر بخوێنەوە…

کۆڤیدی-١٩ و دڵ: چی فێر بووین؟

kuلە سەرەتای جیهانگیریی ڤایرۆسی کۆرۆناوە درمەدەردناسەکان چاودێرییەکی بەرچاویان کرد. ئەگەری تووشبوون بە جۆری سەختی کۆڤیدی-١٩ لەو کەسانەدا کە نەخۆشیی دڵ و دەماریان هەیە، لەچاو خەڵکی ئاسایی پتر لە دوو هێندەیە. لە شەش مانگی ڕابردوودا ڕێژەی مردن بە کۆڤیدی-۱۹ بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزیوە، بەڵام نەخۆشییەکانی دڵ و دەمار وەک هۆکاری سەرەکیی خراپیی دەرەنجامەکان ماونەتەوە. ئێمە لەو زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی توێژەرانی بواری پزیشکی لە مشکەکان کەڵک وەردەگرن؟

ھەر لە داڕشتنی دەوا و دەرمانی نوێی شێرپەنجەوە ھەتاکوو دەگاتە تەواوکەرە خۆراکییەکان، مشک و مشکەکوێرەکان ڕۆڵێکی گرنگیان لە پەرەپێدانی شتە سەیروسەمەرەکانی بواری پزیشکیدا هەیە. لە ڕاستیدا، بەپێی دامەزراوەی توێژینەوە بایۆپزیشکییەکان (FBR)، ٪‏٩٥ی هەموو ئاژەڵە تاقیگەییەکان لە مشکەکان و مشکەکوێرەکان پێک دێن. زانایان و توێژەران بە چەندین هۆکار پشت بە بەکارهێنانی مشکەکان و مشکەکوێرەکان دەبەستن. یەکێک زیاتر بخوێنەوە…

پێکوتەی کۆڤید ١٩ بۆ منداڵان

بەپێی ئەنجامە بەراییەکانی تاقیکردنەوەی پێکوتەی کۆڤید ١٩ لەسەر منداڵان، کۆمپانیای فایزەر ڕایگەیاند کە پێکوتەکە ١٠٠ لەسەد کاریگەر بووە و منداڵەکان بەباشی بەرگەیان گرتووە. تاقیکردنەوەکە لەسەر ٢٢٦٠ منداڵی ١٢ بۆ ١٥ ساڵان لە ئەمریکا کراوە کە نیوەیان پێکوتەی ڕاستەقینەیان لێ دراوە، نیوەکەی تر پلاسیبۆیان دراوەتێ. لە گرووپی وەرگری پلاسیبۆدا هەژدە کەس تووشی کۆڤید ١٩ بوون، لە زیاتر بخوێنەوە…

دۆزینەوەی مەیدانی مەگناتیکیی بەهێز لە دەوری کونەڕەشدا

  دوو ساڵ لەمەوبەر بوو کە بۆ یەکەم جار وێنەی کونەڕەشێک لە ناو بۆشاییدا گیرا [۱]. M87* کە ناوی ئەو کونەڕەشەیە ٥٥ ملیۆن ساڵی ڕووناکی لە ئێمەوە دوورە. ساڵی ڕابردوو خەڵاتی نۆبڵی فیزیک پێشکەش کرا بە توێژەرانی بواری کونەڕەش کە گرنگیی تایبەتیی ئەم بوارە نیشان دەدات [۲]. ئێستا، بۆ یەکەم جار، توێژەران توانیویانە مەیدانێکی بەهێزی زیاتر بخوێنەوە…

گواستنەوەی کارەبا بەبێ تەل!

  کۆمپانیایەکی نیوزیلاندی دەیەوێت گواستنەوەی کارەبا لەناو هەواوە تاقی بکاتەوە. لە پشتی تاقیگە پێشووەکەی نیکۆلا تێسلا لە واردەنکڵایف لە لانگ ئایلەندی نیویۆرکدا، بنچینەگەلێک هەیە؛ ئەویش پاشماوەی بورجێکی ٥٧ مەترییە کە تێسلا وەکوو بەشێک لە تاقیکردنەوەیەک بۆ گواستنەوەی زانیاری و کارەبا بەبێ تەل بە مەودای دوورەوە، لە ساڵی ١٩٠١دا دەستی بە کردنەوەی کرد. هەروەک پێشبینیی کرد، زیاتر بخوێنەوە…

ڕوانگەیەکی نوێ لە گرفتی کۆمەڵایەتیی گیرۆدەبوون

زۆر جار، بەتایبەت بەساڵاچووەکانمان سەبارەت بە مرۆڤی ئالوودە بە ماددە هۆشبەرەکان، بڕیاری گشتی دەدەن و پسپۆڕ و پزیشکە فێرخوازەکانیش ئەو حوکمانە پشتڕاست دەکەنەوە و  بڵاوی دەکەنەوە. بەڵام گەشەی زانستەکانی دەروونناسی، پزیشکیی دەروونی و بایولۆجی ئەم حوکمانەیان ڕەت کردووەتەوە و لەجیاتی ئەوانە زانیاریی دیکەیان داناوە. بۆ نموونە لە یەکێک لەو حوکمە گشتییانەدا باسی ئەوەی دەکرد کە زیاتر بخوێنەوە…

کارەبایەک که با دەیهێنێت و “بنی له ئاو دایه!”

با، سەرچاوەیەکی خاوێن، هەرزان، بەڵام ئاڵۆزی وزەیه. بەو مانایە که قەت ناتوانی به دڵنیاییەوە بڵێیت کەی با دێت. بەڵام ئەندازیارانی ئەورووپی چارەسەری کێشەی ئاڵۆزی وزەی بایان به “هایدرۆپاور” کردووه. بنەمای بیرۆکەکه ئاوایه: ئەو کاتانەی که بای خێرا و بەهێز دێت، کارەبای پێویست وەردەگیرێت و بەو بڕە کارەبایەی کە دەمێنێتەوە پۆمپێکی ئاو دەخرێتە کار تا ئاوێکی زیاتر بخوێنەوە…

پێشکەش بە مامۆستا هەژین

لە بەشێک لە بەڵگەفیلمی “زمانی دایکی” لە دەرهێنانی بەڕێز سەرکێو مسگەری، باسی فێرگەی سۆما کراوە. لەم دەقەدا هەوڵمان دا ئاوڕێکی کورت لە چالاکییەکانی سۆما بدەینەوە. وەک هۆژان، سپاسی مامۆستا هەژێن (ڕەحیم سوڵتانی، دکتۆرای پسپۆڕیی ئەدەبی بەراوردکاری) دەکەین کە بە پیری پرسیارەکانمانەوە هات و وڵامدەرمان بوو. ئەوەی ڕاستی بێت ئەو بەڵگەفیلمە تەنیا کورتە ئاماژەیەکی بە داخرانی زیاتر بخوێنەوە…

ددانی ڕزیوی منداڵان پڕ بکەینەوە یان نا؟

بەپێی ئاگاداربوونەوەی خەڵک لەسەر گرنگبوونی تەندروستیی ددانی منداڵەکان، بە پێچەوانەی جاران کە زۆربەی ددانە ڕزیوەکانی منداڵان دەکێشران، وردە وردە پڕکردنەوەی ددانی منداڵانیش باو بووە. بەڵام تا دوو ساڵ لەمەوبەر وەڵامی ئەم پرسیارە ڕوون نەبوو کە ئایا باشترین کار ئەوەیە ددانە ڕزیوەکان پڕ بکرێنەوە یان کاری باشتریش هەیە. زانینی ئەمە بەم هۆکارانە گرنگە: پڕکردنەوەی ددانی منداڵان زیاتر بخوێنەوە…

ناوزڕاوترین و خوێنڕێژترینەکانی مێژوو

ماڵپەڕی ″livescience″ لە بابەتێکدا پێنج کەس لە ناوزڕاوترین و خوێنڕێژترین کەسەکانی مێژووی بەم شێوەیە ڕیز کردووە: ١.ئوسامە بین لادەن (١٩٥٧-٢٠١١ی زایینی) ٢.سەدام حوسێن (١٩٣٧-٢٠٠٦ی زایینی) ٣.ئەدۆڵف هیتلەر (١٨٨٩-١٩٤٥ی زایینی) ٤. پۆل پۆت (سەرۆکوەزیرانی کامبۆج، ١٩٧٦ی زایینی) کە کێڵگەی کوشتنی وەڕێ خستبوو و نزیکەی دوو ملیۆن کەسی کوشتووە. ٥.ئیمپراتۆر نێرۆ (پێنجەمین ئیمپراتۆری ڕۆما، ٣٧-٦٨ی پێش زایین) زیاتر بخوێنەوە…

لایەنەکانی تەندروستیی دەروونی لە هەمبەر کۆرۆنادا

ڤایرۆسی دنیاگرەوەی کۆرۆنا قەیرانێکی بێوێنەی خولقاندووە و خەڵکی لە بواری دەروونییەوە تووشی زەحمەت کردووە. کاتێک مرۆڤ تووشی قەیران دەبێت یان شایەتحاڵی ڕووداوگەلێک وەکوو کارەساتی سروشتی یان کیمیایی، پێکدادانی بەزەبری سەیارە، هێرشە تیرۆریستییەکان یان شەڕ دەبێت، کار دەکاتە سەر بواری دەروونیی ئەو کەسانە و تێکیان دەدات. دەرئەنجامی ئەو ڕووداوانە، زۆرینەی خەڵک تووشی خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و نیشانەکانی زیاتر بخوێنەوە…

بزنەکان دەنگ نادەن!

شێوازی بڕیاردانی گشتی لەنێو ئاژەڵەکاندا جیاوازە. بۆ نموونە سەگە کێوییە ئەفریقاییەکان پێش ئەوەی ڕەوەکەیان وەڕێ بکەوێت دەپژمن و تەنیا کاتێک کە هەموویان ڕای خۆیان دەرببڕن، وەڕێ دەکەون. تەنانەت وا دەردەکەوێت کە بووفالۆ ئەفریقاییەکان بە جووڵاندنی خۆیان دەنگ دەدەن؛ بەم شێوەیە کە هەر بوفالۆیەک بە جووڵەی خۆی ئەو ڕێگەیە نیشان دەدات کە دەیهەوێت لەوێوە بڕوات و دواتر مێگەلەکە مامناوەندی هەموو شوێنەکان هەڵدەبژێرێت. زیاتر بخوێنەوە…

ئایا بە باڵابەرزیی خۆتان دەنازن؟

ئەگەر بزانن هەرچی باڵا بەرزتر بێت، مەترسیی تووشبوون بە شێرپەنجەش زیاترە، چی؟ بەڵام بۆچی؟ چونکە ژمارەی خانەکانی لەشی مرۆڤە باڵابەرزەکان زیاترە. توێژینەوەکان نیشانی دەدەن کە باڵابەرزەکان لەچاو باڵاکورتەکان، زۆرتر مەترسیی شێرپەنجەیان لەسەرە، چونکە گەورەترن و ژمارەی خانەکانی لەشیان زۆرترە و ئەگەری بازدانی جینەتیکیی مەترسیدار لەواندا زیاترە. ئەم توێژینەوانە دەریانخست بۆ هەر ١٠ سەنتیمەتر باڵا، مەترسیی زیاتر بخوێنەوە…

کوردەکان ددانیان دێشێت!

دوای هاتنی ڤایرۆسی کۆرۆنا و بڵاوبوونەوەی لە زۆربەی وڵاتانی دونیا، زۆرینەی دەوڵەتەکان بڕیاریان دا کە ئەو شوێنانەی مەترسیی بڵاوکردنەوەی ڤایرۆسەکەیان لەسەرە و ڕەنگە لەم کاتەدا بۆ کۆمەڵگە زۆر پێویست نەبن، تا کاتێکی نادیار دابخرێن. یەکێک لەو شوێنانە کە زۆر مەترسییان لەسەر بوو، دەرمانگە ددانپزیشکییەکان بوون؛ لەبەر ئەوەی کە ڕێک لەسەر زاری نەخۆشەکان کار دەکەن کە زیاتر بخوێنەوە…

خاڵ یان پلەی سیانە چییە؟

  ئاو دەتوانێ هاوکات هەم ببەستێت هەم بکوڵێت. لەڕاستیدا پێی دەڵێن ″خاڵی (پلەی) سیانە″. هەموو مادەکان خاڵی سیانەیان هەیە. خاڵی سیانە خاڵێکە کە تێیدا سێ دۆخی مادە (خۆگر، تراو، گاز) هاوکات لەگەڵ یەکتر لە هاوسەنگیی تێرمۆداینامیکیدان. لەم خاڵەدا هێڵی کوڵان، هەڵمان و سابلیمەیشن(گۆڕانی دۆخی ماددە لە خۆگرەوە بۆ گاز) لە گرافی ptدا بەر یەک دەکەون. زیاتر بخوێنەوە…

ڤیدیۆیەکی سەرنجڕاکێش لە سەمای دی.ئێن.ئەی (DNA)

 تیمێک بریتی لە زانایانی سێ زانکۆی شێفیڵد، یۆرک و لیدز بۆ یەکەم جار بە کەڵکوەرگرتن لە میکرۆسکۆپی هێزی ئەتۆمی و هاوشێوەسازیی سوپەرکۆمپیوتەرەکان، ڤیدیۆیەکیان لە مولکولە لێکئاڵاوەکانی دی.ئێن.ئەی بەرهەم هێناوە. ئەو وێنەگەلەی کە گیراون وردەکارییەکانی دوو زنجیرەی لوول و لێکئاڵاوی دی.ئێن.ئەی نیشان دەدەن بەڵام زیاتر لەوەش کاتێک زانایان کەڵکیان لە هاوشێوەسازیی سوپەرکۆمپیوتەرەکان وەرگرت، توانییان پێچهەڵپێچی و زیاتر بخوێنەوە…

بۆ خەوێکی خۆش، بەر لە خەوتن کتێب بخوێننەوە

هەمیشە وتراوە کە کتێب ژیانی مرۆڤ خۆشتر دەکات. جگە لە هەموو کاریگەرییە باشەکانی کتێب لەسەر زانیاری، ئێستا بەڵگەیەکی نوێش هەیە بۆ باش بوونی خوێندنەوەی کتێب: خوێندنەوەی کتێبی کاغەزی بەر لە خەوتن دەبێتە هۆی باشتربوونی خەو. بەپێی ھەوڵێکی ھەڕەمەکیی کۆنترۆڵکراو (یان RCT) بە ناوی هەوڵی خەڵک (The People’s Trial; thepeoplestrial.ie) کە لە رێگەی ئەنتەرنێتەوە جێبەجێ کراوە، زیاتر بخوێنەوە…

ڕۆژی جیهانیی زمانی دایکی

پاڵپشتیی فرەزمانی لە پێناو گشتگیریی خوێندن و کۆمەڵگەدا ڕۆژی جیهانیی زمانی دایکی ئەو ڕاستییە بەرجەستە دەکات کە زمانەکان و فرەزمانی دەتوانن پرسی گشتگیری پێش بخەن. هەروەها جەختکردن لەسەر پرۆژەی ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام بۆ ئەوەیە کە هیچ کەس بێبەش نەبێت و بەجێ نەمێنێت. ڕێکخراوەی یوونێسکۆ پێی وایە، پەروەردە لەسەر بنەمای زمانی یەکەم یان زمانی دایکی، دەبێت زیاتر بخوێنەوە…

ئایا ئۆرتۆدۆنسی دەبێتە هۆی باشتربوونی تەندروستیی ددانەکان و خۆشترکردنی ژیان؟ نا.

ئۆرتۆدۆنتیکس لە دوو وشەی ئینگلیزی ortho بە واتای ڕێککردن و وشەی یۆنانی dontics بە واتای ددان پێک هاتووە کە لە ددانپزشکیدا بە زانست و پسپۆڕیی ڕێککردنی ددانەکان ناو دەبرێت. هەروەک هەموو کارێکی دیکەی پزیشکی، هەندێک دەرهاویشتەی خراپی (adverse effect) هەیە، وەک: ئێشی زۆر، هەڵمژینی (resorption) ڕیشەی ددانەکان، هەوکردنی (inflammation) پووک، ڕزینی ددانەکان و شێواندنی جومگەی زیاتر بخوێنەوە…

کۆرۆنا: پەیوەندیی ڕێژەی مردن و یاسابەزێنی (شلگرتنی کولتووری)

بەپێی توێژینەوەیەکی نێونەتەوەیی، دەرکەوتووە لەو وڵاتانەی کە کۆمەڵگەیەکی یاسابەزێنتریان هەیە، لەچاو وڵاتانێک کە کولتوورێکی توندوتۆڵیان ھەیە، ڕێژەی تووشبوون بە کۆرۆنا تێیاندا ٥ جار و ڕێژەی مردن بەهۆی کۆرۆناوە ۸ جار زۆرترە. بۆ نموونە وڵاتی ژاپۆن (یابان) و مەکزیک ژمارەی دانیشتوانیان وەک یەک وایە، بەڵام لە مەکزیک ڕێژەی مردن ٣٠ هێندەی ژاپۆنە. کۆمەڵگەیەک کە توندگرتنی کولتووریی زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی ئاسمانی شین لە کاتی ڕۆژئاوابووندا سوور دەبێت؟

ڕەنگی خۆر سپییە، واتە هەڵگری هەموو ڕەنگەکانی ناو پەلکەزێڕینەیە. بەڵام چ ڕوو دەدات کە ئەم ڕەنگە سپییە، دەبێتە هۆی زەردبوونی خۆر و شینیی ئاسمان و سووریی خۆرئاوا؟ هەموو ئەم گۆڕانکارییانە لە بەرگەھەوای زەویدا ڕوودەدات. لە بەرگەهەوادا تەنۆلکەی زۆر زۆر ورد هەیە. ئەم تەنۆلکانە تەنانەت لە درێژیی شەپۆلی ڕووناکیش بچکۆلەترن! لە ڕووناکیی دیاردا، ڕەنگی سوور درێژیی زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی باڵندەکان لە ئاسماندا بە شێوەی پیتی ″V″ دەفڕن؟

لەبەر ئەوەی بە شێوەی پیتی ″H″ ئەستەمە! گاڵتە دەکەم! زانایان دەڵێن دوو هۆکاری هەیە: یەکەم ئەوەی کە ئەم شێوەیە وزەیان بۆ پاشەکەوت دەکات. هەر باڵندەیەک تۆزێک سەرتر لە باڵندەیەکی دیکە و لەپشت یەکترەوە دەفڕن بە جۆرێک کە لە پشتەوە ″بەرهەڵەستی هەوا″ کەم دەبێتەوە و ئەوانەی کە لە پشتەوەن، باڵیان کەمتر لێ دەدەن؛ هەر بۆیە باڵندەکان بە نۆرە لە زیاتر بخوێنەوە…

داواکاریی یارمەتی وەک سەرنووسەر بۆ ژمارەی ۱۲ی گۆڤاری زانستیی هۆژین

? داواکاریی یارمەتی وەک سەرنووسەر بۆ ژمارەی ۱۲ی گۆڤاری زانستیی هۆژین ? Associate Editor گۆڤاری زانستیی ھۆژین بۆ بەڕێوەبردنی باشتری کاروباری ئامادەکردنی ژمارەی ۱۲، پێویستی بە ٢ سەرنووسەری نوێ هەیە. ئەو بەڕێزانەی دەتوانن بۆ ئەم مەبەستە یارمەتیدەر بن، تکایە پێوەندی بەم ئایدیی تێلێگرامەوە بگرن: @AhvandJalali پێشەکی سپاسی هاوکاریتان دەکەین.? ? بۆ بینینی تایبەتمەندییەکان و بەرپرسیارەتییەکانی زیاتر بخوێنەوە…

٦ی فێوریە، ڕۆژی جیهانیی بەرەنگاربوونەوەی خەتەنەکردنی ژنانە

خەتەنەکردن بریتییە لە بڕینی بەشێک یان هەمووی ″بەشی دەرەکیی ئەندامی زاوزێی مێیینە″ کە هیچ قازانجێکی بۆ تەندروستیی کچان و ژنان نییە. خەتەنەکردن دەتوانێت ببێتە هۆی: ۱.  خوێنبەربوون. ۲. کێشەی میزکردن و دواتر هەڵاوسانی میزەڵدان. ۳. کێشە و گرفت لە منداڵبوون و مەترسیی مردنی ئەو منداڵانەی کە لەدایک دەبن. لە ئێستادا لە ۳۰ وڵاتی پارزەویی ئەفریقا، زیاتر بخوێنەوە…

باکووری کوردستان لەژێر هەڵاواردنێکی مەترسیداردایە

  بەپێی هەواڵەکان تا ئێستا زیاتر لە ۱۲۸ ملیۆن کەس لە ۷۳ وڵاتدا پێکوتەی کۆرۆنایان بەکار هێناوە. بەپێی توێژینەوەکان ڕێژەی ڤاکسیناسیۆن لە سەرانسەری جیهاندا زیاتر لە ٤ ملیۆن دەوز لە ڕۆژدایە. تا ئێستا ئەمریکا، چین و ئیسراییل لە پلەی یەکەم تا سێهەمی ئەو وڵاتانەدان کە زیاترین ڕێژەی بەکارهێنانی پێکوتەیان هەبووە. لە ئەمریکادا بەم خێراییەی ئێستاوە زیاتر بخوێنەوە…

دوورگەی ٢٥ ملیار پاوندیی وزە لە دانمارک

دوورگەی ٢٥ ملیار پاوندیی وزە لە دانمارک دوورگەیەکی دەستکرد لە وڵاتی دانمارک وەک یەکەمین دوورگەی هێزی جیهان و هەروەها وەک گەورەترین پرۆژەی بیناسازیی مێژووی ئەم وڵاتە، دەبێتە دەروازەی وزەی پاک لە دەریای باکوور. حکوومەتی دانمارک بڕیاری دا زۆربەی تێچووی پرۆژەیەکی ٢٥ ملیار پاوندی لە ئەستۆ بگرێت کە بە نیازە لەناو ئاوی دەریای باکوور بە مەودای زیاتر بخوێنەوە…

بۆ یەکەمجار، بڵاوبوونەوەی خۆڕایی و سەرهێڵی گۆڤاری زانستیی ھۆژین

هۆژین، تەنیا گۆڤاری زانستی گشتیی کوردییە کە بە ژمارەی پێوانەی نێونەتەوەیی ISSN دەستنیشان کراوە. بەردەنگی گۆڤار، کۆمەڵگەی کوردستانە بەگشتی. لە ڕێگەی ئەم بەستەرەی خوارەوە ژمارە ۹ و ۱۰ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین بخوێنەوە و گوێی بۆ ڕاگرە: https://hojan.org/j09/ گۆڤار لە ئێمە و بڵاوکردنەوە لە ئێوە. چاوەڕوانی تێبینییەکانتانین.

دۆزینەوەی مۆمیاکراوێک بە زمانی زێڕینەوە

شوێنەوارناسان لە ناوچەیەکی میسری کۆندا مۆمیاکراوێکیان دۆزیوەتەوە کە هیی ۲۰۰۰ ساڵ لەمەوپێشە و زمانێکی زێڕینی هەیە. بەپێی ڕاگەیێندراوی وەزارەتی ″ئاسەوارە مێژووییەکانی میسر″، لەوانەیە زمانی زێڕینیان بۆ ئەوە دروست کردبێت کە مۆمیاکراوان لە ژیانی پاش مردندا بتوانن قسە بکەن. بۆ نموونە ئەگەر مۆمیاکراو لەگەڵ خودای جیهانی مردووان واتە ″ئۆسایرێس″ ڕووبەڕوو ببێتەوە دەتوانێت لە ڕێگەی ئەم زمانە زیاتر بخوێنەوە…

کاریگەریی ۹۱%ی ڤاکسینی ڕووسی

? کاریگەریی ۹۱%ی ڤاکسینی ڕووسی بەپێی وتارێک کە ئەمڕۆ لە گۆڤاری بەناوبانگی لەنسێت بڵاو بووەتەوە، لە فازی سێهەمی پێکوتەی ڕووسیی سپوتنیکی V، و دوای توێژینەوەی سەرەتایی لەسەر نزیکەی ۲۰ هەزار کەس، کاریگەریی ۹۱ لەسەدی بۆ ئەم پێکوتەیە تۆمار کراوە. ئەم ئەنجامە سەرەتاییە، ھەواڵێکی زۆر هیوابەخشە بۆ شەڕی دژ بە کۆرۆنا. ئەم پێکوتەیە دەبێت لە دوو زیاتر بخوێنەوە…

بانگەوازی ناردنی بابەت بۆ ژمارە ١٢ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین 

بانگەوازی ناردنی بابەت بۆ ژمارە ١٢ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین گۆڤاری زانستیی ھۆژین داوا لە سەرجەم توێژەران، زانستمەندان، نووسەران، و خوێندکارانی کوردستان دەکات کە نووسراوە زانستییەکانی خۆیان بەپێی چوارچێوەی دیاریکراو و لە کاتی دیاریکراودا بنێرن بۆ ئێمە بە مەبەستی بڵاوبوونەوە لە ژمارە ١٢ی گۆڤاردا. ژمارەی ١٢یەم لە کۆتایی هاوینی داھاتوودا چاپ و بڵاو دەبێتەوە. ‼️جێی ئاماژەیە زیاتر بخوێنەوە…

پێشکەوتنی وزە جێگرەوەکان بە نیسبەت سووتەمەنییە فوسیلییەکان له ئەورووپا

وزە جێگرەوەکان لە ساڵی ۲۰۲۰دا بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا لە ئەورووپا له سووتەمەنییە فوسیلییەکان وەپێش کەوتن. بەپێی ڕاپۆرتی ساڵانە، بەرهەمهێنانی ۳٨٪ی کارەبا لە ڕێگەی وزە جێگرەوەکان بە بەراورد لەگەڵ بەرهەمهێنانی ۳۷٪ی کارەبا لە سووتەمەنییە فوسیلییەکان، نیشان دەدات کە ساڵی ڕابردوو، وزە جێگرەوەکان ڕۆڵێکی بەرچاوتریان هەبووە بۆ دابینکردنی وزەی پێویست بۆ ژیانی مرۆڤ! لە ساڵی ۲۰۱٥ەوە لە زیاتر بخوێنەوە…

ئیفلیجی بەهۆی ئازاری مۆخی بڕبڕەوە، یەکێک لەو نەخۆشییانە بوو کە تا ئێستاکە چارەسەری نەبوو.

بەپێی توێژینەوەیەکی نوێ کە لە گۆڤاری نەیچێردا بڵاو بووەتەوە، بۆ یەکەمجار زانستمەندان توانییان مشکێکی ئیفلیج بخەنەوە سەر پێ. کلیلی ئەم سەرکەوتنە، پڕۆتینی هایپر-ئینتێرلوکین-٦ە کە خانە دەمارییەکان هان دەدات دووبارە بەرهەم بێنەوە. ئازاری مۆخی بڕبڕە، بە هۆی وەرزش یان ڕووداوەکانی هاتوچۆ، زۆربەی کات دەبێتە هۆی ئیفلیجیی هەتاهەتایی بەشی خوارەوەی لەش و قاچەکان. لەم بابەتەدا ئاکسۆنەکان ئازار زیاتر بخوێنەوە…

هەموو پلاستیکی جیهان

ئەگەر بتوانین بە قووڵایی ١٣ سەنتیمەتر لە سەرجەم زەوییە کشتوکاڵییەکانی جیهان هەڵکەنین و کۆی بکەینەوە، ئەوە تۆپێک بە تیرەی ٩٠ کیلۆمەترەوە دروست دەبێت. ئەوە کۆی گشتیی ئەو خۆڵە بەهێزەیە کە خۆراکی هەموو دونیای لێ بەرهەم دێت. بەداخەوە زۆربەی ئەو خۆڵە بە مایکرۆپلاستیک پیس بووە و ئەوەش کاریگەری دادەنێت لەسەر تەندروستیی مرۆڤ. کەڵکوەرگرتنی لەڕادەبەدەری مرۆڤ لە بەرهەمەکانی پێترۆشیمی بووەتە هۆی ئەوەی زیاتر بخوێنەوە…

ئێوەش بۆنی کتێب دەکەن؟

ڕەنگە ئێوەش پاش کڕینی هەر کتێبێکی نوێ یان پێش خوێندنەوەی کتێبە کۆنەکان، بۆنی پەڕەی کتێبەکان بکەن و هەستێکێ خۆشتان پێ بدات؛ بەڵام هۆکاری ئەوە چییە؟ زانایان سەبارەت بە بۆنی کتێبە کۆنەکان ئاماژەیان بە چەندین پێکهاتەی کیمیایی کردووە. پەڕەی کتێب لە ″سێلوولۆز″ و بڕێکی کەم ″لیگنین″ پێک هاتووە. کتێبە کۆنەکان زیاتر بۆنی ڤانیل، بادام و قاوە زیاتر بخوێنەوە…

پیسبوونی ژینگە

?پیسبوونی ژینگه پیسبوونی ژینگە یان پیسکردنی ژینگە لە ڕێگەی هەندێک ماددەی زیانبەخش ڕوو دەدات کە ئەم ماددە زیانبەخشانە دەتوانن لە سروشت یان لە چالاکیی مرۆڤەوە سەرچاوە بگرن. ئەم ماددە زیانبەخشانە کە پێیان دەوترێت پیسکەرەکان، دەبنە هۆی گۆڕان و نزمبوونەوەی کوالێتی هەوا، ئاو و خاک. پیسبوونی ژینگە کێشەیەکی جیهانییە، ئاو و هەوا، پیسییەکان دەگوازنەوە و بەم زیاتر بخوێنەوە…

کۆرۆنای گوریلاکان

  تێستی کۆرۆنای چەند گوریلا لە پارکێکی ئاژەڵان له سەندیاگۆ ئەرێنی بووە و هەندێک لە نیشانەکانیان تێدا بینراوە. باوەڕیان وایە هەشت گوریلا کە لەم پارکەدا پێکەوە دەژین، تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون و تەنانەت هەندێکیان کۆخە دەکەن. دەوترێت ئەم ڤایرۆسە لە یەکێک لە ئەندامانی چاودێریی پارکەکە کە تێستی کۆرۆناکەی ئەرێنی بووە گوازراوەتەوە بۆ گۆریلاکان. بەڕێوەبەری پارکەکە زیاتر بخوێنەوە…

کاریگەریی لاوازی پێکوتەی چینیی سینۆڤاک

کاریگەریی لاوازی پێکوتەی چینیی سینۆڤاک بەپێی دوایین توێژینەوەیەک کە لە بەڕازیل لەسەر پێکوتەی دژە کۆرۆنای سینۆڤاکی چین کراوە، کاریگەریی ئەم پێکوتەیە تەنیا ٥٠ لەسەدە. ئەمە لە حاڵێکدایە کە لەوەپێش توێژینەوەیەک لە تورکیە کاریگەریی ئەم پێکوتەیەی نزیکەی ٩٠ لەسەد نیشان دابوو. ئەمە نیشان دەدات کە توێژینەوە لەسەر پێکوتەکان تا چ ڕادەیەک لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر زیاتر بخوێنەوە…

خەڵاتی ۲۰۲۰ی ڕۆزنبلێس بە زانای کورد، هێرش ئەمینی بەخشرا.

ئەنستیتۆی هۆکارە کاریگەرەکان لەسەر تەندروستی (EHI) خەڵاتێکی بە ناو ڕۆزنبلێس هەیە کە بۆ کەسانێک کە پڕۆفیسۆری یاریدەرن و لەسەر کاریگەرییەکانی پیسبوونی هەوا توێژینەوەیان هەیە بۆ یەک دوو پڕۆژەیان ٥۰۰،۰۰۰ دۆلار دابین دەکات. خەڵاتی ڕۆزنبلێسی ۲۰۲۰ بە سێ کەس به ناوەکانی، هێرش ئەمینی، جۆزێف ئانتۆنێلی و ڕافایێل ئارکوو دەدرێت. هێرش ئەمینی پڕۆفیسۆری یاریدەری بەشی تەندروستیی گشتیی زیاتر بخوێنەوە…

ڕێویی سووری کوردستان، چقڵی چاوی فاشیستان

? ڕێویی سووری کوردستان، چقڵی چاوی فاشیستان ⁉️ ئایا دەزانن تورکیا لە ساڵی ۲۰۰٥دا ناوی زانستیی سێ ئاژەڵی سڕیوەتەوە؟! ڕێکخراوەی ژینگەی تورکیا ناوی زانستیی ڕێویی سوور، پەزەکێفی و ئاسکی گۆڕیوە. تورکیا بە هۆی کێشە لەگەڵ کوردستان و ئەرمەنستان ناوی ئەم ئاژەڵانەی گۆڕیوە. بۆ نموونە ڕێویی سووری کوردستان واتە Vulpes Vulpes Kurdistanica، ناوی کوردستانی لێ سڕاوەتەوە زیاتر بخوێنەوە…

چەمانەوەی ڕووناکی چییە؟

لە تیۆریی ڕێژەیی گشتیی “ئاینشتاین”دا، دیاردەیەک هەیە پێی دەوترێت چەمانەوەی ڕووناکی، یان شکانەوەی ڕووناکی کە پێمان دەڵێت ڕووناکی بە شێوەی هێڵێکی ڕاست پێمان ناگات بەڵکوو لار دەبێتەوە؛ ئەمە چ واتایەک دەگەیێنێت؟ هەرچەندە ڕووناکی بارستای نییە بەڵام هێزی ڕاکێشانێک کە بارستاییەکی دیاریکراو لە کات و شوێنێکی تایبەتدا دروستی دەکات، کاریگەری هەیە لە سەر ئاراستەی ڕووناکی. کاتێک تیشکی ڕووناکیی ئەستێرەیەکی زۆر دوور بەرەو ئێمە دێت، زیاتر بخوێنەوە…

خێراتر خولانەوەی زەوی

  زانایان لە تەواوی دنیادا دەڵێن کە لەم دواییانەدا، زەوی لە دەوری خۆیدا، خێراتر دەخولێتەوە. لە درێژەی مێژووی مرۆڤدا، یەک ڕۆژ، ۲٤ کاتژمێر (٨۶٤۰۰ چرکه) تۆمار کراوە. لەم چەن دەیەی ڕابردوودا، پێشکەوتنی کاتژمێری ئەتۆمیک (گەردیلەیی) ڕێگەی داوە کە گۆڕانی کات لە ئاستی میلی‌چرکەشدا تۆمار بکرێت؛ ئەمە بوو بەهۆی ئەوە کە بزانن خولانەوەی زەوی، زۆرتر لەوەی زیاتر بخوێنەوە…

“تۆ” کێی؟

https://hojan.org/wp-content/uploads/2021/01/p10-last-75-.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە “تۆ” کێی؟ ئایا “تۆ” هەر لەش و جەستەکەتی؟ وەڵامەکەت ئەرێنییە؟ پێت وایە “تۆ”ی چەند ساڵ لەمەوبەر، لەگەڵ “تۆ”ی ئێستا هەر یەک کەسە؟ بەڵێ!؟ بەڵام تا چ ڕادەیەک لەو وەڵامەت دڵنیایت؟   ئەی پێت وایە ئەوە پرسیارانە مانادارن؟   ئەگەر خانەکانی جەستەت جیا بکرێنەوە و بخرێنە ژینگەیەکی گونجاو، بۆ ماوەیەک درێژە زیاتر بخوێنەوە...

بەڕاستی ۹۹٪ی جینەکانی مرۆڤ و مەیموون یەکێکن؟!

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/98-mb-p9.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە بەڕاستی ۹۹٪ی جینەکانی مرۆڤ و مەیموون یەکێکن؟! دەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکار پەیام دەوڵەتی وەرگێڕ و بێژەر زانا بەرزگەری ئامادەکردنی ڤیدیۆ سروە ئەمین ساڵحی بەرپرسی هەڵەگری نەسیم حاجی حەسەنی بەرپرسی بێژەری هاوڕێ حوسەینی چاودێری زمانی ئەحمەد عەلی بەرپرسی میدیایی هادی ڕەحمان پەنا بەرپرسی گشتی سەرچاوە Kurzgesagt پاڵپشتیی هۆژبین لە ئێستادا پڕۆژەی هۆژبین زیاتر بخوێنەوە...

پێکوتەی ئاکسفۆرد-ئاسترازێنێکا

بەریتانیا وەک یەکەم وڵات بە فەرمی ڕێگە دەدات پێکوتەی ئاسترازێنێکا، بەرهەمهاتوو لە زانکۆی ئۆکسفۆرد، بۆ کۆڤید-۱۹ کەڵکی لێ وەربگیرێت. پێکوتەکە بە چ شێوەیەک بەکار دەبرێت؟ لە دوو دۆزدا بەکار دەبرێت و دۆزی دووهەم ۴ تا ۱۲ حەوتە پاش دۆزی یەکەم دەوەشێنرێت. تایبەتمەندییەکانی پێکوتەی ئاکسفۆرد-ئاسترازێنێکا چییە؟ – بە بەراوەرد لەگەڵ پێکوتەی فایزر و مۆدێرنا، نزیکەی دە زیاتر بخوێنەوە…

ئەمڕۆ (۲۰۲۰/۱۲/۳۰) ڕۆژی لەدایکبوونی توو یوویوو ژنە زانای چینی، براوەی خەڵاتی نۆبڵی پزیشکیی ۲۰۱٥یە.

ئەمڕۆ (۲۰۲۰/۱۲/۳۰) ڕۆژی لەدایکبوونی توو یوویوو ژنە زانای چینی، براوەی خەڵاتی نۆبڵی پزیشکیی ۲۰۱٥یە. توو یوویوو بە توێژینەوە لەسەر دەرمانە گیاییە نەریتییەکان مادەیەکی به ناوی ئارتێمیسینینی دەرهێنا. تێبینی: ئارتێمیسینین دەبێتە هۆی کۆنترۆڵکردنی مشەخۆری مالاڕیا artemisinin ئارتێمیسینین Tu Youyou توو یوویوو سەرچاوە: View this post on Instagram A post shared by Nobel Prize (@nobelprize_org)

کورتەی هەواڵە زانستییەکان

https://hojan.org/wp-content/uploads/2021/01/video_2021-01-02_10-39-23.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١- پسپۆڕان دەڵێن ڤایرۆسی کڕۆنای بازدراوی ئینگلیزی، جێی نیگەرانییە بەڵام ترسێنەر و سامناک نییە. بە پێی توێژینەوەکان ڤایرۆسە نوێیەکە دەتوانێ خێراتر تەشەنە بکات و زووتر بڵاو بێتەوە بەڵام ئەو پێکوتە و ڤاکسینانەی کە لەم دواییانەدا بەکار هاتوون کاردانەوەیەکی باشیان دژی ئەم چەشنە ڤایرۆسەش هەبووە. ٢- ڕێژەی پارێزراویی بەکۆمەڵ پێوستە بە زیاتر بخوێنەوە...

بەرپرسیارەتیی گۆڕانکاریی ئاووهەوای زەوی لە ئەستۆی کێیە؟

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/Sequence-01-2.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە بەرپرسیارەتیی گۆڕانکاریی ئاووهەوای زەوی لە ئەستۆی کێیە؟ ڕێژەی بڵاوبوونەوەی گازە گوڵخانەییەکان لە کاتی شۆڕشی پیشەسازییەوە تا ئێستا چەندە بووە؟ لە ئەمڕۆکەدا کام وڵات زۆرترین کاربۆن دی ئۆکساید بڵاو دەکاتەوە؟ کۆی بڵاوکردنەوەی کاربۆن دی ئۆکساید کام وڵات لە درێژەی مێژوو زۆرتر بووە؟ کام وڵات زۆرترین ڕادەی بڵاوکردنەوەی کاربۆن دی ئۆکسایدی هەیە زیاتر بخوێنەوە...

کورتەی هەواڵە زانستییەکان

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hewal6l.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١-زانایان لە توێژینەوەیەکدا دەریانخستووە کە کۆڤید-۱۹ بە چ شێوەیەک لە مشکێکی تاقیگە دەبێتە هۆی سستیی چەندین ئەندامی لەش. پسپۆڕێکی دڵ دەڵێت ئەم نموونە مشکە بۆ توێژینەوە سەبارەت بە کۆرۆنا لەسەر سیستەمێکی زیندوو، ئامرازێکی زۆر بەهێزە. ٢-لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەسەر نەخۆشیی ئاڵزایمێر کراوە، دەرکەوتووە؛ دەکرێت هەر لە سەرەتاوە پێش ئەوەیکە شانەی زیاتر بخوێنەوە...

Perwerde bi rêya zimanê yekimê çiqas karîgr e? 

Perwerde bi rêya zimanê yekimê çiqas karîgr e? Lêkolînek li ser xwendevanên seretayî ku ji perwerde bi zimanê dayikê bêpar mane hatiye kirin. Ligor vê lêkolînê wan kesan di qonaxên jiyan a xwe de ji aliyê kesayetî û şonas û têgihiştin ji hinek  peyvan rastî pirsgirêkan hatine. Ligor vê lêkolînê ew zarokên ku zimanê wan زیاتر بخوێنەوە…

پیسبوونی ئاو

  پیسبوونی ئاو چییە؟ کاتێک کە مادەی کیمیایی زیانبەخش لەگەڵ ئاودا تێکەڵ دەبێت پێی دەڵێن پیسبوونی ئاو. تەنانەت گەر ئاوەکە تێکەڵ بێت لەگەڵ کەفاوی شوشتنگەی چێشتخانەی ماڵەکەتان پێی دەوترێت پیساو یان ئاوی پیس. تۆ ناتوانیت ئەم ئاوە بخۆیتەوە و هەروەها بۆ ئاژەڵەکانیش زیانبەخشە. هۆکارەکانی پیسبوونی ئاو پیسبوونی ئاو دوو هۆکاری هەیە؛ یەکەم هۆکاری سروشتی، دووەم زیاتر بخوێنەوە…

هۆکاری گۆڕانی وەرزەکان؟

ساڵی زەوی بە چوار وەرزی بەهار، هاوین، پاییز و زستان دابەش بووە. وەرزەکان دەبنە هۆی گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە کەشوهەوا و ژینگەی ئێمە. گۆڕانی وەرزەکان بە هۆی لاربوونی تەوەری زەوی ڕوو دەدات. شوێنی ژیانی ئێمە، واتە زەوی لە یەک ساڵدا کە ۳٦٥ ڕۆژە، سووڕێکی تەواوی بە دەوری خۆردا هەیە. ئەو بڕە تیشکەی خۆر کە هەر بەشێکی زیاتر بخوێنەوە…

گووران (پەرەسەندن – Evolution)

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hojbin-01-1.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە جۆر یان چەشن چییە؟ ئاژەڵەکان بە چ شێوەیەک پەرە دەستێنن؟ مووتاسیۆن یان بازدان چییە و چ ڕۆڵێکی لە پەرەسەندندا هەیە؟ دەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکار نەسیبە بارانی وەرگێڕ فریا ڕەش ئەحمەدی بێژەر زانا بەرزگەری ئامادەکردنی ڤیدیۆ سروە ئەمین ساڵحی چاودێری زمانی ئەحمەد عەلی بەرپرسی میدیایی هادی ڕەحمان پەنا بەرپرسی گشتی سەرچاوە Kurzgesagt زیاتر بخوێنەوە...

کورتەی هەواڵە زانستییەکان

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hewal-51.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١. سەرەتا هەواڵەکانی کۆرۆنا؛ ڕێکخراوەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا ڕێگەی بەوە دا کە پێکوتەی فایزر-بایۆ.ئێن.تێک لەم وڵاتەدا بەکار بهێنرێت. ملیۆنان دۆز لەم پێکوتەیە گەیشتووەتە ئەمریکا. ٢. لە وڵاتی سەنگاپوور منداڵێک بە دژەتەنی کۆرۆناوە لەدایک بوو. دایکی منداڵەکە لە کاتی دووگیانبووندا تووشی کۆرۆنا ببوو. ٣. پسپۆڕانی ئیتالی و ئەمریکی دەڵێن کە زیاتر بخوێنەوە...

ئایا دەتوانین تەواوی پێداویستیی وزەی جیهان لە تیشکی خۆر دابین بکەین؟

ئایا دەتوانین تەواوی پێداویستیی وزەی جیهان لە تیشکی خۆر دابین بکەین؟ وەڵامی ئەم پرسیارە بە کورتی یەک وشەیە: بەڵێ بەڵام بۆ سوودوەرگرتن لە وزەی خۆر بە جۆرێک لە سەددا سەدی پێداویستیی جیهان دابین بێت، چەندە پانێڵی خۆری پێویستە؟ بۆ زانینی ئەوەی کە خۆر چەندە وزە دەگەیەنێتە زەوی، وشکانییەک بە ڕووبەری یەک مایلی دوو جا (1sq.mi) بهێننە پێش چاو، ئەو وزەیەی تیشکی خۆر لە ماوەی زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی دەبێت سمۆرەکانمان خۆش بوێت؟

بۆچی دەبێت سمۆرەکانمان خۆش بوێت؟ ?? سمۆرەکان یەکێک لەو ئاژەڵانەن کە زۆر لە ژیانی مۆدێرنی شاری و دەوروبەری شارمان دەبینرێن، هەروەها بەشێکی گرنگن لەو ئێکوسیستمەی کە تێیدا دەژین. کەوایە بۆچی دەبێت سمۆرەکانمان خۆش بوێت؟ لە پێنج هۆکاردا باسی دەکەین: ۱. جووینی زۆری خواردەمەنی کە زۆر شیرینیان دەکات یەک هۆی هەیە: ددانەکانی پێشەوەی سمۆرە بەردەوام لە گەشەدایە، گەر شتێک نەجوون ددانەکانیان بەرەو کاکیلەی خوارەوە دەچن، بۆیە بۆ پێشگیری لەم زیاتر بخوێنەوە…

ژمارەی دانیشتووانی زەوی بەرەو تەقینەوەیە؟!

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/50-mb.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە ژمارەی دانیشتووانی زەوی بەرەو تەقینەوەیە؟! ئایا دەزانن چەند سەدە لەمەوبەر ژمارەی دانیشتووانی زەوی بەرەو چ ئاقارێک دەڕۆیشت؟ شۆڕشی پیشەسازی چ کاریگەرییەکی هەبوو لەسەر ژمارەی منداڵانی هەر بنەماڵەیەک؟ ڕۆڵی ژنان لەسەر بەرزبوونەوەی ڕێژەی زاوزێ و ژمارەی دانیشتووانی زەوی چۆن بوو؟ سیاسەتەکانی کۆنترۆڵ لەلایەن حکوومەتەکانەوە چۆن بەڕێوە دەچوو؟ لەم ئاڵقەی هۆژبین، وەڵامی زیاتر بخوێنەوە...

ئوسترالیا بە هەبوونی گەورەترین وێستگەی هێزی خۆریی جیهان، کارەبای سەنگاپوور دابین دەکات.

ئوسترالیا بە هەبوونی گەورەترین وێستگەی هێزی خۆریی جیهان، کارەبای سەنگاپوور دابین دەکات. لە وڵاتی ئوسترالیا مەزرایەکی بەخێوکردنی مانگا، دەبێتە گەورەترین وێستگەی کارەبای خۆر کە بڕیارە زۆربەی بەرهەمەکەی بنێردرێت بۆ وڵاتی سەنگاپوور. ئەم وێستگەیە لە هەرێمی باکووری ئوسترالیا هەڵکەوتووە، بە ڕووبەری ١٢٠٠٠ هێکتار، کارەبای سەرانسەری ئەم هەرێمە دابین دەکات. بە بایەخی ٢٠ ملیار دۆلار و بەرهەم زیاتر بخوێنەوە...

کورتەی هەواڵە زانستییەکانی حەوتەی ڕابردوو

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/he.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١. لە توێژینەوەیەکدا کە لە ژۆرناڵی نەیچردا بڵاو بووەتەوە، دەرکەوتووە دەرمانی ″مۆلنۆپیراڤیر″ دەتوانێت پێش بە گواستنەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا بگرێت. ٢. ڕووسیا لە ۷۰ نەخۆشخانەی وڵاتەکەی بەکارهێنانی پێکوتەی ″سپوتنێک-ڤی″ی دەست پێ کردووە. ئەم پێکوتەیە لە دوو #دۆزدا کە مەوداکەیان ۲۱ ڕۆژە بەکار دەهێنرێت. ٣. بەپێی توێژینەوەیەکی نوێ دەرکەوتووە ئەگەر لە سەددا زیاتر بخوێنەوە...

دیزاین‌کردنی منداڵەکان لە داهاتوودا (بەشی ٢)

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/Sequence-01.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە ئایا دەتوانین پیربوون بوەستێنین یان پێچەوانەی بکەینەوە؟ ئێمە دەزانین کە لە سروشتدا چەندین ئاژەڵ هەن کە پیر نابن. ئایا دەتوانین چەند جینیان لێ قەرز بکەین بۆ خۆمان و چیتر ئێمەش پیر نەبین؟ ڕاستە ئێمە لە کۆتاییدا هەر دەمرین بەڵام ئایا دەکرێت لەجیاتی ئەوەی کە لە ٩٠ ساڵی و لە نەخۆشخانەدا زیاتر بخوێنەوە...

دیزاینکردنی منداڵەکان لە داهاتوودا (بەشی ١)

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hojbin-04.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە ئایا دەتوانین پیربوون بوەستێنین یان پێچەوانەی بکەینەوە؟ ئێمە دەزانین کە لە سروشتدا چەندین ئاژەڵ هەن کە پیر نابن. ئایا دەتوانین چەند جینیان لێ قەرز بکەین بۆ خۆمان و چیتر ئێمەش پیر نەبین؟ ڕاستە ئێمە لە کۆتاییدا هەر دەمرین بەڵام ئایا دەکرێت لەجیاتی ئەوەی کە لە ٩٠ ساڵی و لە نەخۆشخانەدا زیاتر بخوێنەوە...

دۆزینەوەی شوێنی بێناونیشان

  «کۆدی زیادە» یان PLUS Code وەک ناونیشانی شەقام وایە بۆ ئەو شوێنانەی کە ناونیشانیان نییە. لەبری ناونیشانەکان بە ناو و ژمارەکانی شەقامەوە، کۆدی زیادە لەسەر بنەمای هێڵی “پانی و درێژی” دانراوە و وەک ژمارە و پیت نمایش دەکرێت. ئەم کۆدە کورتە دەکرێت وەک ناونیشانی شەقام، بۆ ئەو شوێنانەی ناونیشانی نییە بەکار بهێنرێت. کردنەوەی کۆدی زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی ئاژەڵان کۆرپەکانیان دەخۆن؟

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hojbin-03.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە کام ئاژەڵانە منداڵی خۆیان دەخۆن؟ هۆکاری خواردنی بەرەی داهاتوو چییە؟ هەمستر و ئاژەڵانی دیکە چ کاتێک منداڵانی خۆیان دەخۆن؟ دەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکار پەیام دەوڵەتی بێژەر و وەرگێڕ زانا بەرزگەری ئامادەکردنی ڤیدیۆ هاوڕێ حوسەینی چاودێری زمانی هادی ڕەحمان پەنا بەرپرسی گشتی سەرچاوە MinuteEarth  پاڵپشتیی هۆژبین لە ئێستادا پڕۆژەی هۆژبین تا ڕادەیەکی زیاتر بخوێنەوە...

کورتەی هەواڵە زانستییەکانی حەوتەی ڕابردوو

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/IMG_20201203_215644_929.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١. بەپێی توێژینەوەیەک دەرکەوتووە لە پەیوەندیی خۆشەویستیدا، لێککەوتنی جەستەیی وەکوو دەستەملان و لەئامێزگرتن، تەندروستی باشتر دەکات و سترێس و دڵەڕاوکێ دادەبەزێنێت. ٢. زانایان بۆ یەکەم جار بە کەڵکوەرگرتن لە دەرمانی ئوکسیجنی هایپێرباریک (HBOT)، ڕەوتی پیری لە مرۆڤەکاندا پێچەوانە دەکەنەوە. ٣. مێرووناسان مێروولەیەکی ناسراو بە ″گەڵاقرتێنەر″یان دۆزیوەتەوە کە بە کەڵکوەرگرتن لە زیاتر بخوێنەوە...

‌تاک-هاوسەرخوازی لە جیهانی ئاژەڵەکاندا؟

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hojbin-02.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە تاک-هاوسەرخوازی لە جیهانی ئاژەڵاندا چۆناوچۆنە؟ لە سەدا چەندی باڵندەکان و شیردەرەکان تاک-هاوسەرخوازن؟ بێوەفاترین چەشنی باڵندەکان ناویان چییە؟ دەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکار نەسیم حاجی حەسەنی بێژەر زانا بەرزگەری ئامادەکردنی ڤیدیۆ هاوڕێ حوسەینی چاودێری زمانی هادی ڕەحمان پەنا بەرپرسی گشتی و وەرگێڕ سەرچاوە MinuteEarth  پاڵپشتیی هۆژبین لە ئێستادا پڕۆژەی هۆژبین تا ڕادەیەکی زۆر زیاتر بخوێنەوە...

پێواژۆی زمانی سروشتی بۆ زمانی کوردی

پێواژۆی زمانی سروشتی (بە ئینگلیزی Natural Language Processing) لقێکی زانستی کۆمپیوتەرە کە تێیدا زمانناسی و ژیریی دەستکرد بە کار دەھێنرێت تا کۆمپیوتەر بتوانێت لە زمانی ئاسایی تێبگات. مەبەست لە زمانی سروشتی، زمانی ئاسایی خەڵکە. بۆ نموونە، زمانی کوردی یاخود ھەر زمانێکی دیکە کە مرۆڤ بە کاری دەھێنن. بەشێکی گرنگی زانستی کۆمپیوتەرە کە تێیدا ماشین فێر زیاتر بخوێنەوە…

ژیان چییە؟

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hojbin-01-1.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە ژیان چییە؟ ئایا دی.ئێن.ئەی ژیانە؟ جیاوازیی شتی مردوو و زیندوو چییە؟ ڤایرۆسەکان زیندوون یان مردوو؟ جیاوازیی مرۆڤ و زیندەوەرانی دیکە چییە؟ دەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکار هێمن موحەمەدیان وەرگێڕ نەسیم حاجی حەسەنی بێژەر زانا بەرزگەری ئامادەکردنی ڤیدیۆ سروە ئەمین ساڵحی چاودێری زمانی هادی ڕەحمان پەنا بەرپرسی گشتی سەرچاوە Kurzgesagt پاڵپشتیی هۆژبین لە زیاتر بخوێنەوە...

پەرەسەندنی گیاکان

  لەم وێنەیەدا چی دەبینیت(وێنەی C و D)؟ گیایەک بە نێوی Fritillaria delavayi کە لە وڵاتی چیندا وەکوو دەرمان کەڵکی لێ وەردەگرن بەم شێوەیە پەرەی سەندووە و لەو ناوچانەی کە زیاتر دروێنە دەکرێت، خۆی شاردووەتەوە. سەیری وێنەی دووەم (وێنەی A و B) بکە، گیاکە هی ناوچەیەکی دیکەیە کە دروێنەکردن لەوێدا کەمترە و بۆیە سەوز دەکاتەوە. زیاتر بخوێنەوە…

نهێنیی دڵخۆشی چییە؟

نهێنیی دڵخۆشی چییە؟ لە توێژینەوەیەکی دەروونناسیدا تێدەکۆشن وەڵامی ئەم پرسیارە بدەنەوە. دوو ڕوانگە هەیە: ١. هەستی گونجاو: ئەرەستوو دەڵێت هەرچی ئێمە زیاتر ئەو هەستانە ئەزموون بکەین کە خۆمان دەمانهەوێت، زیاتر دڵخۆش دەبین، جیا لەوەی کە ئەو هەستانە نەفرەت بن یان ئەوین، باش بن یان خراپ! دەکرێت ترس و تووڕەیی بن! ٢. ڕوانگەیەکی تر ئەوەیە ئەو کەسانە زیاتر بخوێنەوە…

وێنەی کەسانێک ببینن کە بوونیان نییە

وێنەی کەسانێک ببینن کە بوونیان نییە! ماڵپەڕێک بە پاڵپشتیی گەورە کۆمپانیای NVIDIA ساز کراوە کە بە کەڵکوەرگرتن لە ژیریی دەستکرد دەموچاوی مرۆڤ دروست دەکات. ئەم پڕۆژەیە لە ژیریی دەستکرد بۆ سازکردنی ئەم وێنانە کەڵک وەردەگرێت کە هی کەس نین و هیچ بوونێکی بەدەر لەم وێنەیان نییە. هەروەها کۆدی بەرنامەکەش لەسەر گیتهاب لەبەر دەستە. ئێوەش دەتوانن زیاتر بخوێنەوە…

هۆژین لە دووهەمین پیشانگەی کتێبی سلێمانی

کورتەی هەواڵە زانستییەکانی دە ڕۆژی ڕابردوو

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/11/IMG_20201125_200233_171.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١. هەواڵە دڵخۆشکەرەکان سەبارەت بە پێکوتەی کۆرۆنا بەردەوامە. پاش هەواڵی پێکوتەی کۆمپانییەکانی ″بایۆ.ئێن.تێک″ و ″فایزەر″ ئەم جارە پێکوتەی ″کۆمپانیی مۆدێرنا″ دوای تاقیکردنەوە لەسەر ۳۰ هەزار کەس، لە سەتا ٩٤.٥ی کاریگەریی بووە. ٢. دەرمانێکی نوێی شەکرە بەرهەم هاتووە کە دەتوانێت سستیی دڵی نەخۆشە شەکرەییەکان و نەخۆشەکانی دیکە چارەسەر بکات. ٣. ئەندازیاران زیاتر بخوێنەوە...

٢٥ی نۆڤەمبەر، ڕۆژی جیهانیی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان

?ئەمڕۆ ٢٥ی نۆڤەمبەر، ڕۆژی جیهانیی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنانە. ?بەپێی خەمڵاندنی ڕێکخراوەی تەندروستیی جیهانی؛ لە هەر سێ ژن یەکێکیان لەلایەن هاوژینی خۆی، توندوتیژیی فیزیکی یان سێکسیی ئەزموون کردووە. ❗️جێگەی ئاماژەیە نەخۆشیی کۆرۆنای نوێ مەترسیی توندوتیژی، بەتایبەت ڕێژەی توندوتیژی دژی ژنانی لە ماڵەوە بردووەتە سەرەوە.

ڕۆبۆتێک بۆ پیتاندنی هێلکۆکە

ڕۆبۆتێک بۆ پیتاندنی ھێلکۆکە نەزۆکی لە مرۆڤدا لەوانەیە زۆر ھۆکار و فاکتەری تایبەت بە خۆی ھەبێت، زۆربەی ئەو فاکتەرانەش لە مێیینەدان، بۆ نموونە خراپیی کوالێتی ھێلکۆکە، یان ھەوکردنی ناوپۆشی منداڵدان (تێکچوونی منداڵدان) یاخود زیادبوونی تەمەن، بەڵام لە ٪‏٢٠ ھۆکارەکان لەوانەیە کارەکتەری نێرینەی لەسەر بێت، وەک کەمیی ژمارەی تۆوەکان، دروستبوونی ناتەواویی توو، خاوی تۆو لە مەلەکردن زیاتر بخوێنەوە…

بچووکترین کۆمپیوتەری جیهان

?بچوکترین کۆمپیوتەری جیهان لە زانکۆی میشیگان دروست کراوە. ❓لات پرسیارە کە ئەو شتە سپییە چییە لە پەنایەتی؟ ?ئەوە دەنکێک برینجە! سەرچاوە: https://bit.ly/2SGzG0N  

شێرپەنجەی مەمک

  شێرپەنجەی مەمک شێرپەنجەی مەمک بریتییە لەو شێرپەنجەیەی کە لە خانەکانی هەر دوو مەمک دروست دەبێت. هەروەها شێرپەنجەی مەمک لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەڕووی تووشبوون لە ئافرەتاندا لەدوای شێرپەنجەی پێست دێت. لەوانەیە شێرپەنجەی مەمک تووشی ئافرەتان و تووشی پیاوان بێت، بەڵام زیاتر لە ئافرەتاندا باوە. بڵاوکردنەوەی هۆشدارییەکان سەبارەت بە شێرپەنجەی مەمک و کۆمەڵێک توێژینەوە لەلایەن ناوەندە پزیشکییەکان هاوکار بوون لە دیاریکردنی نەخۆشییەکە و چارەسەرکردنی، هەروەها نزمبوونەوەی کەیسەکانی مردن بەهۆی ئەم نەخۆشییەوە بە شێوەیەکی بەرچاو زیاتر بخوێنەوە…

مرۆڤخۆری، نەریتێکی ترسێنەر

١. باوباپیری پێشمێژووی مرۆڤ مرۆڤخۆری دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی باوباپیری مرۆڤ. بەپێی توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ٢٠١٩دا لە ژۆرناڵی پەرەسەندنی مرۆڤ بڵاو بووەوە، نزیکەی ۹۰۰۰۰۰ هەزار ساڵ لەمەوپێش لە وڵاتی سپانیای ئێستادا، هۆمۆ ئەنتێسێسێر، یەکێک لە خزمەکانی مرۆڤ، گۆشتی چەشنێکی دیکەی مرۆڤی خواردووە. هاوچەشنەکانیان لەبەر ئەوەی کە بژوێن بوون و بە ئاسانی ڕاو دەکران، بژاردەیەکی باش زیاتر بخوێنەوە…