سەلاح قادری

من سەلاح قادری لە داییک‌بووی هاوینی ١٣٧١ لە گوندی سێونە سەر بە شاری سەردەشتم و لە ساڵی ٨٨یشەوە نیشتەجێی پیرانشارم. ئێستا (بەهاری ٩٧) خوێندکاری دوا تێرمی پزیشکی لە شاری تەورێزم.
پێشتر بۆ ماوەیەکی کاتی لە گۆڤارەکانی «مجله علمی پزشکی ایمپالس»، «مجله فرهنگی اجتماعی درددل»، «گۆڤاری ڕوانگە» لە زانستگای پزیشکی تەورێز دا کارم کردووە و لە هەندێ مەڵپەڕ و وێبلاگیش دا لە ساڵەکانی ٨٦ تا ٩٢ دا بابەتم نوسیوە و ئێستاش لە ژمارە چواری هۆژینەوە لە بەشی پزیشکی دا لەگەڵ ئەندامانی‌تر خەریکی نوسینم.
بە هیوای سەرکەوتن

بابەتەکان لە گۆڤاری هۆژیندا

تایبەتنامە

ژمارە ١

ژمارە ٢

ژمارە ٣

ژمارە ٤

ئایا دەکرێت مێشک لە مردن ڕزگار بکەین؟!سەلاح قادری

بابەتەکانی کاناڵ و ماڵپەڕ

ئایا دەتوانین بەفر بخۆین؟ زانستوانان دەڵێن بەڵێ بەڵام بەم ئامۆژگاریانەوە

کاتێک کە دەبارێت، بەفر، وەکوو تۆڕێکی ماسیگرتن، ئاسمان خاوێن دەکاتەوە. باوترینیان کاربۆنی ڕەش، یان ڕەشیی دووکەڵە کە لە سووتانی دار و هێزگەکانەوە دێت. هەر بۆیە پێشنیار دەکرێت کە چەند کاتژمێر دوای بەفربارینەکە ڕاوەستین و دواتر بەفرەکە هەڵگرینەوە.

پیاوێکی ٨٩ ساڵه دوکتۆرای خۆی لە فیزیکدا وەرگرت

مانفرێد شتاینەر، لە دایکبووی ڤیەننا، قوتابییەکی ئاسایی نییه. ئەو لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا لە زانستگەی (براون)ی ڕۆدایلەندی ئەمریکا دوکتۆرای خۆی لە بواری فیزیکدا تەواو کرد و ئێستاش خەریکی نووسینی بابەتێکە لەسەر تێزی دوکتۆراکەی.

هەسارۆکەیەکی مەزن هەفتەی داهاتوو بە خێرایی ۷۵۰۰۰km/h به تەنیشت زەویدا تێدەپەڕێت

بە پێی ڕاپۆڕتی (سی ئێن ئێن) لە ١٨ی ژانویەی ٢٠٢٢ کاتژمێر ٤:٥١ی دوای نیوەڕۆ، بە کاتی ڕۆژهەڵات، ٧٤٨٢ بە نزیکترین شوێنی زەوی دەگات.
لەلایەکی دیکەشەوە گومان ناکرێت کە ٧٤٨٢ مەترسیدار بێت چونکە لە نزیکترین حاڵەتدا ۲ ملیۆن کیلۆمەتر لە زەوی دوورە.

هەوری مولکولیی مەزن (کەڵەهەوری مولکولی)

زۆربەی هەورە مولکولییە مەزنەکان (بەکورتی ه.م.م ) لە کاکێشانی ڕیی شیری و لە نێوان ١١٠٠٠ بۆ ٢٤٠٠٠ ساڵی تیشکییەوە دوور لە ناوەندی کاکێشانن و نزیکی هەموویان لەسەر توێی سەرەکین.

زانایان لە هەوڵی گەڕاندنەوەی دایناسۆڕەکاندان بۆ سەر زەوی

زانایان دەیانهەوێت DNA مریشک دەستکاری بکەن و بیگۆڕن بۆ ئەوەیکە تایبەتمەندی گەلی ئاتاویستی و دایناسۆڕئاسا پێک بهێنن.

ڕیزبەندیی بەرهەمی تێکڕای نێوخۆیی (gdp) وڵاتانی جیهان له ساڵی ۲۰۲۱ دا:

لە ساڵی ۲۰۲۱دا، ویلایەتە یەکگرتووەکان و چین له بواری بەرهەمی تێکڕای نێوخۆیی، پلەی یەکەم و دووهەمیان له نێوان وڵاتانی دیکه بەدەست هێنا. جیاوازیی ویلایەتە یەکگرتووەکان و چین له ڕیزبەندیی ئەوساڵ‌دا کەمتر بووە و چین گەشەی ٪٨.٠٢ و ویلایەتە یەکگرتووەکان گەشەی بەرهەمی تێکڕای نێوخۆیی ٪٥.٩٧ی بوو

ئۆتۆمبێلی مێرسێدس به جارێک بارگاویکردنەوە ١٠٠٠ کیلۆمەتر دەپێوێت

مێرسێدس بێنز EQXX ئۆتۆمبێلێکی کارەباییه و به هەبوونی تەختەی خۆری لەسەر بانەکەی دەتوانێت پێش ئەوەی باترییەکەی خاڵی بێت ١٠٠٠ کیلۆمەتر ڕێگه بپێوێت.

گۆشتی بەرهەمهاتوو لە تاقیگە!

کۆمپانیای(Future Meats) بە هاوکاری کۆمپانیای نەستەلە(Nestlé)، زلهێزی پیشەسازی خۆراک، خەریکی پەرەپێدانی بەرهەمهێنانی گۆشتی دەستکرد لە تاقیگەکانن

تێسلا له ساڵی ٢٠٢١دا یەک ملیۆن ئۆتۆمبێلی بەرهەم هێناوه ؛ دوو قاتی ساڵی ٢٠٢٠

بەپێی ڕاپۆرتی گۆڤاری The Verge، تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢١، تێسلا ٩٣٠ هەزار ئۆتۆمبێلی بەرهەم هێناوه کە لە چاو ٥٠٠ هەزار ئۆتۆمبێلی ساڵی ٢٠٢٠ گەشەیەکی نزیکەی دوو قاتی دەنوێنێت.

لەگەڵ هەموو بەرهەمەکەنی بلاکبێری ماڵاوایی بکەن

دوایین سیستمی موبایلی بلاکبێری لە ساڵی ٢٠١٣دا هاتووەته بازاڕ. هەرچەند لە ٢٠١٦وە ڕایگەیاند کە چیتر پەرە به سیستمی موبایل نادات و لە ئەندرۆید کەڵک وەردەگرێت بەڵام هێشتا خەڵکانێک هەن که لە سیستمە کۆنەکەی بلاکبێری کەڵک وەردەگرن. بەم پێیە لەمڕۆوه ئەو سیستمه بەیەکجاری لە کار دەکەوێت

کوردێک لەگەڵ هاوکارەکانی ناسکترین پڕژێنەری ڕووناکیان دروست کرد

توێژەران، بۆ دروستکردنی ئەم پڕژێنەرە لە چنینی نانۆتەنۆلکەی سیلیکۆنی لەسەر ڕوەکێک کەڵکیان وەرگرتووە. بۆ پڕژاندنی ڕووناکی، پێویستە شپرزی لە شوێنی چنینی نانۆتەنۆلکەکاندا هەبێت.
بەپێی ڕاپۆرتی پەیمانگەی تەکنەلۆجیای کارلسروهەی ئەڵمانیا، دکتۆر ئاسۆ ڕەحیمزادەگان، [لەدایکبووی شاری بانەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان] کە یەکێک لە دوو نووسەری سەرەکی بڵاوکراوەکەن، دەڵێت: “دوو پرسیاری سەرەکی ئێمە لە سەرەتای کارەکەدا ئەوە بوو کە تا چ ڕادەیەک دەتوانین پڕژێنەرەکە بچووکتر بکەینەوە و تا چ ئاستێک شپرزی پێویستە”

چۆن دەتوانین زیانەکانی ئینستاگرام کەم بکەینەوە؟

پڕۆفیسۆری دەروونی، ئادام ئاڵتێر، لە زانکۆی نیۆیۆرکەوە دەڵێت: “ئینستاگرام بە پێچەوانەی گۆڤارەکان و یارییە ڤیدیۆییەکان شوێنێکی ڕاوەستان دیاری ناکات؛ واتە بەردەوام ناوەرۆکی بەڕۆژ دەکاتەوە و بۆ لای خۆی ڕاماندەکێشێت کە دەتوانێت زیانمان پێ بگەیەنێت. بە واتایەکی تر ناوەرۆکی ئینستاگرام هیچ کات کۆتایی پێ نایەت”.

تێلێسکۆپی جەیمز وێب مێژووی خولقاند

  
دوای نزیکەی ٣٠ ساڵ کار و ئامادەکاری لە ئاکامدا ناسا توانیی تێلێسکۆپی پێشکەوتووی خۆی به تێچووی ١٠ ملیار دۆلارەوە سواری هاژەکی ئەورووپیی ئاریانی ٥ بکات و بینێرێته بۆشایی ئاسمان. ئەم هاژەکە لە دوورگەی گۆیانی فەڕەنسا هەڵکەوتوو لە ئەمریکای باشوورەوە هاویژراوە.

درۆنی فریاکەوتن

کاتێک ڕووداوێک لە جێگایەک دەقەومێت کە هیچ ڕێگەیەکی پێ ناگات یان پێگەیشتنی کاتێکی زۆر دەبات، ئەم درۆنانە دەتوانن تەنیا ئامراز بن بۆ گەڕان و چاودێری بەسەر کارەساتەکەدا.

درۆنی کشتوکاڵی

زۆربەی ئەم درۆنانە بە تانکەرێک تەیار کراون کە وەرزێڕەکان دەتوانن لە ئاو، دەرمانی بژارکوژ و مێرووکوژ و تەنانەت پەینی کیمیایی (کووت) پڕی بکەن. دواتر درۆنەکان بەسەر مەزرا و بێستانەکاندا دەفڕن و ئەو مەوادە بەسەر گیاکاندا دەکەن.

دڕۆنی گەیاندن

ساڵی ٢٠١٤ خزمەتگوزاریی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی (Wing) یەکەم کۆمپانیای گەیاندن بوو کە لە ولایەتە یەکگرتووەکان مۆڵەتی کارکردنی وەرگرت. دوای ئەو توانی لە فینلاند و ئۆسترالیاش مۆڵەتی کارکردن وەربگرێت.

درۆن

مێژووی یەکەمین فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٤٩ کاتێک هێزەکانی ئۆتریش(نەمسا) باڵۆنی پڕ لە تەقەمەنییان بەڕێ دەکرد تا بەسەر شاری ڤێنیزدا ببارێت؛ هەرچەند هەندێک لە باڵۆنەکان بۆ پشتەوە گەڕانەوە و کەوتن بەسەر خۆیاندا بەڵام بە گشتی توانییان لەو داهێنانە کەڵکی پێویست وەربگرن.

ئایا خواردنەوەی ئەلکول دەبێته هۆی بەرزبوونەوەی کارامەیی مێشک؟

ڕێژەی خەستیی ئەلکول لەناو خوێندا بۆ هەموو کەس یەکسان نییه. ڕەگەز، کێش، خێرایی خواردنەوە، چەشنی ئەلکول و ڕەوشی تەندروستیی جەرگ دەبن بە هۆکاری جیاوازیی ئەو ڕێژەیە؛ بەڵام پیاوێکی ٧٠ کیلۆیی به خواردنەوەی ٥٠٠ میل ئاوجۆ یان ٢٥٠ میل شەراب دەگاته ئاستی ٠.٠٥%ی ئەلکول.

فڕۆکەیەکی هایدرۆجینی بە پشوویەک نیوەی دنیا دەپێوێت.

ئەم فڕۆکەیە به تانکەرێکی سووتەمەنی لە لەندەن تا سانفرانسیسکۆ دەفڕێت. لەسەر داخوازیی دەوڵەتی بەریتانیا، کۆمپانیایەکی لێکۆڵینەوە (ATI) فڕۆکەیەکی بە ناوی FlyZero ناساند کە بە سووتەمەنیی هایدرۆجین کار دەکات. ئەم فڕۆکەیە هەڵگری ٢٧٩ کەسە و وەک فڕۆکەیەکی ئاسایی دەفڕێت، بەو جیاوازییە کە کاربۆن دەرنادات. سووتەمەنیی هایدرۆجین لێرەدا لە سەرمای ٢٥٠ پله ژێر سیفر لە دوو تانکەری زیاتر بخوێنەوە…

 پارکر، پشکێنەری ناسا دەستی لە خۆر دا

ئەم پشکێنەرە بۆ چەند کاتژمێر له هەمبەر تینی ١٣٧٧ پلەی بەرگەهەوای خۆردا خۆی ڕاگرتووە. قەڵغانی ئەم پشکێنەرە ١١.٥ سەنتیمەتر ئەستوورایی هەیە و لە کۆمپۆزیتی کاربۆن دروست کراوە.

ئەم ماسییە ناو مێشکی دیاره!

له گرتەیەکی ڤیدیۆییدا کە ڕێکخراوەی لێکۆڵینەوەی کەنداوی مۆنتێری بڵاوی کردەوە ماسییەکی یەکجار زۆر دەگمەن به ناوی (بارلی) که نێوچاوانێکی ڕوونی هەیە هاتە بەرچاو.

جیاوازی گەشەی ئابووری و پەرەسەندنی ئابووری

ئابووریناسان له هەوڵ و تەقالای شیکردنەوە و جیاوازی ئەم دەستەواژانەدان و تێدەکۆشن بە لێکۆڵینەوەکانیان یارمەتیی وڵاتی خۆیان و مرۆڤ بدەن و بەرپرسە سیاسییەکانیش هەوڵ دەدەن لە زانستی ئەوان بۆ ئاوەدان کردنەوەی وڵاتەکەیان کەڵکی لێ وەربگرن.

کاواساکی تا ٢٠٣٥ تەنیا ماتۆڕی کارەبایی بەرهەم دەهێنێت

کاواساکی ڕایگەیاند تا ٢٠٣٥ بۆ بازاڕی وڵاتە پێشکەوتووەکان تەنیا ماتۆڕی کارەبایی بەرهەم دەهێنێت.

مێرسێدس بێنز بۆ ئۆتۆمبێلی خۆئاژۆ وەپێش تێسلا کەوت

مێرسێدس بێنز دوای وەرگرتنی ڕەزامەندی لە ئەڵمانیا، توانی لە بواری ئۆتۆمبێلی خۆئاژۆدا وەپێش تێسلا کەوێت.

کارکردی کشتوکاڵ لە گەشەی ئابووریدا

هەندێک لەو وڵاتانەی که کەمتر پەرەیان‌ سەندووە له قۆناخی سەرەتاییدا، چاو له مۆدێڕن کردنی کشتوکاڵ دەخڵافێنن و پێیان وایه خەریکن قۆناخی گواستنەوەی ئابووری تێپەڕ دەکەن؛ بەڵام ئەنجامی ئەم شێوە، بەزین و شکست خواردنه.

یەکەمین کارگەی پۆڵای دنیا کە به وزەی خۆر کار دەکات

کۆمپانیای بریتیش پێترۆلیۆم خەریکی دامەزراندنی کارگەی پۆڵایەک لە ویلایەتی کلۆرادۆی ئەمریکایه که به هێزی بەرهەمهاتوو له ٧٥٠ هەزار تەختەی خۆری کار دەکات.

بینینی نەوەکان مێشکی دایەگەورەکان چالاک دەکاتەوە

توێژەران لەسەر ئەم بابەتە لێکۆڵینەوەیان کردووە و بۆ ئەو مەبەستەش ٥٠ دایەگەورەی تەندروستیان هەڵبژاردووە کە  پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵ بنەماڵەکانیان هەبووە. دایەگەورەکان بەپێی ئەو ئەزموونەی کە بەدەستیان هێنابوو، پرسیارنامەیەکیان پڕ دەکردەوە کە باسی ئەمەی دەکرد: چەندە کات بۆ نەوەکانیان تەرخان دەکەن؟ ئەو چالاکیانەی کە پێکەوە بەڕێوەی دەبەن و ئەو هەست و سۆز و خۆشەویستییەی کە بۆ یەکتریان هەیە.

هەنگەکان بۆ پاراستنی خۆیان لە هەمبەر مشەخۆرەکان لە مەودادانانی کۆمەڵایەتی کەڵک وەردەگرن

توێژینەوەیەکی نوێ کە لەلایەن تیپێکی نێونەتەوەیی پێکهاتوو لە توێژەرانی زانکۆی جیهانیی لەندەن و زانکۆی ساساریی ئیتالییەوە ئەنجام دراوە، دەریخستووە کاتێک کە هەنگەکان بۆیان دەردەکەوێت کە پوورەهەنگەکەیان لەلایەن مشەخۆرەکانەوە لەژێر هەڕەشەدایە، مەودای کۆمەڵایەتیی نێوان خۆیان زیاتر دەکەن.

بەلەمێکی خەیاڵی لە مێتاڤێرسدا بە ٦٥٠ هەزار دۆلار فرۆشرا!

کایەی “Sandbox” وەک هەموو کایەکانی دیکەیە کە دەتوانیت هاوکات هەم کایە بکەیت، هەم داهاتێکت لەو کایەیە هەبێت. بەڵام جیاوازییەکەی ئەوەیە هەر شتێک لەم دنیایەدا دروست بکەیت و پێی زیاد بکەیت ئەوە هی تۆیە، نەک هی خاوەنی پلەتفۆڕمی کایەکە.

چارەسەرێک بۆ هەستیاریی منداڵان بەرانبەر بە شیری مانگا دۆزرایەوە

بڕی ٣%ی منداڵانی قۆناخی پێش قوتابخانە، بەرانبەر بە پرۆتینەکانی ناو شیری مانگا، هەستیارییان (ئالێرژی) هەیە و ئەمە بەربڵاوترین جۆری هەستیاریی خۆراک لە منداڵانی بچووکدایە.

ئەویندارەکان دڵیان هاواهەنگ لەگەڵ یەکتر لێدەدات

لێکۆڵەران به سەرپەرشتیی ئێلیسکا پرۆچازکۆڤا ، دەروونناس لە زانستگەی لیدن، لە بابەتەکەی خۆیاندا نووسیویانه: “ئەگەر هەستێکی ڕاستەقینەی دەروونی هەبێت، ئەوە نیشانەکانی لە جەستەی مرۆڤدا خۆی دەنوێنێت.”

مانگ دەتوانێت بۆ ماوەی ١٠٠ هەزار ساڵ ئۆکسجین بۆ ٨ ملیار کەس دابین بکات.

دەگوترێت که مانگ ئۆکسجینێکی زۆری هەیه بەڵام نەک به شێوەی گاز، بەڵکوو بەپێچەوانەوە لەناو بەردەکان و بەرگەی بەردینی سەر مانگ بەند کراوه. ئەگەر بتوانین ئەو ئۆکسجینە لەناو بەردەکاندا دەربکێشین، ئایا پێداویستیی ژیانی مرۆڤ لەسەر مانگ دابین دەکات؟

ئێستا چین لە ئەمریکا دەوڵەمەندتره

کۆمپانیای ڕاوێژکاریی مەکێنزی، تەرازنامەی ١٠ وڵاتی دەوڵەمەندی که خاوەنداری ٦٠%ی داهاتی دنیان تاووتوێ کردووه و لە هەواڵەکەی بلومبێرگدا ڕایگەیاندووە: “دنیای ئێستا لە هەموو کات دەوڵەمەندتره. سەرجەم سامانی پوختەی جیهان لە ٢٠٢٠دا گەیشتووەتە ٥١٤ تریلیۆن دۆلار کە لە چاو س…

ئەپڵ فرۆشتنی هەموو بەرهەمەکانی لە تورکیا ڕاگرت

کۆمپانیای ئەپڵ ڕایگەیاند به هۆی قەیرانی ئابووریی ئەم دواییەی تورکیا، دەستی لە فرۆشتنی بەرهەمەکانی خۆی لەم وڵاتەدا ڕاگرتووه.

خێراترین بارگەکەری ئۆتۆمبێلی دنیا: باترییەکی پڕ لە ماوەی کەمتر لە چارەکێک

کۆمپانیای چەند نەتەوەیی ABB هەڵکەوتوو لە سویس، کە لە پیشەسازیی کارەبا و ئۆتۆماسیۆندا بەناوبانگە، لە کۆنفڕانسێکی ڕۆژنامەوانیدا، بارگەکەری ئۆتۆمبێلی خۆی بە ناوی Terra 360 ناساند کە نەک هەر خێراترینه، بەڵکوو هاوکات چوار ئۆتۆمبێل بارگە دەدات.

چۆن بگەین بە سیفری تەواو؟

زۆربەی چالاکییەکانی مرۆڤ گازی گوڵخانەیی دروست دەکات. ئەم گازانە دەتوانن پلەی گەرمیی هەسارەکە بەرز بکەنەوە. بۆ گەیشتن بە سیفری تەواو پێویستە ئەم چالاکییانە کەم بکەینەوە.

بەڵام هەروەها دەتوانین بڕێک لەو گازانە لە هەوادا کەم بکەینەوە لە ڕێگەی هۆکارگەلێک وەک زیادکردنی ژیانی ڕووەکی کە کاربۆن دی ئۆکساید هەڵدەمژێت.

ئایا دەبێت ئەوانەی کە پێکوتەیان (ڤاکسین) لێنەداوه لە ماڵەوە بمێننەوه؟

لەم دواییەدا ئۆتریش (نەمسا) دیسان ڕایگەیاند به هۆی هەڵدانەوەی دووبارەی کۆرۆنا، کەرەنتینەیەکی گشتی ڕادەگەیێنێت. بەڵام ئەم جارە ئەم قەدەغەی هاتوچۆیه تەنیا بۆ ئەو کەسانەیە که پێکوتەیان لێنەداوە.

ڕۆژی جیهانیی نەخۆشیی شەکره

پارێزی تەندروست، وەرزش و جووڵانەوە، ڕاگرتنی کێشی گونجاو و خۆبواردن لە تووتن، بەرگری له تووشبوون به شەکرەی جۆری ٢ دەکەن یان دوای دەخەنەوە.
شەکره به پارێز، وەرزشی چڕ و دەرمانی پوخت چارەسەر دەکرێت و چەرمەسەرییەکانی کەم دەکرێتەوە یان وەدوا دەخرێت.

دەرمانێکی دژەڤایرۆسی هیوابەخش بۆ کۆرۆنا

نزیک نیوەی ئەم کەسانە حەبەکەیان پێ درابوو و نیوەکەی تر پلاسیبۆ (دەرمانێکی لە قەستی). دوای مانگێک لە ئەنجامی تاقیکردنەوەکە، دوای هەڵسەنگاندنی ئەو دوو دەستەیە، دەرکەوت ئەو کەسانەی کە دەرمانی دژەڤایرۆسەکەیان وەرگرتووە ٨٩٪ ئەگەری مردن و خەواندنیان کەم بووەتەوە.

بارودۆخی کار لە سەردەمی کۆرۆنادا

بە سەرنجدان بەوەی کە دنیا خەریکه بەرەو ژیانێکی ئاوێتەی تەکنەلۆجیا دەچێته پێش، چاوەڕوان دەکرێت کۆمپانیاکانی خزمەتگوزاریی دیجیتاڵ زۆرترین داهاتیان هەبێت. لەناو ئەم لیستەدا ناوی بیل گەیتس و ستیڤ بالمێر دێته بەر چاو کە بە هۆی هەبوونی پشک له مایکرۆسۆفت، لەم ماوەیەدا ٣٤.٤ و ٤٤.٢ ملیار دۆلار داهاتیان هەبووه.

ژیرترین ئەندازیارانی ناو سروشت

ئەگەر چاو لە شارە مێروولەیەک بکەن، بێجگە لە کەمێک خۆڵ کە هەڵدراوەتەوە هیچ نابینن، بەڵام ئەگەر قووڵتر بڕوانن، دنیایەک لە ئاسەواری بیناسازی و ئەندازیاریی سەرسووڕهێنەر لە ژێر زەوی دەبیننەوە. ئەم شارە کە هەندێک جار قووڵاییەکەی تا ٨ مەتر دەڕوات، به هەزاران مێروولە لە ماوەی دەیان ساڵ دروستیان کردووه.

پارادۆکسی وزەی سەوز

تەختەی خۆر لە چەشنێکی تایبەتی سیلیکۆن بەرهەم دێت. پرۆسەی بەرهەمهێنانی ئەو تەختانە وزەیەکی زۆری پێویسته کە زۆر جار بۆ دروستبوونی دەبێت سووتەمەنیی فۆسیل بسووتێنرێت. بەرهەمهاتنی گازی گوڵخانه و تەنانەت گازی ژەهراوی و مەترسیدار بۆ تەندرووستی لە ئاسەوارەکانی دروستکردنی تەختەی خۆرییە.

لێهاتوویی فێربوونی ئاواز لە ناو فینچەکان

هەندێک لە باڵندەکان وەکوو فینچەکان، لە لێهاتوویی فێربوونی ئاوازدا لە زۆر بارودۆخدا بە شێوەی جیاواز هەڵسوکەوت دەکەن. ڕەنگە ڕەگەزێکیان لە هەمبەر هاوسەرەکەیدا لێهاتوویی و شارەزایی فێربوونی دەنگی زیاتر بێت. هەروەها لە بواری لێوەشایی فێربوونی ڕیتمە نوێیەکانیشدا جیاوازن. واتە هەندێکیان زیرەکتر و لێوەشاوەترن.

کاریگەریی درێژخایەنی گۆڕانکاریی کەشوهەوا

بۆ ئەوەیکە بزانین لە داهاتوودا ئەگەر پلەی گەرمی کەشوهەوا کەم یان زۆر ببێت و لە هەڵسەنگاندن لەگەڵ ئێستادا بە چ شێوازێک دەبێت، سێ ناوچەی ئامازۆن، ڕۆژاوای ناوەڕاستی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و نیمچەویشکارۆی هیند بەپێی لێکۆڵینەوەکان تاوتوێ دەکەین.

دایکانی شیردەری ڤاکسینەکراو

کاتێک منداڵەکان لە دایک دەبن، سیستەمی بەرگرییان پێ نەگەیوە، کەواتە بەربەرەکانی لەگەڵ هەوکردنەکان بۆیان دژوارە. هاونووسەر جۆزێف نۆ، پرۆفیسۆری زانکۆی پزیشکی منداڵان لە بەشی منداڵانی ساوادا دەڵێت: ئەوان زۆربەیان زۆر لاوازن بۆ ئەوەی کە بە شێوەیەکی پێویست کاردانەوەیان هەبێت بۆ جۆرێکی دیاریکراو لە ڤاکسینەکان.

گواستنەوەی شین

بەپێی وتارێک که لەلایەن ئاکادێمیای ئابووریی نێونەتەوەیی پێتێرسۆن بڵاو بووەتەوە، گواستنەوەی جیهان بەرەو ئابوورییەکی بێ‌ کاربۆن، دەبێته هۆی پەشێوییەک لە ئابووریی جیهانیدا که قەیرانی وزەی ساڵانی ۱۹۷۰ دێنێتەوە بیر.

کاربۆنی خەزنکراوی ناو دارە مردووەکان

شیبوونەوەی دارە مردووەکان زیاتر لەلایەن ئاووهەوا و کۆمەڵەی شیکەرەوەکانی تر وەکوو زیندەوەری میکرۆسکۆپی و مێرووەکان کە دەستیان هەیە لە ورووژاندن….

ئۆتۆمبێلی کارەبایی ڕۆڵز-ڕۆیس

تۆرستەن ئۆتڤۆس، بەڕێوەبەری ڕۆڵز-ڕۆیس ڕایگەیاند تا کۆتایی ساڵی ٢٠٣٠ ئیتر بزوێنەری سووتانی ژوورەکی وەلا دەنێن. وێنەی دەرکەوتوو لەم ئۆتۆمبێلە به قسەیەکی هێنڕی ڕۆیس لە بناخەدانەرانی ڕۆڵز-ڕۆیس ڕازاوەتەوە که دەڵێت

گەورەترین تورباینی بای جیهان

بۆ زانینی هێزی تورباینێکی ئاسایی با، ئەوەندە بزانن کە یەک دەور سووڕانەوەی پەڕەکانی

گەیاندنی کارەبا لە ٥٠٠٠ کیلۆمەتر ئەولاترەوە

گەڵالەیەکی ٢٢ ملیارد دۆلاری، لە داهاتوودا دەبێته گەورەترین ژێرخانی وزەی پاک لە جیهاندا.ئۆسترالیا دەیهەوێت کارەبای بەرهەمهاتوو لە هێزگەی سۆلاری خۆیەوە بگەیێنێته سینگاپوور

لەشولارێکی جوان

وەرزش بە چەندین شێواز کاریگەری هەیە لەسەر ئەندامەکانی جەستەی ئێمە. بۆ نموونە کاتێک ڕاهێنانی یاریی ئاسن (کێشهەڵگرتن) دەکەین،

تایەی بێهەوا

ساڵانە زیاتر لە ٣ ملیار تایە لە جیهاندا بەرهەم دەهێنرێت. ئەم تایەگەلە دوای تەواوبوونی تەمەنیان، فڕێ دەدرێنه ناو زبڵدانەوە. هەروەها سووتاندنیشی به ڕێژەیەکی یەکجار زۆر گازی ژەهراوی دەداته هەوا

خەڵاتی نۆبڵی وێژە

ئەم خەڵاته بە هۆی ” شوێندانەریی سەرسەختانە و دڵسۆزانەی ئەو له بەرهەمەکانی کۆڵۆنیزم و بەسەرهاتی پەنابەران لە ناو کلتوورەکان و وڵاتەکان” پێی بەخشرا.

بەپێی یاسای نوێی ئەورووپا، هەموو بارگەکەرەکان دەبێت ببن به USB-C

ساڵی ٢٠٠٩ کاتێک کە زلهێزانی ئەلیکترۆنیی سامسۆنگ و نۆکیا و هۆواوی کۆ بوونەوە و ڕێک کەوتن لەسەر ئەوەی کە یەک جۆر بارگەکەر لە ئامێرەکانی خۆیان بەکار بهێنن

خەڵاتی نۆبڵی کیمیای ۲۰۲۱

ئاکادێمیی شاهانەی زانستەکانی سوید بڕیاری دا خەڵاتی نۆبڵی کیمیای ساڵی ٢٠٢١ بە بۆنەی “پەرەپێدانی ڕاپەڕێنەری ئۆرگانیکی ناهاوتا” ببەخشێت به بنیامین لیستی ئەڵمانی و دەیڤید مەکمیلیانی بەریتانی.

شیکردنەوەی ستارلینک

سپەیس ئێکس دەڵێت چاوەڕوانە ستارلینک لە پاییزی ئەمساڵ بگاتە ئاستی پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری لە سەرانسەری دنیادا، ئەگەرچی ئاستی بەردەستبوون پەیوەستە …..

براوەکانی خەڵاتی نۆبڵی فیزیکی ٢٠٢١

ئەم سێ براوە، خەڵاتی ئەمساڵی نۆبڵی فیزیکیان بە بۆنەی خوێندنەوەکانی خۆیان لەسەر دیاردەکانی ئاڵۆز و بەڕواڵەت هەڕەمەکی وەرگرتووه. مانابێ و هاسلمان بناغەی تێڕوانینی ئێمە بۆ ئاووهەوای زەوی و چۆنیەتیی کاریگەریی مرۆڤ لەسەریان داڕشت.

خەڵاتی نۆبڵی پزیشکیی ٢٠٢١

دوای دانیشتنی ئەمڕۆی کۆڕی نۆبڵ لە پەیمانگەی کارۆلینسکا لە وڵاتی سوید، بڕیار درا خەڵاتی نۆبڵی پزیشکی/زیندەوەرناسیی ئەمساڵ به هاوبەشی بدرێت بە دەیڤید ژولیوس و ئاردم پاتاپۆتیان بە بۆنەی “دۆزینەوەی هەستەوەری پلەی گەرمی و هەستی دەستلێدان”.

یەکەم گورچیلەی دەستکرد

بە وتەی kidney.org نەخۆشییەکانی گورچیله، زۆرتر لە شێرپەنجەی مەمک یا شێرپەنجەی پرۆستات دەبنە هۆی مەرگ. بەراورد کراوە کە ٣٧ ملیۆن ئەمریکی یان ١٥%ی گەورەساڵانی ئەمریکا تووشی نەخۆشییەکانی گورچیله ببن؛ زۆرتر لە ١ کەس لە هەر ٧ گەورەساڵ.

ئەم بەلەمە به خێرایی km/h ٦٠ بەبێ دووکەڵدان بەسەر ئاودا “دەخلیسکێت”!

کۆمپانیای هۆلەندی Edorado بەلەمێکی کارەبایی بەرهەم هێناوه که گازی گوڵخانە بڵاو ناکاتەوە و بڕیار وایه ببێته پێشەنگی نەوەی نوێی بەلەمە کارەباییەکان. خێرایی بەلەمی ئێدورادۆ S8 لە زۆرترین ئاستدا دەگاته ٣٨ گرێ (٦٠ کیلۆمەتر) لە یەک کاتژمێردا.

ڕۆبۆتی شەڕکەر

گۆلایس یان Leichte Ladungsträger Goliath ئامرازێکی ئەڵمانی بوو کە بۆ گواستنەوەی تەقەمەنی به شێوازی کۆنتڕۆل لە ڕێگەی دوورەوە کاری دەکرد. ئەم ڕۆبۆتە دوو چەشنی هەبوو: چەشنێک به باتری کاری دەکرد و دەیتوانی ٦٠ کیلۆ تەقەمەنی هەڵگرێت.

هێزگەی سووتەمەنیی تۆریوم

ڕیەکتۆری ناوکیی چین، به سووتەمەنیی تۆریومەوە خەریکه قۆناغی لێکۆڵینەوەکان تێپەڕ دەکات.زانستمەندان دەڵێن ئەگەر ئەم ئەزموونە سەرکەوتوو بێت، چین دەبێته یەکەم وڵات کە هێزگەی تۆریومی هەیه.

ئەگەر قەدەغەی ساڵی ١٩٨٧ نەبووایە، ئێستا ژیانی سەر زەوی لەناو چووبوو

وا پێ دەچێت کە زانستوانانی سەدەی ڕابردوو، زەویی ئێستایان ڕزگار کردووه بەپێی لێکۆڵینەوەیەک که گۆڤاری نەیچێر بڵاوی کردەوە، ئەگەر یاسای قەدەغەکردنی مادەی کیمیایی لەناوبەری بەرگەی ئۆزۆن لە ساڵی ١٩٨٧ پەسەند نەکرایە، ئەو گۆڕانکاریانەی ئاووهەوا که بۆ ٢٠٤٠ پێشبینی کراون زۆر وێرانکەرتر دەبوون.

پاڵاوتنی co2 بە هێندەی ٤٠ ملیۆن دار لە سکۆتلەند

لە داهاتوودا پاڵێوگەیەکی هەوا لە سکۆتلەند دادەمەزرێت که لە ساڵدا ١ ملیۆن تۆن کاربۆن دایۆکساید هەڵدەمژێت. ئەم ڕێژەیە بە قەدەر هەناسە کێشانی ٤٠ ملیۆن دار لە ساڵێکدا بەراورد دەکرێت.

ئۆرانگۆتانەکان خۆبەخۆ فێری شکاندنی گوێز به بەرد و دار دەبن!

لەمێژه دەزانین کە شمپانزییەکان تەنیا جۆری مەیموونن کە گویز به بەرد و دار دەشکێنن و ئەمەش وەک ژیرانەترین چەشنی کەڵکوەرگرتن لە ئامێر لە سروشتدا پێناسە دەکرێت.

یارمەتیدانی ژیریی دەستکرد لە گۆڕینی پیشە

بەپێی هەندێک لە خەمڵاندنەکان، هەر تاکێکی ئوسترالی لە ژیانی پیشەیی خۆیدا پێنج بۆ حەوت جار پیشەکەی دەگۆڕێت. ئەم ژمارەیەش لەوانەیە لەگەڵ بەئۆتۆماتبوونی کار بە هۆی تەکنەلۆجیای نوێ، زۆربوونی بەرهەمهێنان و چارەسەربوونی قەیرانە ئابوورییەکان پەرە بستێنێت. لەناوچوونی ئیشەکان دیاردەیەکی نوێ نییە –لەم دواییانەدا ئۆپەراتۆری ئاسانسۆرتان بینیوە؟

ئەمریکا بۆ یەکەم جار چەکی لەیزەری لە ڕاهێنانێکی جەنگیدا بەکار هێنا

فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان وەک یەکێک لە سەرەکیترین ئامرازە شەڕکەرەکانی ئەم دواییانە دەناسرێت. ئەم فڕۆکانه بە وردبیبانەترین شێوە ئامانجەکانی خۆیان دەدۆزنەوە و دەیپێکن؛ بەو هۆیەشەوە بە خێرایەکی زۆر جێگەی خۆیان لە ڕیزی سوپا زلهێزەکانی دنیادا کردووەتەوە و ڕۆڵێکی سەرەکییان لەناو شەڕەکاندا لە ئەستۆ گرتووە.

کێ لە کاتی کۆڤیددا سەرکەوت و کێ شکستی هێنا؟

پەتای گشتگیری ڤایرۆسی کۆڤید لە سەرەتاوە بووە هۆی ڕاوەستانێک لە باروودۆخی ئابووریی جیهانیدا، بەڵام بازرگانییەکان لەگەڵیدا خۆیان ڕێک خست

?چەندە دەخایەنێت کە عاشق ببیت؟

ئەوان پێی دەڵێن کیمیا، بەڵام زانست بەس نییە بۆ وەڵامدانەوەی چۆنیەتی عاشقبوون. ئەمە بەپێی هەر کەس جیاوازە و دەگەڕێتەوە بۆ زۆر فاکتەر، لەوەیەوە بگرە کە چەندە ڕۆخساری کەسێکت پێ سەرنجڕاکێش بێت تا ئەوەی کە چەندە لەگەڵیدا هەست بە ئاسوودەیی بکەیت.

نیشانەکانی جۆری دێڵتای کۆڤید چین؟

دوو ساڵ لەمەوبەر، پژمین و کۆکین شتێکی ئاسایی بوو. بەڵام ئێستا هەر کەس دەپژمێت یا دەکۆکێت، نیگەران دەبێت نەوەکوو تووشی کۆرۆنا بووبێت. هەر لە سەرەتای دەستپێکی کۆرۆناوە، لەگەڵ نیشانەکانی ئاشنا بووین: هەست نەکردن بە تام و بۆن، تا (یاو)، کۆکین، هەناسە تەنگی و ماندوویی.

فڕۆکەی کارەبایی هێزی دەریایی ئەمریکا تا ٩٠ ڕۆژ بەبێ نیشتنەوە دەفڕێت

کۆمپانیای ئەمریکی-ئیسپانیی Skydweller Aero، ئەم فڕۆکەیەی بۆ هێزی دەریایی ئەمریکا بەرهەم هێناوە تاوەکوو بە چەشنی سەربەخۆ بەسەر کەشتییەکاندا بفڕێت و چاودێرییان بکات. باڵەکانی ئەم فڕۆکەیە ٧٢ مەتر درێژه و ڕاگری ٢٧٠ مەتری دووجا تەختەی خۆر لەسەر خۆیەتی تاکوو ٢ کیلۆوات هێز بەرهەم بهێنێت.

کایەی «سۆدۆکۆ» چییە؟

ئەم نووسراوەیە باسی یاسا و شێوازی یاریی سۆدۆکۆ کە یاریییەێکی هزرییە دەکات. کایەی سۆدۆکۆ یەکێکە لە کایە هەرە گرینگەکان کە بەپێی توێژینەوەکان دەبێتە هۆی بەهێزبوونی مێشک و هەروەها بیرکردنەوە و بڕیاردان. لەم یارییەدا کە ژمارەکان ڕۆلێکی گرینگیان هەیە، دەبێت بە هێنانەوەی بەڵگە بڕیار لەسەر ژمارەکان بدرێت.

زەوی تا ٢٠ ساڵی داهاتوو ١.٥ پلە گەرمتر دەبێت

چاوەڕوان دەکرێت تا ٢٠ ساڵی داهاتوو به هۆی گۆڕانکاریی ئاووهەوا، زەوی ١.٥ پلە گەرمتر بێت. ئەمەش بەبێ سەرنجدان به بەرزبوونەوەی بێوێنەی ڕێژەی گازی گوڵخانە لە هەوادایە. لێکۆلەران دەڵێن لە ٤٠ ساڵی ڕابردوو، هەر دەیە لە دەیەی پێش خۆی گەرمتر بووە و هۆشیارییان داوە که بڵاوبوونەوەی لەڕادەبەدەری گازی گوڵخانە ئەم گەرمبوونەوەیه چڕتر دەکات

ڕۆبۆتی سەگ-ئاسا چییه و چ دەکات؟

شیاومی ڕایگەیاند یەکەم ڕۆبۆتی سەگ-ئاسای خۆی بەرهەم هێناوه. بەڵام لە پێشدا با بزانین ئەم سەگە ڕۆبۆتانه چ کارێک دەتوانن بکەن؟ وەڵامەکەی زۆر کورته، هەر چاوەڕوانییەکت لە سەگێکی ماڵی هەیە، ئەم ڕۆبۆتە چوارپێیانەش بۆت دەکەن!

سەتەلایتی ستارلینک و چەند پرسیاری باو:

ئایا دەکرێت لە وڵاتێکی تر دیشی ستارلینک بکڕین و دواتر بیهێنین و لە کوردستان کەڵکی لێ وەربگرین؟
نەخێر. ئەمە وەڵامی ماڵپەڕی فەرمیی ستارلینکە [1]. لەوێدا دەوترێت کە بۆ هەر دیشێک لەلایەن ستارلینکەوە بانەیەکی جوگرافیایی دیاری کراوە کە ئەگەر دیشەکە بڕواتە دەرەوەی ئەو خانە دیاریکراوە، ئیتر چالاکیی نامێنێت و ناتوانێت سیگناڵ وەرگرێت و بینێرێت.

سیانەی ڤینۆسی: ئاژانسی فەزایی ئەورووپا لەگەڵ ناسا تیمێکیان بۆ ناردنی کەشتییەکی ئاسمانیی تر بۆ ڤینۆس پێک هێناوە

سیانەی ڤینۆسی: ئاژانسی فەزایی ئەورووپا لەگەڵ ناسا تیمێکیان بۆ ناردنی کەشتییەکی ئاسمانیی تر بۆ ڤینۆس پێک هێناوە ئێنڤیژن (EnVision) بە مەبەستی بەدەستهێنانی دیمەنێکی گشتگیر لە هەسارەی خوشکی زەوی، ڤینۆس، لە خولگەی ڤینۆسدا دەسووڕێتەوە. لەوانەیە ڤینۆس خوشکی زەوی بێت، بەڵام بەدڵنیاییەوە دووانەی زەوی نییە! لە کاتێکدا کە زەوی هەسارەیەکی ناوازەیە، پەرەسەندنی ڤینۆس بە ئاقارێکی مەرگبارتردا تێپەڕیوە. زیاتر بخوێنەوە…

ئینتەرنێتی سەتەلایتی لە کوردستان؟

دەنگۆیەک بڵاو بووەتەوە کە دەڵێت ئامێرەکانی ئینتەرنێتی سەتەلایتیی ستارلینک لە کوردستان چالاکن و خەڵک دەتوانێت بیکرێت. چەند ڕۆژ لەمەو پێش هەندێک لە هەواڵنێرییەکان هەواڵی ساختەکارییەکی گەورەیان بڵاو کردووەتەوە کە تێیدا باس لەوە دەکرێت کە ئامێری ساختەی ستارلینک بە تێچوویەکی زۆر کەمتر لە تێچووە سەرەکییەکەی بە هەندێک کەس دەفرۆشرێت.

لە چین بیابانەکان دەکرێنە کێڵگە!

ئایدیای گۆڕینی بیابانێکی وشک و بێئاو بۆ بێستان و دارستان مزگێنیدەرە، بەڵام چۆن دەکرێت؟ بەپێی بەراوردی نەتەوە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٤١%ی وشکانیی زەوی، بیابانێکی بێئاو و شیناوەرده.

بۆ بارگاوی کردن مەوەسته!

باترییەکەی بگۆڕه و لێیبخوڕه! ئەو ئۆتۆمبێلانەی به تەختەی خۆر تەیار کراون، دەتوانن داهاتووی گواستنەوە دیاری بکەن. کۆمپانیای Squad Mobility چەشنێک ئۆتۆمبێلی بچووکی بەرهەم هێناوه کە لە وزەی خۆر زیاترین کەڵک وەردەگرێت.

کۆستاریکا چۆن بوو بە پێشەنگی شۆڕشی وزەی پاک لە جیهاندا؟

کۆستاریکا شۆڕشی وزەی پاک لە دنیادا ڕێبەری دەکات. لە ساڵی ٢٠٢٠دا سەرچاوەی زیاتر لە ٩٩٪ی کارەبای کۆستاریکا لە وزەی جێگرەوە بەرهەم هاتووه.

بۆچی ئاوی گەرم زووتر لە ئاوی سارد دەیبەستێت؟

سەرەڕای ئەوەی کە ئەم بابەتە وەک گرفتێکی فیزیکی سەیر دەکرێت، بەڵام ئێمە ھەر وامان پێگەیشتووە کە لە بارودۆخێکی دیاریکراودا ئاوی گەرم زووتر لە ئاوی سارد دەیبەستێت. سەرەتا فەیلەسووفی یۆنانی ئەرەستۆ لەم بابەتە دواوە، بەڵام دوای چەندەھا ساڵ لە تاقیکردنەوە تاوەکوو ئێستا ھیچ کەسێک نەیتوانیوە ڕوونکردنەوەیەکی گونجاو لەسەر ئەم دیاردەیە بدات.

یەکەم پردی پۆڵایینی چاپکراو به پرینتەری ٣ ڕەهەندی

بەرهەمی کارکردنی ٤ ڕۆبۆت لە ماوەی ٦ مانگدا، ئەم پرده نەخشینەیە کە مزگێنی ئاسۆیەکی نوێ لە ئەندازیاریی بیناسازی دەدات.

کەنەدا تا ٢٠٣٥ فرۆشی ئۆتۆمبێل به بزوێنەری سووتانی ژوورەکی قەدەغە دەکات

وەک بەشێک له بەرنامەی کەنەدا بۆ بەرەنگاربوونەوەی گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا، ئەم وڵاتە ڕایگەیاند تا ساڵی ٢٠٣٥ فرۆشتنی ئۆتۆمبێل و لۆریی بچووک به بزوێنەری سووتانی ژوورەکی قەدەغە دەکات.

بەرهەمهێنانی ئاو لە هەوا و تیشکی خۆر 

لە ئوسترالیا، وشکترین پارزەوی دنیا، ئاوی خواردنەوە بەرهەمێکی گرانباییە. ساڵانه بە سەدان ملیۆن لیتر ئاوی بوتڵە دەخورێتەوە. زۆربەی ئاوی خواردنەوەی ئێمه له بوتڵەی PET ڕادەگیرێت. ئەگەر ئەم بەرهەمە پلاستیکییە دووبارە بەکار نەهێنرێتەوە، بە ملیۆن بوتڵەی ئاو دەچنە ناو زبڵەکان و زیانێکی زۆر بە سروشت دەگەیەنن.

چارەسەری میکرۆبی، چارەسەرێکە بۆ پیسبوون؟

ژمارەی دانیشتوانی جیهان بەردەوام لە بەرزبوونەوەدایە و مەزەندە دەکرێت تا ساڵی ۲۰٥۰ سنووری ۹ ملیاریش تێپەڕ بکات. بە بۆنەی پشتگیری لەو ژمارە زۆرەی خەڵک، کەڵکوەرگرتنی زۆرتر لە سیستمە کشتوکاڵی و پیشەسازییەکان دەبێتە هۆی پیسبوونی زۆرتری خاک و ئاو و هەوا. بەراورد کراوە کە پیسبوون هۆی ٦۲ ملیۆن تیاچوون لە هەر ساڵدایە کە ٤۰ لەسەدی کۆی گشتیی مردنەکانی جیهانە.

مووە سپییەکان (خۆڵەمێشییەکان) دەتوانن ڕەش ببنەوە!

بەڵگەیەکی تر کە دەسەلمێنێت پیری ڕەوتێکی هێڵی و نەگۆڕ نییە و دەکرێت بوەستێت یان پێچەوانە ببێتەوە! توێژەران دەڵێن ئێستا دەتوانن ئەوەی لە کاتی سپی بوونی موودا ڕوو دەدات ئەندازە بگرن و بەڵگە سەرەتاییەکان وا نیشان دەدات کە ئەم ڕەوتە هەندێک کات پێچەوانە دەبێتەوە.

مانگا دەتوانێت بۆ کێشەی زبڵی پلاستیک فریامان کەوێت!

مانگا دەتوانێت بۆ کێشەی زبڵی پلاستیک فریامان کەوێت!

بەگەڕخستنی تەکنەلۆجیا لە پێناو سەرخستنی خوێندن

بەگەڕخستنی تەکنەلۆجیا لە پێناو سەرخستنی خوێندن پەککەوتنی ڕەوتی خوێندن بە هۆی فایرۆسی کۆڤید-١٩ لە سەرانسەری جیهان پەستانێکی نوێی لەسەر تەکنەلۆجیا دروست کرد، بە جۆرێک کە ڕێگەی نوێ و ئاسانکاریی تەکنیکی بۆ بەستنەوەی فێرخواز و هۆڵەکانی خوێندن هێنایە ئاراوە. لە هەندێک وڵاتدا ئەمە خاوتر دەبینرێت، بەتایبەتی ئەو وڵاتانەی کە پاراستنی ژیان، تەزووی کارەبا و ئاویان بە زیاتر بخوێنەوە…

بانگەوازی ناردنی بابەت بۆ ژمارەی ١٣ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین

? بانگەوازی ناردنی بابەت بۆ ژمارەی ١٣ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین ? گۆڤاری زانستیی ھۆژین داوا لە سەرجەم توێژەران، زانستوانان، نووسەران و خوێندکارانی کوردستان دەکات کە نووسراوە زانستییەکانی خۆیان لە کاتی دیاریکراودا و بەپێی چوارچێوەی دیاریکراو بۆ بڵاوبوونەوە لە ژمارەی ١٣ی گۆڤاردا بنێرن. ژمارەی ١٣یەمی گۆڤاری هۆژین لە کۆتایی زستانی داھاتوودا چاپ و بڵاو دەبێتەوە. ‼️جێی زیاتر بخوێنەوە…

ئۆتۆمبێلێک کە دەفڕێت!

ئۆتۆمبێلێک کە دەفڕێت! کۆمپانیای ئایرۆمۆبیل ڕایگەیاند تا ساڵی ٢٠٢٣ نموونەی کۆتایی ئۆتۆمبێلی خۆی دەداتە بازاڕەوە کە هاوکات توانای فڕینی بۆ بەکارهێنانی گشتی هەیە. لە گەراجی ماڵەوە بۆ ناو ئاسمان و لێخوڕین بەرەو جێی مەبەست، ئۆتۆمبێلی دەستکردی کۆمپانیای هەڵکەوتوو له سلۆڤاکیا دوای ٣٥٠ هەزار کاتژمێر کاری دیزاین و لێکۆڵینەوە و تاقیکردنەوە و دوای چەندین کارەسات و زیاتر بخوێنەوە…

پاریدۆلیا چییە؟

دیاردەیەکی دەروونییە کە مرۆڤ لەنێو هەور و سروشت یان بەرد و شتەکانی دیکەدا وێنە و دەنگی ناسراو و واتادار دەبینێت و دەبیستێت. کەواتە بۆ نموونە دیاردەی پاریدۆلیا دەبێتە هۆی ئەوەی کە دەموچاوی کەسێک لەنێو شاخەکاندا ببینیت. هەندێک لە پسپۆڕان دەڵێن ڕەنگە پاریدۆلیا هۆکاری بینینی تەنە فڕیوە نەناسراوەکان (UFO) بێت. یەکێک لە زانایان دەڵێت پاریدۆلیا لەوانەیە زیاتر بخوێنەوە…

دۆزینەوەی کاسەسەری ″مرۆڤی ئەژدیها″

نزیکەی ۹۰ ساڵ لەمەوپێش کاتێک سەربازە ژاپۆنییەکان باکووری وڵاتی چینیان داگیر کردبوو، پیاوێکی چینییان ناچار کرد کە یارمەتییان بدات لە شاری ″هاربین″ پردێک لەسەر ڕووباری ″سانگهوا″ دروست بکەن. لە کاتێکدا کە چاودێرە ژاپۆنییەکان ئاگایان لێ نەبوو، پیاوە چینییەکە کاسەسەری مرۆڤێکی دۆزییەوە و بۆ ئەوەی نەکەوێتە دەستی داگیرکەران نزیکەی ۸۰ ساڵ لەنێو بیری ماڵەکەی خۆی شاردیەوە. زیاتر بخوێنەوە…

تاوەکوو ئێستا بیرت لەوە کردووەتەوە کە هەندێک کەس هەرچیش بخۆن بە هیچ شێوەیەک قەڵەو نابن؟ هەندێک کەسیش هیچ نەخۆن بۆ هەر قەڵەو دەبن؟

  بۆماوەزانان بەگشتی لەو بازدانە جینەتیکییانە دەگەڕێن کە دەبنە هۆکاری نەخۆشی، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا دەکرێت مرۆڤەکان هەڵگری هەندێ جۆری بڕێک جیاوازی جینیش بن کە پاڵپشتیی تەندروستیی مرۆڤ دەکەن. دۆزینەوەی ئەو جۆرە جیاوازانەی جینەکان کە دەتوانن بەرانبەر بە نەخۆشییەکان بەرگریمان لێ بکەن کارێکی زۆر دژوارە چونکە زۆربەی ئەو لێکۆڵینەوانە کە لەسەر دەستنیشانکردنی پەیتایی زنجیرەی دی. ئێن. زیاتر بخوێنەوە…

یەکەم ڕۆبۆتی چوارپێی تایبەت به ڕێپێوانی مەریخ

یەکەم ڕۆبۆتی چوارپێی تایبەت به ڕێپێوانی مەریخ گەرچی ڕۆبۆتی چەرخدار هاوسەنگتر و خۆڕاگرترە، بەڵام ئەم ڕۆبۆتە چوارقاچە، دەتوانێت به هەندێک شوێندا بڕوات که ڕۆبۆتی چەرخدار پێی ناکرێت. ئەو ڕۆبۆتانەی تا ئێستا بۆ ڕێپێوانی مەریخ دروست کراون لە یەک تایبەتمەندیدا هاوبەشن، ئەویش ئەوە کە هەموویان تەگەریان هەیە. زانایانی زانستگەی ETH Zürichی سویسرا به هاوکاریی زانایانی ڕێکخراوەی زیاتر بخوێنەوە…

“ژیانی دووانە” چیمان پێ دەڵێت؟

دووانە هەمیشە بۆ ئێمە جێگەی سەرسووڕمان بووە. بەتایبەتی لەو چەند ساڵەی دواییدا بەشێکی زۆر لە مشتومڕەکان لەسەر ئەوە بووە کە بزانرێت ئاخۆ جینەکان زۆرتر کار دەکەنە سەر دووانە یان ژینگە. نانسی سیگاڵ  لە ساڵی ١٩٩١دا ناوەندی “توێژینەوە لەسەر دووانە”ی  لە شاری کالیفۆرنیادا دامەزراند. ئەو دامەزراوەیە لە دووانە دەتوێژێتەوە و تا ئێستا زۆرتر لە ٢٠٠ وتاری زیاتر بخوێنەوە…

مێرسێدس لە ٢٠٢٥ەوە تەنیا ئۆتۆمبێلی کارەبایی بەرهەم دەهێنێت

مێرسێدس لە ٢٠٢٥ەوە تەنیا ئۆتۆمبێلی کارەبایی بەرهەم دەهێنێت گەرچی لە ئێستادا تێسلا وەک ڕێبەری بازاڕی ئۆتۆمبێلی کارەبایی پێناسە دەکرێت، بەڵام بەمزووانە چەند ڕکابەری بەهێز لە ئاستی خۆیدا دەبینێت. مێرسێدس دەیهەوێت تا ٤ ساڵی دیکە تەنیا ئۆتۆمبێلی کارەبایی بەرهەم بهێنێت. ئەم گەڵاڵەیە به وەبەرهێنانی ٤٧ ملیار دۆڵارەوە، تێچووی پێویست بۆ گەشەپێدانی لێکۆڵینەوەکان و هەروەها دامەزراندنی ٨ زیاتر بخوێنەوە…

ئاگرکەوتنەوە سەختەکەی ساڵی ۲۰۱٥ی ئامازۆن هۆی لەناوچوونی یەک لەسەر چواری گژوگیا

ئاگرکەوتنەوە سەختەکەی ساڵی ۲۰۱٥ی ئامازۆن هۆی لەناوچوونی یەک لەسەر چواری گژوگیا ئاگرکەوتنەوە کاولکەرەکەی ساڵی ۲۰۱٥ کە ئامازۆنی ناوەندی سووتاند، بوو بە هۆی ئەوەی کە ۲۷ لەسەدی دارستانەکان لە درێژەی سێ ساڵی داهاتوودا لەناو بچێت. ئاگرکەوتنەوەکە بە هۆی وشکەساڵیی خەستی دوای ئێڵ نینۆی ۲۰۱٥ دەستی پێ کرد و بوو بە هۆی سووتانی ۹۲٤٦ کیلۆمەتری دووجا له زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی ئاوی گەرم زووتر لە ئاوی سارد دەیبەستێت؟

بۆچی ئاوی گەرم زووتر لە ئاوی سارد دەیبەستێت؟ سەرەڕای ئەوەی کە ئەم بابەتە وەک گرفتێکی فیزیکی سەیر دەکرێت، بەڵام ئێمە ھەر وامان پێگەیشتووە کە لە بارودۆخێکی دیاریکراودا ئاوی گەرم زووتر لە ئاوی سارد دەیبەستێت. سەرەتا فەیلەسووفی یۆنانی ئەرەستۆ لەم بابەتە دواوە، بەڵام دوای چەندەھا ساڵ لە تاقیکردنەوە تاوەکوو ئێستا ھیچ کەسێک نەیتوانیوە ڕوونکردنەوەیەکی گونجاو لەسەر زیاتر بخوێنەوە…

ئەڵمانیا تا ساڵی ٢٠٣٨ سووتاندنی بەردەخەڵووز ڕادەگرێت

یاسایەک لە ئەڵمانیا پەسەند کراوە کە تێیدا بەرهەمهێنانی کارەبا له ڕێگەی سووتاندنی بەردەخەڵووز لە پڕۆسەیەکی هەنگاوبەهەنگاودا ڕادەگیرێت. بۆ وازهێنان له سووتەمەنیی فۆسیلی و بۆ گەیشتن به ئامانجەکانی ئەڵمانیا کە له ڕێکەوتنە ناودەوڵەتییەکان بۆ پاراستنی ژینگە واژۆ کراون، ئەم وڵاتە لانیزۆر تا ساڵی ٢٠٣٨، خۆی له سووتەمەنیی بەردەخەڵووز بێنیاز دەکات. هەر ئێستاش بەردەخەڵووز بە یەکێک له زیاتر بخوێنەوە…

گرینگیی بەکارهێنانی دژەخۆر

  زۆربەی ئێمە له گرینگی و پێویستیی بەکارهێنانی دژەخۆر لە ڕۆژەکانی ساڵ به تایبەت ڕۆژە گەرمەکانی هاویندا ئاگادارین. مێژووی بەکارهێنانی دژەخۆر دەگەڕێتەوە بۆ میسری کەونارا، کاتێک لە تێکەڵەی ڕۆنی سۆسی برنج و گوڵی یاسەمین بۆ داپۆشینی پێست کەڵکیان وەردەگرت. یەکەم دژەخۆری کیمیایی ساڵی ١٩٣٦ دروست کرا. لێرەدا ئاماژە دەکەین بە ٥ هۆکاری سەرەکیی پێویستیی بەکارهێنانی زیاتر بخوێنەوە…

سابوونی سروشتی و سابوونی کیمیایی

هەزاران ساڵە کە مرۆڤ به تێکڵاوکردنی بەرد یان خۆڵی قەلیاو (سۆدیۆم کاربۆنات یان پۆتاسیۆم کاربۆنات) لەگەڵ چەوری و پیوی ئاژەڵ، سابوون دروست دەکات و بەکاری دەهێنێت. ئەگەرچی لە هەندێک شوێن وەک ئیسپانیا لەجیاتی چەوریی ئاژەڵ له ڕۆنی زەیتوونیش کەڵک وەرگیراوە. بەڵام ئەمڕۆکه به تێکڵاوکردنی سۆدیۆم هایدرۆکساید لەگەڵ هەر چەشنە چەورییەکی ئاژەڵ یا ڕۆنی گیایی، سابوون زیاتر بخوێنەوە…

زانکۆی کوردستان لە ڕیزی سەرترین زانکۆ گەنجەکانی جیهاندا

  لە نوێترین ڕیزبەندیی سیستمی تایمز بۆ زانکۆ گەنجەکانی جیهان لە ٢٠٢١دا، زانکۆی کوردستان پلەی ١٦٥ی بەدەست‌ هێنا. سیستمی ڕیزبەندیی تایمز زانکۆ گەنجەکانی دونیا (ئەو زانکۆیانەی تەمەنیان لە ٥٠ ساڵ کەمترە) بە گوێرەی ئەرکی سەرەکییان هەڵدەسەنگێنێت کە بریتییە لە فێرکاری، توێژینەوە، گواستنەوەی زانیاری و ڕوانگەی نێودەوڵەتی. لەم سیستمەدا ١٣ پێنوێن لە ڔواڵەتی ٥ پێوەردا دەور زیاتر بخوێنەوە…

سوودەکانی خوێنبەخشین

له وڵاتی ئەمریکا، لە هەر دوو چرکەدا، یەک پاکەت خوێن بۆ نەخۆش و بریندارەکان پێویسته. نەخۆشەکانی تووشبووی شێرپەنجه له ماوەی دەرمانی نەخۆشییەکەیاندا پێویستییان به وەرگرتنی خوێن هەیە. جاری وایه بڕیندارێکی ڕووداوی هاتوچۆ له کاتی نەشتەرگەری، پێویستی به ١٠٠ پاکەت خوێن دەبێت. ڕەنگە ئێوە ئەزموونی خوێنبەخشینتان هەبێت بەڵام بەتەواوی ئاگاداری سوودەکانی ئەم کارە بۆ جەستەی خۆتان زیاتر بخوێنەوە…

دانمارک سەوزترین وڵاتی دنیایه

دانمارک سەوزترین وڵاتی دنیایه بەپێی توێژنەوەیەک که له ساڵی ٢٠٢٠ لە زانستگای یێڵی وڵاتی ئەمریکا ئەنجام دراوە و تێیدا ١٨٠ وڵاتی دنیا توێژینەوەیان لەسەر کراوە، دەرکەوتووه که دانمارک سەوزترین وڵاتی دنیایه. لە لێکۆڵینەوەکەدا ٣٢ پێوەر لەبەر چاو گیراون کە بەرچاوترینیان بریتین لە سیاسەتەکانی ژینگەیی، کوالیتیی هەوا، کوالیتیی ئاو، چۆنێتیی مامەڵەکردن لەگەڵ زبڵ و زێراو، کۆنتڕۆلی زیاتر بخوێنەوە…

چ کاتێک لە ڕۆژ بۆ وەرزشکردن گونجاوترە؟

چ کاتێک لە ڕۆژ بۆ وەرزشکردن گونجاوترە؟ ئەنجامەکانی توێژینەوەیەکی نوێ لە زانکۆی فیتزرۆی ئوسترالیا نیشان دەدات ڕەنگە وەرزشکردن لە کاتی ئێواراندا بە بەراورد لە گەڵ وەرزشکردن لە کاتی بەیانیاندا بۆ تەندروستیی مرۆڤ بەسوودتر بێت. هەروەها دەرکەوتووە که وەرزشکردن لە کاتی ئێواراندا باشتر دەتوانێت شەکرە و چەوریی خوێن دابەزێنێت. ئەو توێژینەوە نوێیە بە پێچەوانەی زۆربەی توێژینەوەکانی زیاتر بخوێنەوە…

بنبڕکردن و سووتاندنی دارەکانی کوردستان، زیانەکان، تاوانەکان و ڕۆلی یاسا نێودەولەتییەکان

  هەموومان ئاگاداری هەواڵەکانی لەناوچوونی دارستانەکانی کوردستان لە ڕۆژهەڵات و باشوور چ بە شێوەی بنبڕکردن و چ لە ڕێگەی ئاگرکەوتنەوە هەین؛ بۆ نموونە هەواڵێک کە ویم زوینبێرگ “شیکاری ژینگە و بەریەککەوتنەوەکانی لە ڕێکخراوەی ئاشتیی هۆڵەندی PAX” بەپێی وێنەی سەتەلایت، ڕوونی کردووەتەوە کە تورکیا چۆن دارەکانی ھەرێمی کوردستان بنبڕ دەکات. زوینبێرگ دەڵێت بە درێژایی ساڵانی ڕابردوو زیاتر بخوێنەوە…

دانیشتووانی زاگرۆس ١٠ هەزار ساڵ لەوەپێش بزنیان بەخێو دەکرد.

بزن له یەکەمین گیانلەبەرانێک بوو که مرۆڤ توانی کەوی بکات و بیکات به ئاژەڵ. لەم دواییەدا، گرووپێک لە زانایانی کەونارناسیی لە وڵاتانی دنیا و لەوان ئێران، ئاکامی لێکۆڵینەوەیەکی سەرنجڕاکێشیان بڵاو کردەوە. ئاسەوارە دۆزراوەکان له دوو شوێنی مێژوویی “گەنج دەڕە” له نزیک شاری هەرسینی پارێزگای کرماشان و “گردی عەبدولحوسێن” له نزیک شاری نەهاوەندی پارێزگای لۆڕستان لە زیاتر بخوێنەوە…

دەستی موگناتیسیی پاش وەشاندنی پێکوتەی کۆرۆنا!

دەنگۆیەک لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاو بووەتەوە کە دەڵێت پاش وەشاندنی پێکوتەی کۆرۆنا لەشی مرۆڤ لە شوێنی کوتانەکەدا دەبێت بە موگناتیس یان ئەوەی کە موگناتیس وەخۆ دەگرێت. فیزیکناس و مامۆستای زانکۆی بواری موگناتیس، جولیەن بۆرۆف، دەڵێت: “لە ڕوانگەی زانستییەوە ئەوەی کە پێکوتەیەکی کۆرۆنا چیپی تێدا بێت یان ببێتە هۆی ئەوەی کە موگناتیس بلکێت بە پێستی مرۆڤەوە زیاتر بخوێنەوە…

چەند زانیاریی سەرنجڕاکێش سەبارەت به کۆنکرێت

‌١. کۆنکرێت ئەو مادەیە کە دوای ئاو مرۆڤ زیاترین کەڵکی لێ وەردەگرێت. ٢. بەپێی ڕێژەی مرۆڤەکان بۆ هەر کەس له ساڵێکدا ٣ تۆن کۆنکرێت بەکار دەهێنرێت. ٣. ساڵانه  لە سەرانسەری جیهاندا بیست ملیار تۆن کۆنکرێت به کار دەهێنرێت که نیوەی ئەو ڕێژەیە بەشی وڵاتی چینه. ٤. لە ڕووی مێژووییشەوە میسرییەکان بۆ دروستکردنی هەرەمەکانی گیزا و هەروەها زیاتر بخوێنەوە…

نیشاندەری سەرووبنەوش (UV) و پێویستیی کەڵک وەرگرتن لە دژەخۆر

  بە گوێرەی لێکۆڵینەوەکان پەیوەندییەکی بەرچاو لەنێوان مانەوەی درێژخایەنی مرۆڤ لەژێر تیشکی ڕاستەوخۆی خۆر و شێرپەنجەی پێستدا بەدی دەکرێت، هۆکاری ئەوەش بوونی نیشاندەری سەرووبنەوشە (UV) لە تیشکی خۆردا.   ئێستا ئەگەر بڕوانینە نەرمامێری کەشناسیی سەر مۆبایلەکەمان، دەبینین که لە شوێنێک نووسراوه UV index، بەڵام مانای ئەو وشەیە چییە؟ زۆر بەکورتی دەتوانین بڵێین پێوانەیەکه بۆ پێوانی زیاتر بخوێنەوە…

ڕۆژی جیهانیی نا بۆ جگەرە

  ئەمڕۆ ٣١ی مەی لەلایەن ڕێکخراوەی جیهانیی تەندرووستییەوە، به ڕۆژی جیهانیی نا بۆ جگەرە دەستنیشان کراوە. مەبەست له جگەرەکێشان، هەر چەشنێکی دیکه له بەکارهێنانی تووتن دەگرێتەوە وەک نێرگەله، پیپ یان ئەو جگەرەیەی کە به دەستی خۆت هەڵیدەپێچیت. جگەرە نیوەی بەکارهێنەرانی دەکوژێت؛ له ساڵدا زیاتر له ٨ ملیۆن کەس لە پێناو جگەرەکێشاندا دەمرن. جگە لە ٧ زیاتر بخوێنەوە…

چ کاتێک لە ڕۆژ بۆ وەرزشکردن گونجاوترە؟

ئەنجامەکانی توێژینەوەیەکی نوێ لە زانکۆی فیتزرۆی ئوسترالیا نیشان دەدات ڕەنگە وەرزشکردن لە کاتی ئێواراندا بە بەراورد لە گەڵ وەرزشکردن لە کاتی بەیانیاندا بۆ تەندروستیی مرۆڤ بە سوودتر بێت. هەروەها دەرکەوتووە که وەرزشکردن لە کاتی ئێواراندا باشتر دەتوانێت شەکرە و چەوریی خوێن دابەزێنێت. ئەو توێژینەوە نوێیە بە پێچەوانەی زۆربەی توێژینەوەکانی بەر لە خۆی کە لە لێکۆڵینەوەکانیاندا زیاتر بخوێنەوە…

ڕێژەی مردن بە هۆی کۆرۆنا لە پارێزگای سنەی سەر بە ڕۆژهەڵاتی کوردستان (لە سەرەتای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆناوە تاکوو کۆتایی مانگی گوڵانی ئەمساڵ)

ڕێژەی مردن لە هەزار کەسدا: پارێزگای سنە: ٠.٨٢ – شاری سەقز: ١.٠٧ – شاری سنە: ١.٠٤ – شاری دیواندەرە: ٠.٩٦ – شاری قوروە: ٠.٧٣ – شاری بانە: ٠.٧٣ پارێزگای ورمێ: ١.٣٩ پارێزگای کرماشان: ٠.٩٤ پارێزگای ئیلام: ١.٣٥  بەپێی بەراوەردی ئەنستیتۆی ″IHME″ی زانستگەی واشینگتۆنی ئەمریکا، ڕێژەی ڕاستەقینەی مردن بە هۆی کۆرۆنا لە ئێران ٢.٣٨٩ هێندەی ئاماری زیاتر بخوێنەوە…

یەکێک لە پێکهاتە سەرەکییەکانی عەتری ساختە، میزی مرۆڤە.

ئایا تاکوو ئێستا بیرتان لەوە کردووەتەوە که چۆن دەبێت عەترێک که به سەدان دۆلار له فرۆشگەکان دەفرۆشترێت، به نرخێکی زۆر کەمتر، له ستەندی مۆڵەکان، دووکانه بچووکەکان، یاخود لاپەڕەکانی فەیسبووک و ئینستاگرام وەدەست بکەوێت؟ وەڵامەکە ئاسانه: لەبەر ئەوەی کە ئەو عەترانە کۆپی و ساختەن! ئینجا فرۆشیاران بۆ فرۆشتنی عەترە ساختەکانیان پاساوی جۆراوجۆر دەهێننەوە، بۆ وێنە دەڵێن زیاتر بخوێنەوە…

کاربۆهیدرات، خۆراکی نیاندرتاڵەکان

زانایان دەڵێن لە توێژینەوەیەکی نوێدا دی. ئێن. ئەیی بەکتریای نێو دەمی نیاندرتاڵەکان، مرۆڤە ژیرەکانی دە هەزار ساڵ لەمەوپێش، شامپانزەکان، گۆریلاکان و مەیموونەکانیان تاوتوێ کردووە. توێژەران چەندین ملیار بەکتریای مردوویان تاوتوێ کردووە کە لەسەر ددانی ١٢٤ کەس بەجێ ماوە. یەکێکیان نیاندرتاڵێکی سەد هەزار ساڵە بوو. میکرۆبیۆمی نێو دەمی ئەم نیاندرتاڵە کۆنترین میکرۆبیۆمێکی دەمییە کە تاوەکوو ئێستا زیاتر بخوێنەوە…

سوودەکانی دارەکانی نێو شار

سوودەکانی دارەکانی نێو شار ١. پاڵاوتنی پیسکەرەکان ٢. فێنککردنی هەوا ٣. چاککردنی تەندروستیی جەستەیی و دەروونی ٤. زیادکردنی فرەچەشنیی بوونەوەرەکان ٥. زیادکردنی بەهای موڵکەکان وەرگێڕ: هانا جاری وێنە: هێمن موحەمەدیان سەرچاو: FAO

گەرمای زەوی و ئاستی ئاوی دەریاکان خەریکی بەرزبوونەوەن.

شارە کەناراوەکان ئێستاش لە لافاو زیان دەبینن و هەر کام لە بەرپرسانیان بە جۆرێک خەریکی بەربەرەکانێ لەگەڵ ئەم گرفتانەن. گەرمبوونی زەوی و بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوی دەریاکان بە هۆی توانەوەی بەفرەکانەوە، زۆر شاری گەورەی جیهانی خستووەتە مەترسیی نوقم بوونەوە. ١- جاکارتا – ئەندۆنیزیا پێتەختی ئەندۆنیزیا ساڵی ١٧ سەنتیمەتر بن ئاو دەکەوێت و چاوەڕوان دەکرێت تا ساڵی زیاتر بخوێنەوە…

فیلمی زانستی-خەیاڵی و ئەویندارانەی ″میستەر هیچکەس″

ساڵی ۲۰۹۲ە. کەسێکی ۱۱۸ ساڵە بە نێوی ″نیمۆ″ دوایین مرۆڤی سەر زەوییە کە بە هۆی پیرییەوە دەمرێت، چونکە مرۆڤەکانی تر بە هۆی پێشکەوتنی زانستە پزیشکییەکانەوە نەمرن و بۆ هەمیشە دەژین. ڕۆژنامەنووسێک لەگەڵ نیمۆ وتووێژ دەکات تاکوو نیمۆ چیرۆکی ژیانی خۆی بۆ بگێڕێتەوە. بەڵام وا دەردەکەوێت کە چیرۆکی ژیانی نیمۆ چیرۆکی چەندین ژیانی هاوتەریبە. ″جارید لێتۆ″ زیاتر بخوێنەوە…

چەند خاڵی سەرنجڕاکێش سەبارەت بە کیسەڵەکان

– ۲۳ی مەی ڕۆژی جیهانیی کیسەڵە – فۆسیلی کیسەڵێک دۆزراوەتەوە کە تەمەنی دەگەڕێتەوە بۆ ۲۲۰ ملیۆن ساڵ لەمەوپێش. – لە ساڵی ١٩٦٨دا ڕووسیا دوو کیسەڵی ناردە بۆشایی ئاسمان. – هەندێک لە کیسەڵەکان تاوەکوو تەمەنی ٥٠ ساڵی بە قۆناخی پێگەیشتنی سێکسی ناگەن. – درێژیی کیسەڵی گالاپاگۆس ۱۸۳ سەنتیمەتر و کێشی  ٢٦٠ کیلۆگرامه. – قەپێلکی کیسەڵ لە زیاتر بخوێنەوە…

ڕاپۆرتێکی تایبەت لەسەر داهاتووی کار

لە جیهانی دەوڵەمەنددا، سەردەمی سەرمایەداریی تیژ خەریکە جێی خۆی دەداتە سەردەمی زێڕینی کار.   لە بیروڕای گشتیدا، چوار دەیەی ڕابردوو بۆ خاوەن سەرمایەکان ناوازە، و بۆ چینی کرێکار پڕچەرمەسەری بووە. کرێکارانی دنیای دەوڵەمەند ڕووبەڕووی ڕکابەری بە هۆی بازرگانی، گۆڕانی بێوچانی تەکنەلۆجیا، نایەکسانیی زۆری هەقدەستەکان و بووژانەوەی سستی پاش کەسادییەکان بوونەوە. سەرمایەدانەران و کۆمپانیاکان سوودیان لە زیاتر بخوێنەوە…

زێراو چییە و بۆ دەبێت بپاڵێورێت؟

  زێراو ئاوێکی بەکارهێنراوە کە هەندێک مادەی زیانبخەشی جۆراوجۆری تێدایە و پێش ئەوەی بچێتە نێو ژینگە و تێکەڵ ببێت لەگەڵ سەرچاوەکانی دیکە دەبێت لە پرۆسەی پاڵاوتندا ڕادەی پیسبوونی کەم ببێتەوە. زێراو لە سەرچاوەگەلی جیاوازەوە وەک ماڵەکان، پیشەسازی و بازرگانی بەرهەم دێت و هەروەها باران و لافاوێکیش کە زەوی دەشواتەوە دەگرێتەوە. زێراو بۆ دەبێت پێش بڵاوبوونەوەی زیاتر بخوێنەوە…

کۆسەکان به کەڵکوەرگرتن له مەیدانی موگناتیسی، ڕێگەی خۆیان دەبیننەوە؛ ڕێک وەک قیبلەنما

کۆسەکان بەوە ناسراون کە دەتوانن هەزاران کیلۆمەتر ڕێ بپێون. بەڵام شتێک کە هێشتا به ڕوونی دیار نییه ئەوەیە کە چۆن ڕێگەی خۆیان دەگرنه پێش و دەگەنه ئاکامی خۆیان؟ لەم دواییانەدا، تاقیکارییەکی سەرنجڕاکێش کراوه و تێیدا به کەڵکوەرگرتن له مەیدانی موگناتیسی له دەوری گۆمێک که کۆسەی تێدایە چەن خاڵی گەورەیان بۆ ڕوون بووەتەوە. (نەهەنگی شین گەورەترین زیاتر بخوێنەوە…

سێ هەڵەی باو سەبارەت بە دووگیانبوون

هەڵەی باوی یەکەم: ژنی دووگیان دەبێت بەقەد دوو کەس خۆراک بخوات. هەرچەندە دروستە کە ژنی دووگیان دەکرێت ڕێژەی وەرگرتنی کالۆری زۆر بکاتەوە بەڵام دەبێت لە زۆرخۆری پارێز بکات. زۆرخۆری دەتوانێت هەم بۆ ژنەکە و هەم بۆ منداڵەکە زیانی هەبێت. ژنان دەبێت لە کاتی دووگیانیدا بەرەبەرە وەرگرتنی کالۆری زیاد بکەن: سێ مانگەی یەکەم: کالۆریی زۆری پێویست زیاتر بخوێنەوە…

جێگۆڕکێی ئەندامە هەناوییەکانی ژنی دووگیان

ئەم ڤیدیۆیە شێوازی جێگۆڕکێی ئەندامە هەناوییەکانی ژنی دووگیان لە سەرەتاوە تاکوو لەدایکبوونی کۆرپەکەی نیشان دەدات. ئەم جێگۆڕکێیە بۆ ئەوەیە کە جێگەی گەشەکردنی ئاولەمە گەورەتر ببێتەوە سەرچاوی ڤیدیۆ: https://www.msichicago.org/science-at-home/make-room-for-baby/  

بۆچی لە گەرماودا گۆرانی دەڵێین؟

بە ئەگەری زۆرەوە ئێوەش لە گەرماودا حەز بە گۆرانی وتن دەکەن. ڕەنگە لە کاتی ئاساییدا هیچ کاتێک گۆرانی نەڵێن بەڵام لەژێر دووشی گەرماودا ئەو گۆرانییانەی کە پێتان خۆشە بیڵێنەوە؟ هۆکاری ئەمە چییە؟ هۆکای ئەوەیە کە کاشییەکانی گەرماو دەنگ وەخۆ ناگرن. کاتێک لەژێر دووشی حەمامدا گۆرانی دەڵێن شەپۆلەکانی دەنگتان لە سەر کاشییەکان دەدات و پەرچ دەبێتەوە. زیاتر بخوێنەوە…

کارەبایەکی بەردەوام بۆ پێنج ملیۆن دانیشتووی هەرێمی کوردستان کاڵایەکی نایابه! وزەی خۆر چەندە بەکەڵکه؟

کێشەی بڕانی کارەبا له هەرێمی کوردستان کێشەیەکی ڕۆژانەیە؛ ئەم گرفتە له ڕۆژه ساردەکانی زستاندا دەگاته لوتکەی خۆی. لەگەڵ ئەوەشدا داواکاریی کارەبا لەم ساڵانەی دواییدا به هۆی گەشەی ئابووری هەر بەرەو زیاد بوونە. ئینجا بۆ چارەسەری ئەم گرفتە سەرچاوەیەکی زەبەند و گەورەی وزە لە کوردستاندا بوونی هەیە که تاکوو ئێستا وەبەر چاو نەهاتووه: خۆر کوردستان له زیاتر بخوێنەوە…

 بە ماچێکی ۱۰ چرکەیی ۸۰ ملیۆن بەکتریا دەگوازنەوە بۆ نێو دەمی خۆشەویستەکەتان

بە ماچێکی ۱۰ چرکەیی ۸۰ ملیۆن بەکتریا دەگوازنەوە بۆ نێو دەمی خۆشەویستەکەتان توێژەران لە توێژینەوەیەکدا بەم ئاکامە گەیشتوون کە لە ماچی نێوان کەپڵەکاندا بڕێکی زۆری بەکتریا دەگوازرێتەوە بۆ نێو دەمی یەکدی. ئەم بەکتریاگەلە زۆر جار مەترسییەکی ئەوتۆیان نییە و سوودیان هەیە بۆ تەندروستیی مرۆڤ. توێژەران لەم توێژینەوەدا داوایان لە بەشداربووان کرد کە خواردنەوەیەک بخۆنەوە کە زیاتر بخوێنەوە…

چەند کورتە زانیاریی سەرنجڕاکێش سەبارەت بە دۆلاری ئەمریکی

? ۱. دۆلاری ئەمریکی لەسەر کاغەز چاپ نابێت بەڵکوو تێکەڵاوێکە لە ٧٥٪ لۆکە و ٢٥٪ قوماشی لۆکە. ? ٢. هەر ئێستا نزیکەی ١.٥ ترلیۆن دۆلار پارەی چاپکراو لە جیهاندا دەست بە دەست دەبێت. ? ٣. مەزەندە دەکرێت ٥٠-٦٥٪ی ئەو پارەیە لە دەرەوەی وڵاتی ئەمریکادا بسووڕێتەوە. ٤. زۆرترین پارەی ئەمریکی کە چاپ کراوە یەک دۆلارییە (١١.٧ ملیار گەڵا)، دوای ئەویش زیاتر بخوێنەوە…

تاقیکردنەوەیەک بۆ دۆزینەوەی خاڵی کوێری چاوتان

خاڵی کوێر ناوچەیەک لە تۆڕی چاوی مرۆڤە کە لەوێدا هیچ وەرگرێکی ڕووناکی بوونی نییە. کەواتە هەر وێنەیەک کە بکەوێتە سەر ئەم ناوچەوە، نابینرێت. دەماری بینایی کە لە ڕێگەیەکدا بەرەوە مێشک دەڕوات، لەم ناوچەدا لە چاو دەچێتە دەرەوە. ئەمە خاڵی کوێری ئێوەیە. بۆ دۆزینەوەی خاڵی کوێری چاوی خۆتان سەیری ئەم وێنەیە بکەن و خاڵەکانی خوارەوە جێبەجێ زیاتر بخوێنەوە…

جینی ″داهێنەری″ هۆکاری سەرکەوتنی هۆمۆ ساپیێنسەکان

“داهێنەری” دەتوانێت هۆکاری زاڵبوونی هۆمۆ ساپیێنس بەسەر چەشنەکانی دیکەدا (وەکوو نیاندرتاڵەکان و شامپانزەکان) بێت. بیرۆکەی ″داهێنەری″ ماوەیەکی زۆرە کە باسی لێ دەکرێت بەڵام تاکوو ئێستا ئێمە نازانین کە نیاندرتاڵەکان چەندە داهێنەر بوونە، هەر بۆیە سەلماندنی ئەو بیرۆکەیە ئەستەمە. دکتۆر کلۆنینگەر دەڵێت: ئێوە ناتوانن لەگەڵ ئەو چەشنانە قسە بکەن کە لەناو چوونە بۆیە تێگەیشتن لە داهێنەریی زیاتر بخوێنەوە…

چاوخەڵەتێنە سەرنجڕاکێشەکان

چاوخەڵەتێنە، خەڵەتێنەیەکە کە لە ڕێگەی سیستەمی بیناییەوە دروست دەبێت و وا دەردەکەوێت کە جیاوازە لەگەڵ ڕاستی. – چاوخەڵەتێنەی پۆگندۆرف: سەرنج بخەنە سەر هێڵە ڕەشەکە و بەرەو خوار واتە بەرەو هێڵی شین و سوور وەدوای کەون. وا دەردەکەوێت کە لە درێژەی هێڵە شینەکەدایە نەک سوورەکە، بەڵام لە ڕاستیدا لە درێژەی هێڵە سوورەکەدایە. – چاوخەڵەتێنەی ئێبینگهاوس یان زیاتر بخوێنەوە…

ئەمڕۆ ۲۲ی ئاپریل ڕۆژی جیهانیی زەوییە

ئەمڕۆ ۲۲ی ئاپریل ڕۆژی جیهانیی زەوییە؛ پێویسته هەموو ساڵێک لەم ڕۆژەدا مرۆڤەکان وەبیر خۆیان بێننەوە کە چ کارگەلێک دەبێت بکەن بۆ ئەوەی زەوی، جێگەی ژیانیان، باشتر بپارێزن. ئەم ڤیدیۆیە لەلایەن IPCCەوە بەبۆنەی “ڕۆژی جیهانیی زەوی”ەوە بڵاو بووەتەوە. شاندی نێودەوڵەتیی گۆڕانکاریی ئاووهەوا باس لە چەند خاڵی گرینگ دەکەن: گۆڕانکارییەکانی ئاووهەوا لەسەر مرۆڤەکان، پێکبووم (ئێکۆسیستم) و بارودۆخی زیاتر بخوێنەوە…

ئیمارات خەریکه گەورەترین هێزگەی وزەی خۆری جیهان ساز دەکات.

هەڵکەوتەوو له ٣٥ کیلۆمەتری شاری ئەبووزەبی، پێتەختی ئیمارات. به بەرهەمهێنانی ٢ گیگاوات هێزەوە، کارەبا و ئاوی خواردنەوەی ١٦٠هەزار ماڵی ئەو شاره دابین دەکات. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢ تەواو دەبێت و دەلکێته تۆڕی کارەبا و دەبێته گەورەترین وێستگەی وزەی خۆری جیهان تا ئەو کاتە. بەرگری له بەرهەمهاتنی ٢.٤ ملیۆن تۆن گازی CO2 له ساڵدا دەکات که زیاتر بخوێنەوە…

کشتوکاڵ و سووتەمەنیی فۆسیلی؛ ئاڵاهەڵگرانی زیادبوونی مێتان لەنێو بەرگەهەوای زەوی

بڵاوبوونەوەی مێتان کە یەکێک لە گازە گوڵخانەییە گرنگەکانە، کێشەیەکی جدییه، بەڵام زانینی ئەوەش کە لە کوێ و به چ هۆیەکەوە زۆرتر بڵاو دەبێتەوە گرنگە. کشتوکاڵ، شوێنی ژێر خاک خستنی زبڵەکان و کەڵکوەرگرتن لە سووتەمەنییە فۆسیلییەکان کە لە چالاکییەکانی مرۆڤن؛ هۆکاری سەرەکی بڵاوبوونەوەی ٤۰ ملیۆن تۆن مێتانی زۆرتر لە ساڵی ۲۰۱۷ بە بەراورد لەگەڵ سەرەتاکانی ساڵی زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی دەبێت کاتی نووستن، مۆبایل له خۆمان دوور بخەینەوە؟

بۆچی دەبێت کاتی نووستن، مۆبایل له خۆمان دوور بخەینەوە؟ ۳ هۆکار بۆ ئەوەی پێش خەو مۆبایل بەدەستەوە نەگرین: زۆربەی ئێمه فێر بووین تا دوایین چرکەکانی بەخەبەربوون، چاو لەسەر مۆبایل هەڵناگرین. بەڵام بزانین بۆ دەبێ ئەم کارە وەلا بنێین؟ ١- شاشەی مۆبایل، تیشکی ڕووناکیی شین لە دەموچاومان دەدات. به چەشنی ئاسایی، مرۆڤ ئەو تیشکە له کاتی زیاتر بخوێنەوە…

فۆسیلێکی یەک ملیار ساڵە لە وڵاتی سکۆتلاند دۆزراوەتەوە؛ ئەم فۆسیلە دەتوانێت ببێتە کۆنترین زیندەوەرێکی فرەخانەیی کە تۆمار دەکرێت.

بەبەردبوویەک (بە پانایی کەمتر لە ۳۰ میکرۆمەتر) لە بەرزاییەکانی سکۆتلاند دۆزراوەتەوە کە دوو جۆر خانەی جیاواز لە یەک نیشان دەدات و لەوانەیە هی زیندەوەرێکی کۆن بێت کە لە شوێنێک لە نێوان تاکخانەییەکان و فرەخانەییەکاندا جێ دەگرێت. چارڵز وێڵمەن مامۆستای زانکۆی شێفیڵد دەڵێت: ″ڕەچەڵەکی فرەخانەییە ئاڵۆزەکان″ و ″ڕەچەڵەکی گیانلەبەران″ لە مێژووی ژیان لەسەر زەویدا دوو شتی زیاتر بخوێنەوە…

وێنەی جووتبوونی دوو ″مێش″ی ٤١ ملیۆن ساڵە

ئەمە وێنەی جووتبوونی دوو ″مێش″ە کە ٤١ ملیۆن ساڵ لەمەوپێش لەنێو بەردێکی کەهرەماندا بەند کراون. دۆزینەوەی ئەم فۆسیلەیە دەلاقەیەک بەرەو ژیانی چاخی ئیۆسین (نزیکەی ٥٥ ملیۆن تاکوو ٣٤ ملیۆن ساڵ لەمەو پێش) دەکاتەوە کە بەشێکە لە سەردەمی پاڵیۆجین. هەروەها نووسەرانی ئەم توێژینەوەیە پارچەگەلێک لە کۆنترین ″جەویی فۆسیلی″ی ئۆسترالیایان دۆزیوەتەوە کە تەمەن و ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر بخوێنەوە…

ژمارەی دانیشتووانی چین بۆ یەکەم جار لەدوای ساڵی ١٩٤٩وە، ڕووی لە کەمبوون کرد

سیاسەتی یەک منداڵ بۆ هەر بنەماڵه کە له ساڵی ١٩٧٩دا بۆ کۆنترۆڵکردنی حەشیمەتی یەکجار زۆری خەڵکی چین لەم وڵاته داسەپێندرا، تاکوو ساڵی ٢٠١٥ درێژەی هەبووە و مەزەندە دەکرێت که پێشگریی له لەدایکبوونی پتر له ٤٠٠ ملیۆن منداڵی چینی کردووه. لەو ساڵەدا دەسەڵاتدارانی چین بە هۆی مەترسیی ″پیربوونی کۆمەڵگەی چین″ەوە ئەو یاسایەیان لابرد. تەنانەت دوای لابردنی زیاتر بخوێنەوە…

ئەمڕۆ ٢٦ی ئاپریل، ساڵڕۆژی کارەساتی ئەتۆمیی چێرنۆبڵە

لە ٢٦ی ئاپریل (نیسان)ی ساڵی ۱۹۸٦دا تەقینەوەیەکی بەهێز لە کارتیاکەری ژمارەی ٤ی ″وێستگەی ئەتۆمیی چێرنۆبڵ″ ڕووی دا و کارەساتێکی مێژوویی خولقاند. لە ساڵی ۱۹٤٥ەوە تاکوو ئێستا، زیاتر لە دوو هەزار تەقینەوەی ناوکی ڕووی داوە. ئەمریکا پاش کۆتایی شەڕی جیهانیی دووەم ۱۰۳۹ بۆمبی ناوکیی تەقاندووەتەوە. هەروەها ڕووسیا (سۆڤیەتی پێشوو) ۷۱۸ بۆمب، فەڕانسە ۱۹۸ بۆمب، بەریتانیا و زیاتر بخوێنەوە…

ئەندازیاریی ژینگە

ئەندازیاریی ژینگە لقێک لە ئەندازیارییە کە سەرنجی لەسەر پاراستنی خەڵکه لە پیسکەرەکانی ژینگەی دەوروبەری و هەروەها هەوڵ دەدات بۆ باشترکردنی کوالێتی ژینگە. ئەندازیاریی ژینگە سەرلەنوێ بەکارهێنانەوەی کەرەستەکان، دوورخستنەوەی زبڵ، تەندروستیی گشتی و کۆنترۆڵی پیسبوونی ئاو و هەوا باشتر دەکات. گرینگی ئەندازیاریی ژینگە دەگەڕێتەوە بۆ کاتی دەستپێکردنی شارستانییەت؛ لەو کاتەوە خەڵک لەگەڵ دابینکردنی ئاوی پاک، دوورخستنەوەی زیاتر بخوێنەوە…

ژنانی دووگیان و مەترسییەکانی کۆڤید-۱۹

ژنانی دووگیان و مەترسییەکانی کۆڤید-۱۹ زانیارییەکان سەبارەت بە کاریگەریی کۆڤید-۱۹ لەسەر دووگیانبوون، لەچاو ساڵی ڕابردوو گۆڕدراوە. بەداخەوە کۆکردنەوەی زانیاری و توێژینەوە خاوتر بوو لەوەی کە پزیشکەکان چاوەڕێیان دەکرد. توێژینەوەیەکی نوێ دەریخستووە کە مەترسییەکان لەسەر دووگیانبوونی ژنان دەتوانێت زیاتر و گەورەتر لەوە بێت کە پێشتر بیرمان لێ دەکردەوە. ئەم توێژینەوەیە نیشانی داوە کە ئەو ژنە دووگیانانەی زیاتر بخوێنەوە…

ئەمڕۆ ٢٨ی نیسان، ڕۆژی جیهانیی تەندروستی لە شوێنی کاره

  ڕێکخراوەی جیهانیی تەندروستی (WHO) دەڵێت ژمارەی کارەساتەکانی پێوەندیدار به شوێنی کارەوە، هێشتا هەر بەرەو زیادبوون دەچێت. بەپێی بەراوردی ڕێکخراوەی جیهانیی کرێکار (ILO)، لەپێناو گەشەی ئابووریی خێرا له وڵاتانی جیهان، هەر ساڵ نزیکەی ٢ میلیۆن کەس بە هۆی کارەسات و نەخۆشییەکانی پێوەندیدار به شوێنی کارەوە گیانی خۆیان لەدەست دەدەن. گەرچی له وڵاتانی پێشکەوتوودا ئەو ڕێژەیە زیاتر بخوێنەوە…

کەڕوویەکی مشەخۆر بە نێوی ″تویتەر″

توێژەران کەڕوویەکی مشەخۆریان دۆزیوەتەوە کە لە ئەندامی زاوزێی هەزارپاکان مادەی خۆراکی هەڵدەمژێت. ئانا سۆفیا هاونووسەری توێژینەوەکە دەڵێت: هاوکارێکی خۆم کە خەڵکی ئەمریکای باکوورە وێنەی هەزارپایەکی لە تویتەر بڵاو کردەوە، هەر ئەو کاتە بوو کە وێنەکەم بینی و دوو خاڵی سپی لەسەر ″زیڤزیڤە″کە سەرنجی ڕاکێشام، لەبەر ئەوە ناوی ″Troglomyces twitteri″مان بۆ کەڕووەکە هەڵبژارد. ئەمە یەکەمین جارە زیاتر بخوێنەوە…

ژێرچەشنێکی چوکار لەلایەن ژەنەراڵ و باڵندەناسێکی بەریتانییەوە ناوی زانستیی ″کوردستانیکا″ی لێ نراوە.

کەو یان چوکار جۆرە باڵندەیەکە کە لە ڕیزی چەشنەکانی ″Alectoris″ جێ دەگرێت و خۆی بەسەر چەندین ژێرچەشندا دابەش دەبێت. وشەی چوکار (chukar) لە وشەی سانسکریتی ″cakoraḥ″وە وەرگیراوە کە ئاماژەیە بۆ ئەفسانەی ″perdix″ی یۆنانی، باڵندەیەک کە دەوترێت تیشکی مانگ دەخوات و کاتێک سەیری خۆراکی ژەهراوی دەکات چاوەکانی سوور دەبێت. (″partridge″ لە ″perdix″ی یۆنانییەوە وەرگیراوە کە لەوانەیە زیاتر بخوێنەوە…

خێراترین شەمەندەفەرەکانی دنیا چین و لە کوێ کار دەکەن؟

دوایین هەواڵەکانی کۆرۆنا

١. کۆڤید-۱۹ لە وڵاتی هیندستاندا کارەساتی خولقاندووە؛ ۳۳۰ هەزار تووشبوو و ٢،٢٦٣ مردوو لە ڕۆژێکدا. یەکێک لە دانیشتووانی هیند نزیک بە دوو ڕۆژ تەرمی دایکی خۆی لە ماڵەوە دانابوو بۆ ئەوەی شوێنێک بدۆزێتەوە کە بیسووتێنێت. ″سینک شارتی″ کە بەڕێوبەری نەخۆشخانەیەکی خێرخوازانەیە دەڵێت: ″ڕۆژی سێشەممە نزیک بە ۸۰ کەس لێرە سووتێندران. دەوڵەت هیچ کارێک ناکات، ئێوە زیاتر بخوێنەوە…

شەقامێکی ۲۰۰۰ ساڵە لە شاری ئامەدی باکووری کوردستان دۆزرایەوە کە هی سەردەمی ڕۆمییەکانە

گەڕان بە دوای ئەم شوێنەوارە لە شارۆچکەی مێژوویی ″سوور″ کە بە ″دڵی ئامەد″ ناسراوە، بەردەوامە. شارۆچکەی سوور شوێنی چەندین شارستانییەت بەتایبەت میدەکان بووە. یەکیک لە شوێنەوارناسان دەڵێت: تاکوو ساڵی ۲۰۲۲ی زایینی گەشتیاران دەتوانن شەقامە ڕۆمییەکان ببینن. ئامادەکردن: هێمن موحەمەدیان AA

کەپسوولی ″crew dragon″ لە ڕێگەی هاژەکی فالکۆنەوە نێردرایە وێستگەی نێونەتەوەیی بۆشایی ئاسمان

کەپسوولی ″crew dragon″ لە ڕێگەی هاژەکی فالکۆنەوە نێردرایە وێستگەی نێونەتەوەیی بۆشایی ئاسمان   کەپسوولەکە بڕیار بوو ۲۲ی ئاپریل بنێردرێتە بۆشایی ئاسمان، بەڵام بە هۆی دۆخی نالەباری کەشوهەواوە کەوتە ڕۆژێک دواتر واتە ۲۳ی ئاپریل.   چوار گەردوونەوان بە ناوەکانی شین کیمبرۆ، میگان مەک ئارتور، ئاچیهیکۆ هۆشیدێ و توماس پوسکێت لەم کەپسوولەدا ڕەوانەی بۆشایی ئاسمان کران و زیاتر بخوێنەوە…

یەکێک له دواکەوتووترین وڵاتانی جیهان، چۆن بوو به پێشەنگی پێکوتەی کۆڤید-۱۹؟

بوتان، وڵاتێکی بچووکی دواکەوتووی گەمارۆدراوه به چین و هیند، به ئابوورییەکی لاواز و به کەمترین سەرچاوه و سامانه سروشتیەکانەوە… به هەبوونی ٧٦٠هەزار کەس حەشیمەتەوە، تا ئێستا زیاتر له ٩٠%ی گەورەکانی ئەم وڵاته، پێکوتەی کۆڤیدیان وەرگرتووه. بەم چەشنه، به پێشکەوتن له ئەمریکا، بەحرەین و ئیسرائیل، بوون به پێشڕەوی وڵاتانی جیهان بۆ زۆرترین ڕێژەی پێکوتەی کۆرۆنا. تەنیا زیاتر بخوێنەوە…

ئایا مرۆڤ ئێستاش هەر خەریکە پەرە دەسێنێت؟

مرۆڤەکان وەکوو چەشنێک، لە هەموو گۆشە و شوێنێکی زەویدا نیشتەجێ بوون. ئێمە بە گەشەدانی تەکنەلۆجیا و کەلتوور ئەم جیهانەمان پێک هێناوە کە تێیدا دەژین. بیرۆکەی هەڵبژاردنی سروشتی یان مانەوەی تەندروستترینەکان لە سەردەمی چاخی بەردیندا دەگونجا، واتە سەردەمێک کە مرۆڤ لەسەر پارچە گۆشتێک شەڕی دەکرد. بەڵام ئایا ئێستاش هەر وایە؟ ئێمە لە ۱۲ پسپۆڕ پرسیارمان کرد زیاتر بخوێنەوە…

وزەی جێگرەوە

  وزەی جێگرەوە (Renewable Energy): هەر چەشنە وزەیەک کە لە سەرچاوەی جێگرەوەوە به دەست بێت و سروشت پیس نەکات. فۆتۆڤۆڵتاییک (Photovoltaic): تیشکی خۆر به شێوەی ڕاستەوخۆ له ڕێگەی پانێلی خۆرەوە، دەکرێته کارەبا. وزەی با (Wind Energy): له ڕێگەی تورباینی نێو ئاو یان سەر وشکانییەوە، وزەی با دەکرێته کارەبا. هایدرۆپاوەر (Hydropower): ئاو لە بەرزاییەوە فڕێ دەدرێت زیاتر بخوێنەوە…

ڕەنگەکانی مانگ

  لە دەرەوەی بەرگەهەوای زەویدا، مانگی تاریک کە بە هۆی پەرچدانەوەی تیشکی خۆرەوە دەدرەوشێتەوە، بە ڕەنگی خۆڵەمێشیی نزیک بە قاوەیی دەردەکەوێت. بەڵام کاتێک لەسەر زەوی و لە ناوەوەی بەرگەهەوای زەویدا سەیری مانگ بکەین، لەوانەیە بە چەندین ڕەنگی جیاوازەوە بدرەوشێتەوە. ئەستێرەناسێک لە درێژەی ۱۰ ساڵدا لە شوێنە جیاوازەکانی وڵاتی ئیتالیا، کۆمەڵێک وێنەی لە ڕەنگە ڕواڵەتییەکانی ″مانگی زیاتر بخوێنەوە…

شەبەقە درەوشەدارەکان لە شەوی نوقمبوونی پاپۆڕی تایتانیکدا دیتراون

پاپۆڕی تایتانیک، ڕۆژی ١٤ی ئەپریلی ساڵی ۱۹۱۲ی زایینی لە ئینگلیزەوە بەرەو نیۆیۆرک وەڕێ کەوت و کاتژمێر ″٢٣:٤٠″ی شەو لە ئەقیانووسی ئەتڵانتیک بەر کێوێکی سەهۆڵین کەوت. زانایان لە توێژینەوەیەکی نوێدا ئاماژەیان بە گەردەلوولە جیۆموگناتیسییەکان کردووە کە دەکرێ لە سیستەمی پێوەندیی پاپۆڕی تایتانیکدا کێشە و گرفتیان ساز کردبێت و بەم هۆیەوە بەر بە فریاکەوتن و پاراستنی گیانی زیاتر بخوێنەوە…

پێشکەوتنێکی گرنگ سەبارەت بە پێکهاتەی دژەماددە

توێژەران بۆ یەکەمین جار توانیویانە بە کەڵکوەرگرتن لە تیشکی لەیزەر، دژەهایدرۆجین تاوەکوو نزیکەی پلەی تینی ″سفری ڕەها″ سارد بکەنەوە. لەم ڕێگەیەوە دەکرێت هەندێک لە تایبەتمەندییەکانی دژەماددە بدۆزرێنەوە. زانایان مەزەندە دەکەن پاش ″بیگ بانگ″ یان تەقینەوە گەورەکە، ماددە و دژەماددە بە یەک ڕادە دروست بووبن بەڵام هۆکاری مانەوە و سەرکەوتنی ماددە بەسەر دژەماددەدا تاکوو ئێستا نەدۆزراوەتەوە. زیاتر بخوێنەوە…

وێنەزانیاریی مەترسیی مردن و زیانی قورس بە هۆی وەشاندنی پێکوتەی ئاسترازێنێکاوە

مێشکی کۆمپیوتەریی مەیموونێکی ۹ ساڵان، بەرهەمی نوێی ئیلۆن ماسک

لە ڤیدیۆیەکی سێ خولەکیدا کە ″ئیلۆن ماسک″ دامەزرێنەری کۆمپانیای ″نۆرالینک″ بڵاوی کردووەتەوە، مەیموونێکی جۆری ″مەکاک″ بە نێوی ″پەیجەر″ پاش جێگیرکردنی چیپێک لەنێو سەریدا خەریکی گەمەیەکی ڤیدیۆییە بە نێوی Mind Pong. پەیجەر پاش چەندین حەفتە مەشقکردن لە ڕێگەی ″جۆیستێک″ێک خەریکی گەمەیە و لەم کاتەدا چیپەکان لە ڕێگەی ئامێرێک بە نێوی ″N1 Link″ چالاکیی مێشکی مەیموونەکە تۆمار زیاتر بخوێنەوە…

ئەندازیارانی جینەتیک، خولقێنەرانی خانەیەکی دەستکرد

  زانایان خانەیەکی دەستکردیان دروست کردووە کە وەکوو خانەیەکی سروشتی دابەش دەبێت و گەشە دەکات. زانایان بە کەڵکوەرگرتن لە ئەندازیاریی جینەتیک زیندەوەرێکی دەستکردی تاکخانەییان دروست کردووە کە وەکوو خانەیەکی سروشتی، لاسایی ″سووڕی دابەشبوونی خانە″ دەکاتەوە. لە کاتێکدا کە یەکەمین هەوڵەکان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ۱۹۹۰ی زایینی بەڵام دوایین دەسکەوتەکان لەم سەدەیەدا دەستەبەر بوونە. زانایان لە ساڵی زیاتر بخوێنەوە…

کۆڤیدی-١٩ و دڵ: چی فێر بووین؟

kuلە سەرەتای جیهانگیریی ڤایرۆسی کۆرۆناوە درمەدەردناسەکان چاودێرییەکی بەرچاویان کرد. ئەگەری تووشبوون بە جۆری سەختی کۆڤیدی-١٩ لەو کەسانەدا کە نەخۆشیی دڵ و دەماریان هەیە، لەچاو خەڵکی ئاسایی پتر لە دوو هێندەیە. لە شەش مانگی ڕابردوودا ڕێژەی مردن بە کۆڤیدی-۱۹ بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزیوە، بەڵام نەخۆشییەکانی دڵ و دەمار وەک هۆکاری سەرەکیی خراپیی دەرەنجامەکان ماونەتەوە. ئێمە لەو زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی توێژەرانی بواری پزیشکی لە مشکەکان کەڵک وەردەگرن؟

ھەر لە داڕشتنی دەوا و دەرمانی نوێی شێرپەنجەوە ھەتاکوو دەگاتە تەواوکەرە خۆراکییەکان، مشک و مشکەکوێرەکان ڕۆڵێکی گرنگیان لە پەرەپێدانی شتە سەیروسەمەرەکانی بواری پزیشکیدا هەیە. لە ڕاستیدا، بەپێی دامەزراوەی توێژینەوە بایۆپزیشکییەکان (FBR)، ٪‏٩٥ی هەموو ئاژەڵە تاقیگەییەکان لە مشکەکان و مشکەکوێرەکان پێک دێن. زانایان و توێژەران بە چەندین هۆکار پشت بە بەکارهێنانی مشکەکان و مشکەکوێرەکان دەبەستن. یەکێک زیاتر بخوێنەوە…

پێکوتەی کۆڤید ١٩ بۆ منداڵان

بەپێی ئەنجامە بەراییەکانی تاقیکردنەوەی پێکوتەی کۆڤید ١٩ لەسەر منداڵان، کۆمپانیای فایزەر ڕایگەیاند کە پێکوتەکە ١٠٠ لەسەد کاریگەر بووە و منداڵەکان بەباشی بەرگەیان گرتووە. تاقیکردنەوەکە لەسەر ٢٢٦٠ منداڵی ١٢ بۆ ١٥ ساڵان لە ئەمریکا کراوە کە نیوەیان پێکوتەی ڕاستەقینەیان لێ دراوە، نیوەکەی تر پلاسیبۆیان دراوەتێ. لە گرووپی وەرگری پلاسیبۆدا هەژدە کەس تووشی کۆڤید ١٩ بوون، لە زیاتر بخوێنەوە…

دۆزینەوەی مەیدانی مەگناتیکیی بەهێز لە دەوری کونەڕەشدا

  دوو ساڵ لەمەوبەر بوو کە بۆ یەکەم جار وێنەی کونەڕەشێک لە ناو بۆشاییدا گیرا [۱]. M87* کە ناوی ئەو کونەڕەشەیە ٥٥ ملیۆن ساڵی ڕووناکی لە ئێمەوە دوورە. ساڵی ڕابردوو خەڵاتی نۆبڵی فیزیک پێشکەش کرا بە توێژەرانی بواری کونەڕەش کە گرنگیی تایبەتیی ئەم بوارە نیشان دەدات [۲]. ئێستا، بۆ یەکەم جار، توێژەران توانیویانە مەیدانێکی بەهێزی زیاتر بخوێنەوە…

گواستنەوەی کارەبا بەبێ تەل!

  کۆمپانیایەکی نیوزیلاندی دەیەوێت گواستنەوەی کارەبا لەناو هەواوە تاقی بکاتەوە. لە پشتی تاقیگە پێشووەکەی نیکۆلا تێسلا لە واردەنکڵایف لە لانگ ئایلەندی نیویۆرکدا، بنچینەگەلێک هەیە؛ ئەویش پاشماوەی بورجێکی ٥٧ مەترییە کە تێسلا وەکوو بەشێک لە تاقیکردنەوەیەک بۆ گواستنەوەی زانیاری و کارەبا بەبێ تەل بە مەودای دوورەوە، لە ساڵی ١٩٠١دا دەستی بە کردنەوەی کرد. هەروەک پێشبینیی کرد، زیاتر بخوێنەوە…

ڕوانگەیەکی نوێ لە گرفتی کۆمەڵایەتیی گیرۆدەبوون

زۆر جار، بەتایبەت بەساڵاچووەکانمان سەبارەت بە مرۆڤی ئالوودە بە ماددە هۆشبەرەکان، بڕیاری گشتی دەدەن و پسپۆڕ و پزیشکە فێرخوازەکانیش ئەو حوکمانە پشتڕاست دەکەنەوە و  بڵاوی دەکەنەوە. بەڵام گەشەی زانستەکانی دەروونناسی، پزیشکیی دەروونی و بایولۆجی ئەم حوکمانەیان ڕەت کردووەتەوە و لەجیاتی ئەوانە زانیاریی دیکەیان داناوە. بۆ نموونە لە یەکێک لەو حوکمە گشتییانەدا باسی ئەوەی دەکرد کە زیاتر بخوێنەوە…

کارەبایەک که با دەیهێنێت و “بنی له ئاو دایه!”

با، سەرچاوەیەکی خاوێن، هەرزان، بەڵام ئاڵۆزی وزەیه. بەو مانایە که قەت ناتوانی به دڵنیاییەوە بڵێیت کەی با دێت. بەڵام ئەندازیارانی ئەورووپی چارەسەری کێشەی ئاڵۆزی وزەی بایان به “هایدرۆپاور” کردووه. بنەمای بیرۆکەکه ئاوایه: ئەو کاتانەی که بای خێرا و بەهێز دێت، کارەبای پێویست وەردەگیرێت و بەو بڕە کارەبایەی کە دەمێنێتەوە پۆمپێکی ئاو دەخرێتە کار تا ئاوێکی زیاتر بخوێنەوە…

پێشکەش بە مامۆستا هەژین

لە بەشێک لە بەڵگەفیلمی “زمانی دایکی” لە دەرهێنانی بەڕێز سەرکێو مسگەری، باسی فێرگەی سۆما کراوە. لەم دەقەدا هەوڵمان دا ئاوڕێکی کورت لە چالاکییەکانی سۆما بدەینەوە. وەک هۆژان، سپاسی مامۆستا هەژێن (ڕەحیم سوڵتانی، دکتۆرای پسپۆڕیی ئەدەبی بەراوردکاری) دەکەین کە بە پیری پرسیارەکانمانەوە هات و وڵامدەرمان بوو. ئەوەی ڕاستی بێت ئەو بەڵگەفیلمە تەنیا کورتە ئاماژەیەکی بە داخرانی زیاتر بخوێنەوە…

ددانی ڕزیوی منداڵان پڕ بکەینەوە یان نا؟

بەپێی ئاگاداربوونەوەی خەڵک لەسەر گرنگبوونی تەندروستیی ددانی منداڵەکان، بە پێچەوانەی جاران کە زۆربەی ددانە ڕزیوەکانی منداڵان دەکێشران، وردە وردە پڕکردنەوەی ددانی منداڵانیش باو بووە. بەڵام تا دوو ساڵ لەمەوبەر وەڵامی ئەم پرسیارە ڕوون نەبوو کە ئایا باشترین کار ئەوەیە ددانە ڕزیوەکان پڕ بکرێنەوە یان کاری باشتریش هەیە. زانینی ئەمە بەم هۆکارانە گرنگە: پڕکردنەوەی ددانی منداڵان زیاتر بخوێنەوە…

ناوزڕاوترین و خوێنڕێژترینەکانی مێژوو

ماڵپەڕی ″livescience″ لە بابەتێکدا پێنج کەس لە ناوزڕاوترین و خوێنڕێژترین کەسەکانی مێژووی بەم شێوەیە ڕیز کردووە: ١.ئوسامە بین لادەن (١٩٥٧-٢٠١١ی زایینی) ٢.سەدام حوسێن (١٩٣٧-٢٠٠٦ی زایینی) ٣.ئەدۆڵف هیتلەر (١٨٨٩-١٩٤٥ی زایینی) ٤. پۆل پۆت (سەرۆکوەزیرانی کامبۆج، ١٩٧٦ی زایینی) کە کێڵگەی کوشتنی وەڕێ خستبوو و نزیکەی دوو ملیۆن کەسی کوشتووە. ٥.ئیمپراتۆر نێرۆ (پێنجەمین ئیمپراتۆری ڕۆما، ٣٧-٦٨ی پێش زایین) زیاتر بخوێنەوە…

لایەنەکانی تەندروستیی دەروونی لە هەمبەر کۆرۆنادا

ڤایرۆسی دنیاگرەوەی کۆرۆنا قەیرانێکی بێوێنەی خولقاندووە و خەڵکی لە بواری دەروونییەوە تووشی زەحمەت کردووە. کاتێک مرۆڤ تووشی قەیران دەبێت یان شایەتحاڵی ڕووداوگەلێک وەکوو کارەساتی سروشتی یان کیمیایی، پێکدادانی بەزەبری سەیارە، هێرشە تیرۆریستییەکان یان شەڕ دەبێت، کار دەکاتە سەر بواری دەروونیی ئەو کەسانە و تێکیان دەدات. دەرئەنجامی ئەو ڕووداوانە، زۆرینەی خەڵک تووشی خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و نیشانەکانی زیاتر بخوێنەوە…

بزنەکان دەنگ نادەن!

شێوازی بڕیاردانی گشتی لەنێو ئاژەڵەکاندا جیاوازە. بۆ نموونە سەگە کێوییە ئەفریقاییەکان پێش ئەوەی ڕەوەکەیان وەڕێ بکەوێت دەپژمن و تەنیا کاتێک کە هەموویان ڕای خۆیان دەرببڕن، وەڕێ دەکەون. تەنانەت وا دەردەکەوێت کە بووفالۆ ئەفریقاییەکان بە جووڵاندنی خۆیان دەنگ دەدەن؛ بەم شێوەیە کە هەر بوفالۆیەک بە جووڵەی خۆی ئەو ڕێگەیە نیشان دەدات کە دەیهەوێت لەوێوە بڕوات و دواتر مێگەلەکە مامناوەندی هەموو شوێنەکان هەڵدەبژێرێت. زیاتر بخوێنەوە…

ئایا بە باڵابەرزیی خۆتان دەنازن؟

ئەگەر بزانن هەرچی باڵا بەرزتر بێت، مەترسیی تووشبوون بە شێرپەنجەش زیاترە، چی؟ بەڵام بۆچی؟ چونکە ژمارەی خانەکانی لەشی مرۆڤە باڵابەرزەکان زیاترە. توێژینەوەکان نیشانی دەدەن کە باڵابەرزەکان لەچاو باڵاکورتەکان، زۆرتر مەترسیی شێرپەنجەیان لەسەرە، چونکە گەورەترن و ژمارەی خانەکانی لەشیان زۆرترە و ئەگەری بازدانی جینەتیکیی مەترسیدار لەواندا زیاترە. ئەم توێژینەوانە دەریانخست بۆ هەر ١٠ سەنتیمەتر باڵا، مەترسیی زیاتر بخوێنەوە…

کوردەکان ددانیان دێشێت!

دوای هاتنی ڤایرۆسی کۆرۆنا و بڵاوبوونەوەی لە زۆربەی وڵاتانی دونیا، زۆرینەی دەوڵەتەکان بڕیاریان دا کە ئەو شوێنانەی مەترسیی بڵاوکردنەوەی ڤایرۆسەکەیان لەسەرە و ڕەنگە لەم کاتەدا بۆ کۆمەڵگە زۆر پێویست نەبن، تا کاتێکی نادیار دابخرێن. یەکێک لەو شوێنانە کە زۆر مەترسییان لەسەر بوو، دەرمانگە ددانپزیشکییەکان بوون؛ لەبەر ئەوەی کە ڕێک لەسەر زاری نەخۆشەکان کار دەکەن کە زیاتر بخوێنەوە…

خاڵ یان پلەی سیانە چییە؟

  ئاو دەتوانێ هاوکات هەم ببەستێت هەم بکوڵێت. لەڕاستیدا پێی دەڵێن ″خاڵی (پلەی) سیانە″. هەموو مادەکان خاڵی سیانەیان هەیە. خاڵی سیانە خاڵێکە کە تێیدا سێ دۆخی مادە (خۆگر، تراو، گاز) هاوکات لەگەڵ یەکتر لە هاوسەنگیی تێرمۆداینامیکیدان. لەم خاڵەدا هێڵی کوڵان، هەڵمان و سابلیمەیشن(گۆڕانی دۆخی ماددە لە خۆگرەوە بۆ گاز) لە گرافی ptدا بەر یەک دەکەون. زیاتر بخوێنەوە…

ڤیدیۆیەکی سەرنجڕاکێش لە سەمای دی.ئێن.ئەی (DNA)

 تیمێک بریتی لە زانایانی سێ زانکۆی شێفیڵد، یۆرک و لیدز بۆ یەکەم جار بە کەڵکوەرگرتن لە میکرۆسکۆپی هێزی ئەتۆمی و هاوشێوەسازیی سوپەرکۆمپیوتەرەکان، ڤیدیۆیەکیان لە مولکولە لێکئاڵاوەکانی دی.ئێن.ئەی بەرهەم هێناوە. ئەو وێنەگەلەی کە گیراون وردەکارییەکانی دوو زنجیرەی لوول و لێکئاڵاوی دی.ئێن.ئەی نیشان دەدەن بەڵام زیاتر لەوەش کاتێک زانایان کەڵکیان لە هاوشێوەسازیی سوپەرکۆمپیوتەرەکان وەرگرت، توانییان پێچهەڵپێچی و زیاتر بخوێنەوە…

بۆ خەوێکی خۆش، بەر لە خەوتن کتێب بخوێننەوە

هەمیشە وتراوە کە کتێب ژیانی مرۆڤ خۆشتر دەکات. جگە لە هەموو کاریگەرییە باشەکانی کتێب لەسەر زانیاری، ئێستا بەڵگەیەکی نوێش هەیە بۆ باش بوونی خوێندنەوەی کتێب: خوێندنەوەی کتێبی کاغەزی بەر لە خەوتن دەبێتە هۆی باشتربوونی خەو. بەپێی ھەوڵێکی ھەڕەمەکیی کۆنترۆڵکراو (یان RCT) بە ناوی هەوڵی خەڵک (The People’s Trial; thepeoplestrial.ie) کە لە رێگەی ئەنتەرنێتەوە جێبەجێ کراوە، زیاتر بخوێنەوە…

ڕۆژی جیهانیی زمانی دایکی

پاڵپشتیی فرەزمانی لە پێناو گشتگیریی خوێندن و کۆمەڵگەدا ڕۆژی جیهانیی زمانی دایکی ئەو ڕاستییە بەرجەستە دەکات کە زمانەکان و فرەزمانی دەتوانن پرسی گشتگیری پێش بخەن. هەروەها جەختکردن لەسەر پرۆژەی ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام بۆ ئەوەیە کە هیچ کەس بێبەش نەبێت و بەجێ نەمێنێت. ڕێکخراوەی یوونێسکۆ پێی وایە، پەروەردە لەسەر بنەمای زمانی یەکەم یان زمانی دایکی، دەبێت زیاتر بخوێنەوە…

ئایا ئۆرتۆدۆنسی دەبێتە هۆی باشتربوونی تەندروستیی ددانەکان و خۆشترکردنی ژیان؟ نا.

ئۆرتۆدۆنتیکس لە دوو وشەی ئینگلیزی ortho بە واتای ڕێککردن و وشەی یۆنانی dontics بە واتای ددان پێک هاتووە کە لە ددانپزشکیدا بە زانست و پسپۆڕیی ڕێککردنی ددانەکان ناو دەبرێت. هەروەک هەموو کارێکی دیکەی پزیشکی، هەندێک دەرهاویشتەی خراپی (adverse effect) هەیە، وەک: ئێشی زۆر، هەڵمژینی (resorption) ڕیشەی ددانەکان، هەوکردنی (inflammation) پووک، ڕزینی ددانەکان و شێواندنی جومگەی زیاتر بخوێنەوە…

کۆرۆنا: پەیوەندیی ڕێژەی مردن و یاسابەزێنی (شلگرتنی کولتووری)

بەپێی توێژینەوەیەکی نێونەتەوەیی، دەرکەوتووە لەو وڵاتانەی کە کۆمەڵگەیەکی یاسابەزێنتریان هەیە، لەچاو وڵاتانێک کە کولتوورێکی توندوتۆڵیان ھەیە، ڕێژەی تووشبوون بە کۆرۆنا تێیاندا ٥ جار و ڕێژەی مردن بەهۆی کۆرۆناوە ۸ جار زۆرترە. بۆ نموونە وڵاتی ژاپۆن (یابان) و مەکزیک ژمارەی دانیشتوانیان وەک یەک وایە، بەڵام لە مەکزیک ڕێژەی مردن ٣٠ هێندەی ژاپۆنە. کۆمەڵگەیەک کە توندگرتنی کولتووریی زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی ئاسمانی شین لە کاتی ڕۆژئاوابووندا سوور دەبێت؟

ڕەنگی خۆر سپییە، واتە هەڵگری هەموو ڕەنگەکانی ناو پەلکەزێڕینەیە. بەڵام چ ڕوو دەدات کە ئەم ڕەنگە سپییە، دەبێتە هۆی زەردبوونی خۆر و شینیی ئاسمان و سووریی خۆرئاوا؟ هەموو ئەم گۆڕانکارییانە لە بەرگەھەوای زەویدا ڕوودەدات. لە بەرگەهەوادا تەنۆلکەی زۆر زۆر ورد هەیە. ئەم تەنۆلکانە تەنانەت لە درێژیی شەپۆلی ڕووناکیش بچکۆلەترن! لە ڕووناکیی دیاردا، ڕەنگی سوور درێژیی زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی باڵندەکان لە ئاسماندا بە شێوەی پیتی ″V″ دەفڕن؟

لەبەر ئەوەی بە شێوەی پیتی ″H″ ئەستەمە! گاڵتە دەکەم! زانایان دەڵێن دوو هۆکاری هەیە: یەکەم ئەوەی کە ئەم شێوەیە وزەیان بۆ پاشەکەوت دەکات. هەر باڵندەیەک تۆزێک سەرتر لە باڵندەیەکی دیکە و لەپشت یەکترەوە دەفڕن بە جۆرێک کە لە پشتەوە ″بەرهەڵەستی هەوا″ کەم دەبێتەوە و ئەوانەی کە لە پشتەوەن، باڵیان کەمتر لێ دەدەن؛ هەر بۆیە باڵندەکان بە نۆرە لە زیاتر بخوێنەوە…

داواکاریی یارمەتی وەک سەرنووسەر بۆ ژمارەی ۱۲ی گۆڤاری زانستیی هۆژین

? داواکاریی یارمەتی وەک سەرنووسەر بۆ ژمارەی ۱۲ی گۆڤاری زانستیی هۆژین ? Associate Editor گۆڤاری زانستیی ھۆژین بۆ بەڕێوەبردنی باشتری کاروباری ئامادەکردنی ژمارەی ۱۲، پێویستی بە ٢ سەرنووسەری نوێ هەیە. ئەو بەڕێزانەی دەتوانن بۆ ئەم مەبەستە یارمەتیدەر بن، تکایە پێوەندی بەم ئایدیی تێلێگرامەوە بگرن: @AhvandJalali پێشەکی سپاسی هاوکاریتان دەکەین.? ? بۆ بینینی تایبەتمەندییەکان و بەرپرسیارەتییەکانی زیاتر بخوێنەوە…

٦ی فێوریە، ڕۆژی جیهانیی بەرەنگاربوونەوەی خەتەنەکردنی ژنانە

خەتەنەکردن بریتییە لە بڕینی بەشێک یان هەمووی ″بەشی دەرەکیی ئەندامی زاوزێی مێیینە″ کە هیچ قازانجێکی بۆ تەندروستیی کچان و ژنان نییە. خەتەنەکردن دەتوانێت ببێتە هۆی: ۱.  خوێنبەربوون. ۲. کێشەی میزکردن و دواتر هەڵاوسانی میزەڵدان. ۳. کێشە و گرفت لە منداڵبوون و مەترسیی مردنی ئەو منداڵانەی کە لەدایک دەبن. لە ئێستادا لە ۳۰ وڵاتی پارزەویی ئەفریقا، زیاتر بخوێنەوە…

باکووری کوردستان لەژێر هەڵاواردنێکی مەترسیداردایە

  بەپێی هەواڵەکان تا ئێستا زیاتر لە ۱۲۸ ملیۆن کەس لە ۷۳ وڵاتدا پێکوتەی کۆرۆنایان بەکار هێناوە. بەپێی توێژینەوەکان ڕێژەی ڤاکسیناسیۆن لە سەرانسەری جیهاندا زیاتر لە ٤ ملیۆن دەوز لە ڕۆژدایە. تا ئێستا ئەمریکا، چین و ئیسراییل لە پلەی یەکەم تا سێهەمی ئەو وڵاتانەدان کە زیاترین ڕێژەی بەکارهێنانی پێکوتەیان هەبووە. لە ئەمریکادا بەم خێراییەی ئێستاوە زیاتر بخوێنەوە…

دوورگەی ٢٥ ملیار پاوندیی وزە لە دانمارک

دوورگەی ٢٥ ملیار پاوندیی وزە لە دانمارک دوورگەیەکی دەستکرد لە وڵاتی دانمارک وەک یەکەمین دوورگەی هێزی جیهان و هەروەها وەک گەورەترین پرۆژەی بیناسازیی مێژووی ئەم وڵاتە، دەبێتە دەروازەی وزەی پاک لە دەریای باکوور. حکوومەتی دانمارک بڕیاری دا زۆربەی تێچووی پرۆژەیەکی ٢٥ ملیار پاوندی لە ئەستۆ بگرێت کە بە نیازە لەناو ئاوی دەریای باکوور بە مەودای زیاتر بخوێنەوە…

بۆ یەکەمجار، بڵاوبوونەوەی خۆڕایی و سەرهێڵی گۆڤاری زانستیی ھۆژین

هۆژین، تەنیا گۆڤاری زانستی گشتیی کوردییە کە بە ژمارەی پێوانەی نێونەتەوەیی ISSN دەستنیشان کراوە. بەردەنگی گۆڤار، کۆمەڵگەی کوردستانە بەگشتی. لە ڕێگەی ئەم بەستەرەی خوارەوە ژمارە ۹ و ۱۰ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین بخوێنەوە و گوێی بۆ ڕاگرە: https://hojan.org/j09/ گۆڤار لە ئێمە و بڵاوکردنەوە لە ئێوە. چاوەڕوانی تێبینییەکانتانین.

دۆزینەوەی مۆمیاکراوێک بە زمانی زێڕینەوە

شوێنەوارناسان لە ناوچەیەکی میسری کۆندا مۆمیاکراوێکیان دۆزیوەتەوە کە هیی ۲۰۰۰ ساڵ لەمەوپێشە و زمانێکی زێڕینی هەیە. بەپێی ڕاگەیێندراوی وەزارەتی ″ئاسەوارە مێژووییەکانی میسر″، لەوانەیە زمانی زێڕینیان بۆ ئەوە دروست کردبێت کە مۆمیاکراوان لە ژیانی پاش مردندا بتوانن قسە بکەن. بۆ نموونە ئەگەر مۆمیاکراو لەگەڵ خودای جیهانی مردووان واتە ″ئۆسایرێس″ ڕووبەڕوو ببێتەوە دەتوانێت لە ڕێگەی ئەم زمانە زیاتر بخوێنەوە…

کاریگەریی ۹۱%ی ڤاکسینی ڕووسی

? کاریگەریی ۹۱%ی ڤاکسینی ڕووسی بەپێی وتارێک کە ئەمڕۆ لە گۆڤاری بەناوبانگی لەنسێت بڵاو بووەتەوە، لە فازی سێهەمی پێکوتەی ڕووسیی سپوتنیکی V، و دوای توێژینەوەی سەرەتایی لەسەر نزیکەی ۲۰ هەزار کەس، کاریگەریی ۹۱ لەسەدی بۆ ئەم پێکوتەیە تۆمار کراوە. ئەم ئەنجامە سەرەتاییە، ھەواڵێکی زۆر هیوابەخشە بۆ شەڕی دژ بە کۆرۆنا. ئەم پێکوتەیە دەبێت لە دوو زیاتر بخوێنەوە…

بانگەوازی ناردنی بابەت بۆ ژمارە ١٢ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین 

بانگەوازی ناردنی بابەت بۆ ژمارە ١٢ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین گۆڤاری زانستیی ھۆژین داوا لە سەرجەم توێژەران، زانستمەندان، نووسەران، و خوێندکارانی کوردستان دەکات کە نووسراوە زانستییەکانی خۆیان بەپێی چوارچێوەی دیاریکراو و لە کاتی دیاریکراودا بنێرن بۆ ئێمە بە مەبەستی بڵاوبوونەوە لە ژمارە ١٢ی گۆڤاردا. ژمارەی ١٢یەم لە کۆتایی هاوینی داھاتوودا چاپ و بڵاو دەبێتەوە. ‼️جێی ئاماژەیە زیاتر بخوێنەوە…

پێشکەوتنی وزە جێگرەوەکان بە نیسبەت سووتەمەنییە فوسیلییەکان له ئەورووپا

وزە جێگرەوەکان لە ساڵی ۲۰۲۰دا بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا لە ئەورووپا له سووتەمەنییە فوسیلییەکان وەپێش کەوتن. بەپێی ڕاپۆرتی ساڵانە، بەرهەمهێنانی ۳٨٪ی کارەبا لە ڕێگەی وزە جێگرەوەکان بە بەراورد لەگەڵ بەرهەمهێنانی ۳۷٪ی کارەبا لە سووتەمەنییە فوسیلییەکان، نیشان دەدات کە ساڵی ڕابردوو، وزە جێگرەوەکان ڕۆڵێکی بەرچاوتریان هەبووە بۆ دابینکردنی وزەی پێویست بۆ ژیانی مرۆڤ! لە ساڵی ۲۰۱٥ەوە لە زیاتر بخوێنەوە…

ئیفلیجی بەهۆی ئازاری مۆخی بڕبڕەوە، یەکێک لەو نەخۆشییانە بوو کە تا ئێستاکە چارەسەری نەبوو.

بەپێی توێژینەوەیەکی نوێ کە لە گۆڤاری نەیچێردا بڵاو بووەتەوە، بۆ یەکەمجار زانستمەندان توانییان مشکێکی ئیفلیج بخەنەوە سەر پێ. کلیلی ئەم سەرکەوتنە، پڕۆتینی هایپر-ئینتێرلوکین-٦ە کە خانە دەمارییەکان هان دەدات دووبارە بەرهەم بێنەوە. ئازاری مۆخی بڕبڕە، بە هۆی وەرزش یان ڕووداوەکانی هاتوچۆ، زۆربەی کات دەبێتە هۆی ئیفلیجیی هەتاهەتایی بەشی خوارەوەی لەش و قاچەکان. لەم بابەتەدا ئاکسۆنەکان ئازار زیاتر بخوێنەوە…

هەموو پلاستیکی جیهان

ئەگەر بتوانین بە قووڵایی ١٣ سەنتیمەتر لە سەرجەم زەوییە کشتوکاڵییەکانی جیهان هەڵکەنین و کۆی بکەینەوە، ئەوە تۆپێک بە تیرەی ٩٠ کیلۆمەترەوە دروست دەبێت. ئەوە کۆی گشتیی ئەو خۆڵە بەهێزەیە کە خۆراکی هەموو دونیای لێ بەرهەم دێت. بەداخەوە زۆربەی ئەو خۆڵە بە مایکرۆپلاستیک پیس بووە و ئەوەش کاریگەری دادەنێت لەسەر تەندروستیی مرۆڤ. کەڵکوەرگرتنی لەڕادەبەدەری مرۆڤ لە بەرهەمەکانی پێترۆشیمی بووەتە هۆی ئەوەی زیاتر بخوێنەوە…

ئێوەش بۆنی کتێب دەکەن؟

ڕەنگە ئێوەش پاش کڕینی هەر کتێبێکی نوێ یان پێش خوێندنەوەی کتێبە کۆنەکان، بۆنی پەڕەی کتێبەکان بکەن و هەستێکێ خۆشتان پێ بدات؛ بەڵام هۆکاری ئەوە چییە؟ زانایان سەبارەت بە بۆنی کتێبە کۆنەکان ئاماژەیان بە چەندین پێکهاتەی کیمیایی کردووە. پەڕەی کتێب لە ″سێلوولۆز″ و بڕێکی کەم ″لیگنین″ پێک هاتووە. کتێبە کۆنەکان زیاتر بۆنی ڤانیل، بادام و قاوە زیاتر بخوێنەوە…

پیسبوونی ژینگە

?پیسبوونی ژینگه پیسبوونی ژینگە یان پیسکردنی ژینگە لە ڕێگەی هەندێک ماددەی زیانبەخش ڕوو دەدات کە ئەم ماددە زیانبەخشانە دەتوانن لە سروشت یان لە چالاکیی مرۆڤەوە سەرچاوە بگرن. ئەم ماددە زیانبەخشانە کە پێیان دەوترێت پیسکەرەکان، دەبنە هۆی گۆڕان و نزمبوونەوەی کوالێتی هەوا، ئاو و خاک. پیسبوونی ژینگە کێشەیەکی جیهانییە، ئاو و هەوا، پیسییەکان دەگوازنەوە و بەم زیاتر بخوێنەوە…

کۆرۆنای گوریلاکان

  تێستی کۆرۆنای چەند گوریلا لە پارکێکی ئاژەڵان له سەندیاگۆ ئەرێنی بووە و هەندێک لە نیشانەکانیان تێدا بینراوە. باوەڕیان وایە هەشت گوریلا کە لەم پارکەدا پێکەوە دەژین، تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون و تەنانەت هەندێکیان کۆخە دەکەن. دەوترێت ئەم ڤایرۆسە لە یەکێک لە ئەندامانی چاودێریی پارکەکە کە تێستی کۆرۆناکەی ئەرێنی بووە گوازراوەتەوە بۆ گۆریلاکان. بەڕێوەبەری پارکەکە زیاتر بخوێنەوە…

کاریگەریی لاوازی پێکوتەی چینیی سینۆڤاک

کاریگەریی لاوازی پێکوتەی چینیی سینۆڤاک بەپێی دوایین توێژینەوەیەک کە لە بەڕازیل لەسەر پێکوتەی دژە کۆرۆنای سینۆڤاکی چین کراوە، کاریگەریی ئەم پێکوتەیە تەنیا ٥٠ لەسەدە. ئەمە لە حاڵێکدایە کە لەوەپێش توێژینەوەیەک لە تورکیە کاریگەریی ئەم پێکوتەیەی نزیکەی ٩٠ لەسەد نیشان دابوو. ئەمە نیشان دەدات کە توێژینەوە لەسەر پێکوتەکان تا چ ڕادەیەک لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر زیاتر بخوێنەوە…

خەڵاتی ۲۰۲۰ی ڕۆزنبلێس بە زانای کورد، هێرش ئەمینی بەخشرا.

ئەنستیتۆی هۆکارە کاریگەرەکان لەسەر تەندروستی (EHI) خەڵاتێکی بە ناو ڕۆزنبلێس هەیە کە بۆ کەسانێک کە پڕۆفیسۆری یاریدەرن و لەسەر کاریگەرییەکانی پیسبوونی هەوا توێژینەوەیان هەیە بۆ یەک دوو پڕۆژەیان ٥۰۰،۰۰۰ دۆلار دابین دەکات. خەڵاتی ڕۆزنبلێسی ۲۰۲۰ بە سێ کەس به ناوەکانی، هێرش ئەمینی، جۆزێف ئانتۆنێلی و ڕافایێل ئارکوو دەدرێت. هێرش ئەمینی پڕۆفیسۆری یاریدەری بەشی تەندروستیی گشتیی زیاتر بخوێنەوە…

ڕێویی سووری کوردستان، چقڵی چاوی فاشیستان

? ڕێویی سووری کوردستان، چقڵی چاوی فاشیستان ⁉️ ئایا دەزانن تورکیا لە ساڵی ۲۰۰٥دا ناوی زانستیی سێ ئاژەڵی سڕیوەتەوە؟! ڕێکخراوەی ژینگەی تورکیا ناوی زانستیی ڕێویی سوور، پەزەکێفی و ئاسکی گۆڕیوە. تورکیا بە هۆی کێشە لەگەڵ کوردستان و ئەرمەنستان ناوی ئەم ئاژەڵانەی گۆڕیوە. بۆ نموونە ڕێویی سووری کوردستان واتە Vulpes Vulpes Kurdistanica، ناوی کوردستانی لێ سڕاوەتەوە زیاتر بخوێنەوە…

چەمانەوەی ڕووناکی چییە؟

لە تیۆریی ڕێژەیی گشتیی “ئاینشتاین”دا، دیاردەیەک هەیە پێی دەوترێت چەمانەوەی ڕووناکی، یان شکانەوەی ڕووناکی کە پێمان دەڵێت ڕووناکی بە شێوەی هێڵێکی ڕاست پێمان ناگات بەڵکوو لار دەبێتەوە؛ ئەمە چ واتایەک دەگەیێنێت؟ هەرچەندە ڕووناکی بارستای نییە بەڵام هێزی ڕاکێشانێک کە بارستاییەکی دیاریکراو لە کات و شوێنێکی تایبەتدا دروستی دەکات، کاریگەری هەیە لە سەر ئاراستەی ڕووناکی. کاتێک تیشکی ڕووناکیی ئەستێرەیەکی زۆر دوور بەرەو ئێمە دێت، زیاتر بخوێنەوە…

خێراتر خولانەوەی زەوی

  زانایان لە تەواوی دنیادا دەڵێن کە لەم دواییانەدا، زەوی لە دەوری خۆیدا، خێراتر دەخولێتەوە. لە درێژەی مێژووی مرۆڤدا، یەک ڕۆژ، ۲٤ کاتژمێر (٨۶٤۰۰ چرکه) تۆمار کراوە. لەم چەن دەیەی ڕابردوودا، پێشکەوتنی کاتژمێری ئەتۆمیک (گەردیلەیی) ڕێگەی داوە کە گۆڕانی کات لە ئاستی میلی‌چرکەشدا تۆمار بکرێت؛ ئەمە بوو بەهۆی ئەوە کە بزانن خولانەوەی زەوی، زۆرتر لەوەی زیاتر بخوێنەوە…

“تۆ” کێی؟

https://hojan.org/wp-content/uploads/2021/01/p10-last-75-.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە “تۆ” کێی؟ ئایا “تۆ” هەر لەش و جەستەکەتی؟ وەڵامەکەت ئەرێنییە؟ پێت وایە “تۆ”ی چەند ساڵ لەمەوبەر، لەگەڵ “تۆ”ی ئێستا هەر یەک کەسە؟ بەڵێ!؟ بەڵام تا چ ڕادەیەک لەو وەڵامەت دڵنیایت؟   ئەی پێت وایە ئەوە پرسیارانە مانادارن؟   ئەگەر خانەکانی جەستەت جیا بکرێنەوە و بخرێنە ژینگەیەکی گونجاو، بۆ ماوەیەک درێژە زیاتر بخوێنەوە...

بەڕاستی ۹۹٪ی جینەکانی مرۆڤ و مەیموون یەکێکن؟!

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/98-mb-p9.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە بەڕاستی ۹۹٪ی جینەکانی مرۆڤ و مەیموون یەکێکن؟! دەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکار پەیام دەوڵەتی وەرگێڕ و بێژەر زانا بەرزگەری ئامادەکردنی ڤیدیۆ سروە ئەمین ساڵحی بەرپرسی هەڵەگری نەسیم حاجی حەسەنی بەرپرسی بێژەری هاوڕێ حوسەینی چاودێری زمانی ئەحمەد عەلی بەرپرسی میدیایی هادی ڕەحمان پەنا بەرپرسی گشتی سەرچاوە Kurzgesagt پاڵپشتیی هۆژبین لە ئێستادا پڕۆژەی هۆژبین زیاتر بخوێنەوە...

پێکوتەی ئاکسفۆرد-ئاسترازێنێکا

بەریتانیا وەک یەکەم وڵات بە فەرمی ڕێگە دەدات پێکوتەی ئاسترازێنێکا، بەرهەمهاتوو لە زانکۆی ئۆکسفۆرد، بۆ کۆڤید-۱۹ کەڵکی لێ وەربگیرێت. پێکوتەکە بە چ شێوەیەک بەکار دەبرێت؟ لە دوو دۆزدا بەکار دەبرێت و دۆزی دووهەم ۴ تا ۱۲ حەوتە پاش دۆزی یەکەم دەوەشێنرێت. تایبەتمەندییەکانی پێکوتەی ئاکسفۆرد-ئاسترازێنێکا چییە؟ – بە بەراوەرد لەگەڵ پێکوتەی فایزر و مۆدێرنا، نزیکەی دە زیاتر بخوێنەوە…

ئەمڕۆ (۲۰۲۰/۱۲/۳۰) ڕۆژی لەدایکبوونی توو یوویوو ژنە زانای چینی، براوەی خەڵاتی نۆبڵی پزیشکیی ۲۰۱٥یە.

  ئەمڕۆ (۲۰۲۰/۱۲/۳۰) ڕۆژی لەدایکبوونی توو یوویوو ژنە زانای چینی، براوەی خەڵاتی نۆبڵی پزیشکیی ۲۰۱٥یە. توو یوویوو بە توێژینەوە لەسەر دەرمانە گیاییە نەریتییەکان مادەیەکی به ناوی ئارتێمیسینینی دەرهێنا. تێبینی: ئارتێمیسینین دەبێتە هۆی کۆنترۆڵکردنی مشەخۆری مالاڕیا artemisinin ئارتێمیسینین Tu Youyou توو یوویوو سەرچاوە: https://www.instagram.com/p/CJarsnWgh3X/?igshid=1rordlywmwqjd

کورتەی هەواڵە زانستییەکان

https://hojan.org/wp-content/uploads/2021/01/video_2021-01-02_10-39-23.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١- پسپۆڕان دەڵێن ڤایرۆسی کڕۆنای بازدراوی ئینگلیزی، جێی نیگەرانییە بەڵام ترسێنەر و سامناک نییە. بە پێی توێژینەوەکان ڤایرۆسە نوێیەکە دەتوانێ خێراتر تەشەنە بکات و زووتر بڵاو بێتەوە بەڵام ئەو پێکوتە و ڤاکسینانەی کە لەم دواییانەدا بەکار هاتوون کاردانەوەیەکی باشیان دژی ئەم چەشنە ڤایرۆسەش هەبووە. ٢- ڕێژەی پارێزراویی بەکۆمەڵ پێوستە بە زیاتر بخوێنەوە...

بەرپرسیارەتیی گۆڕانکاریی ئاووهەوای زەوی لە ئەستۆی کێیە؟

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/Sequence-01-2.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە بەرپرسیارەتیی گۆڕانکاریی ئاووهەوای زەوی لە ئەستۆی کێیە؟ ڕێژەی بڵاوبوونەوەی گازە گوڵخانەییەکان لە کاتی شۆڕشی پیشەسازییەوە تا ئێستا چەندە بووە؟ لە ئەمڕۆکەدا کام وڵات زۆرترین کاربۆن دی ئۆکساید بڵاو دەکاتەوە؟ کۆی بڵاوکردنەوەی کاربۆن دی ئۆکساید کام وڵات لە درێژەی مێژوو زۆرتر بووە؟ کام وڵات زۆرترین ڕادەی بڵاوکردنەوەی کاربۆن دی ئۆکسایدی هەیە زیاتر بخوێنەوە...

کورتەی هەواڵە زانستییەکان

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hewal6l.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١-زانایان لە توێژینەوەیەکدا دەریانخستووە کە کۆڤید-۱۹ بە چ شێوەیەک لە مشکێکی تاقیگە دەبێتە هۆی سستیی چەندین ئەندامی لەش. پسپۆڕێکی دڵ دەڵێت ئەم نموونە مشکە بۆ توێژینەوە سەبارەت بە کۆرۆنا لەسەر سیستەمێکی زیندوو، ئامرازێکی زۆر بەهێزە. ٢-لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەسەر نەخۆشیی ئاڵزایمێر کراوە، دەرکەوتووە؛ دەکرێت هەر لە سەرەتاوە پێش ئەوەیکە شانەی زیاتر بخوێنەوە...

Perwerde bi rêya zimanê yekimê çiqas karîgr e? 

Perwerde bi rêya zimanê yekimê çiqas karîgr e? Lêkolînek li ser xwendevanên seretayî ku ji perwerde bi zimanê dayikê bêpar mane hatiye kirin. Ligor vê lêkolînê wan kesan di qonaxên jiyan a xwe de ji aliyê kesayetî û şonas û têgihiştin ji hinek  peyvan rastî pirsgirêkan hatine. Ligor vê lêkolînê ew zarokên ku zimanê wan زیاتر بخوێنەوە…

پیسبوونی ئاو

  پیسبوونی ئاو چییە؟ کاتێک کە مادەی کیمیایی زیانبەخش لەگەڵ ئاودا تێکەڵ دەبێت پێی دەڵێن پیسبوونی ئاو. تەنانەت گەر ئاوەکە تێکەڵ بێت لەگەڵ کەفاوی شوشتنگەی چێشتخانەی ماڵەکەتان پێی دەوترێت پیساو یان ئاوی پیس. تۆ ناتوانیت ئەم ئاوە بخۆیتەوە و هەروەها بۆ ئاژەڵەکانیش زیانبەخشە. هۆکارەکانی پیسبوونی ئاو پیسبوونی ئاو دوو هۆکاری هەیە؛ یەکەم هۆکاری سروشتی، دووەم زیاتر بخوێنەوە…

هۆکاری گۆڕانی وەرزەکان؟

ساڵی زەوی بە چوار وەرزی بەهار، هاوین، پاییز و زستان دابەش بووە. وەرزەکان دەبنە هۆی گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە کەشوهەوا و ژینگەی ئێمە. گۆڕانی وەرزەکان بە هۆی لاربوونی تەوەری زەوی ڕوو دەدات. شوێنی ژیانی ئێمە، واتە زەوی لە یەک ساڵدا کە ۳٦٥ ڕۆژە، سووڕێکی تەواوی بە دەوری خۆردا هەیە. ئەو بڕە تیشکەی خۆر کە هەر بەشێکی زیاتر بخوێنەوە…

گووران (پەرەسەندن – Evolution)

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hojbin-01-1.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە جۆر یان چەشن چییە؟ ئاژەڵەکان بە چ شێوەیەک پەرە دەستێنن؟ مووتاسیۆن یان بازدان چییە و چ ڕۆڵێکی لە پەرەسەندندا هەیە؟ دەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکار نەسیبە بارانی وەرگێڕ فریا ڕەش ئەحمەدی بێژەر زانا بەرزگەری ئامادەکردنی ڤیدیۆ سروە ئەمین ساڵحی چاودێری زمانی ئەحمەد عەلی بەرپرسی میدیایی هادی ڕەحمان پەنا بەرپرسی گشتی سەرچاوە Kurzgesagt زیاتر بخوێنەوە...

کورتەی هەواڵە زانستییەکان

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hewal-51.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١. سەرەتا هەواڵەکانی کۆرۆنا؛ ڕێکخراوەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا ڕێگەی بەوە دا کە پێکوتەی فایزر-بایۆ.ئێن.تێک لەم وڵاتەدا بەکار بهێنرێت. ملیۆنان دۆز لەم پێکوتەیە گەیشتووەتە ئەمریکا. ٢. لە وڵاتی سەنگاپوور منداڵێک بە دژەتەنی کۆرۆناوە لەدایک بوو. دایکی منداڵەکە لە کاتی دووگیانبووندا تووشی کۆرۆنا ببوو. ٣. پسپۆڕانی ئیتالی و ئەمریکی دەڵێن کە زیاتر بخوێنەوە...

ئایا دەتوانین تەواوی پێداویستیی وزەی جیهان لە تیشکی خۆر دابین بکەین؟

ئایا دەتوانین تەواوی پێداویستیی وزەی جیهان لە تیشکی خۆر دابین بکەین؟ وەڵامی ئەم پرسیارە بە کورتی یەک وشەیە: بەڵێ بەڵام بۆ سوودوەرگرتن لە وزەی خۆر بە جۆرێک لە سەددا سەدی پێداویستیی جیهان دابین بێت، چەندە پانێڵی خۆری پێویستە؟ بۆ زانینی ئەوەی کە خۆر چەندە وزە دەگەیەنێتە زەوی، وشکانییەک بە ڕووبەری یەک مایلی دوو جا (1sq.mi) بهێننە پێش چاو، ئەو وزەیەی تیشکی خۆر لە ماوەی زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی دەبێت سمۆرەکانمان خۆش بوێت؟

بۆچی دەبێت سمۆرەکانمان خۆش بوێت؟ ?? سمۆرەکان یەکێک لەو ئاژەڵانەن کە زۆر لە ژیانی مۆدێرنی شاری و دەوروبەری شارمان دەبینرێن، هەروەها بەشێکی گرنگن لەو ئێکوسیستمەی کە تێیدا دەژین. کەوایە بۆچی دەبێت سمۆرەکانمان خۆش بوێت؟ لە پێنج هۆکاردا باسی دەکەین: ۱. جووینی زۆری خواردەمەنی کە زۆر شیرینیان دەکات یەک هۆی هەیە: ددانەکانی پێشەوەی سمۆرە بەردەوام لە گەشەدایە، گەر شتێک نەجوون ددانەکانیان بەرەو کاکیلەی خوارەوە دەچن، بۆیە بۆ پێشگیری لەم زیاتر بخوێنەوە…

ژمارەی دانیشتووانی زەوی بەرەو تەقینەوەیە؟!

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/50-mb.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە ژمارەی دانیشتووانی زەوی بەرەو تەقینەوەیە؟! ئایا دەزانن چەند سەدە لەمەوبەر ژمارەی دانیشتووانی زەوی بەرەو چ ئاقارێک دەڕۆیشت؟ شۆڕشی پیشەسازی چ کاریگەرییەکی هەبوو لەسەر ژمارەی منداڵانی هەر بنەماڵەیەک؟ ڕۆڵی ژنان لەسەر بەرزبوونەوەی ڕێژەی زاوزێ و ژمارەی دانیشتووانی زەوی چۆن بوو؟ سیاسەتەکانی کۆنترۆڵ لەلایەن حکوومەتەکانەوە چۆن بەڕێوە دەچوو؟ لەم ئاڵقەی هۆژبین، وەڵامی زیاتر بخوێنەوە...

ئوسترالیا بە هەبوونی گەورەترین وێستگەی هێزی خۆریی جیهان، کارەبای سەنگاپوور دابین دەکات.

ئوسترالیا بە هەبوونی گەورەترین وێستگەی هێزی خۆریی جیهان، کارەبای سەنگاپوور دابین دەکات. لە وڵاتی ئوسترالیا مەزرایەکی بەخێوکردنی مانگا، دەبێتە گەورەترین وێستگەی کارەبای خۆر کە بڕیارە زۆربەی بەرهەمەکەی بنێردرێت بۆ وڵاتی سەنگاپوور. ئەم وێستگەیە لە هەرێمی باکووری ئوسترالیا هەڵکەوتووە، بە ڕووبەری ١٢٠٠٠ هێکتار، کارەبای سەرانسەری ئەم هەرێمە دابین دەکات. بە بایەخی ٢٠ ملیار دۆلار و بەرهەم زیاتر بخوێنەوە...

کورتەی هەواڵە زانستییەکانی حەوتەی ڕابردوو

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/he.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١. لە توێژینەوەیەکدا کە لە ژۆرناڵی نەیچردا بڵاو بووەتەوە، دەرکەوتووە دەرمانی ″مۆلنۆپیراڤیر″ دەتوانێت پێش بە گواستنەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا بگرێت. ٢. ڕووسیا لە ۷۰ نەخۆشخانەی وڵاتەکەی بەکارهێنانی پێکوتەی ″سپوتنێک-ڤی″ی دەست پێ کردووە. ئەم پێکوتەیە لە دوو #دۆزدا کە مەوداکەیان ۲۱ ڕۆژە بەکار دەهێنرێت. ٣. بەپێی توێژینەوەیەکی نوێ دەرکەوتووە ئەگەر لە سەددا زیاتر بخوێنەوە...

دیزاین‌کردنی منداڵەکان لە داهاتوودا (بەشی ٢)

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/Sequence-01.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە ئایا دەتوانین پیربوون بوەستێنین یان پێچەوانەی بکەینەوە؟ ئێمە دەزانین کە لە سروشتدا چەندین ئاژەڵ هەن کە پیر نابن. ئایا دەتوانین چەند جینیان لێ قەرز بکەین بۆ خۆمان و چیتر ئێمەش پیر نەبین؟ ڕاستە ئێمە لە کۆتاییدا هەر دەمرین بەڵام ئایا دەکرێت لەجیاتی ئەوەی کە لە ٩٠ ساڵی و لە نەخۆشخانەدا زیاتر بخوێنەوە...

دیزاینکردنی منداڵەکان لە داهاتوودا (بەشی ١)

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hojbin-04.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە ئایا دەتوانین پیربوون بوەستێنین یان پێچەوانەی بکەینەوە؟ ئێمە دەزانین کە لە سروشتدا چەندین ئاژەڵ هەن کە پیر نابن. ئایا دەتوانین چەند جینیان لێ قەرز بکەین بۆ خۆمان و چیتر ئێمەش پیر نەبین؟ ڕاستە ئێمە لە کۆتاییدا هەر دەمرین بەڵام ئایا دەکرێت لەجیاتی ئەوەی کە لە ٩٠ ساڵی و لە نەخۆشخانەدا زیاتر بخوێنەوە...

دۆزینەوەی شوێنی بێناونیشان

  «کۆدی زیادە» یان PLUS Code وەک ناونیشانی شەقام وایە بۆ ئەو شوێنانەی کە ناونیشانیان نییە. لەبری ناونیشانەکان بە ناو و ژمارەکانی شەقامەوە، کۆدی زیادە لەسەر بنەمای هێڵی “پانی و درێژی” دانراوە و وەک ژمارە و پیت نمایش دەکرێت. ئەم کۆدە کورتە دەکرێت وەک ناونیشانی شەقام، بۆ ئەو شوێنانەی ناونیشانی نییە بەکار بهێنرێت. کردنەوەی کۆدی زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی ئاژەڵان کۆرپەکانیان دەخۆن؟

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hojbin-03.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە کام ئاژەڵانە منداڵی خۆیان دەخۆن؟ هۆکاری خواردنی بەرەی داهاتوو چییە؟ هەمستر و ئاژەڵانی دیکە چ کاتێک منداڵانی خۆیان دەخۆن؟ دەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکار پەیام دەوڵەتی بێژەر و وەرگێڕ زانا بەرزگەری ئامادەکردنی ڤیدیۆ هاوڕێ حوسەینی چاودێری زمانی هادی ڕەحمان پەنا بەرپرسی گشتی سەرچاوە MinuteEarth  پاڵپشتیی هۆژبین لە ئێستادا پڕۆژەی هۆژبین تا ڕادەیەکی زیاتر بخوێنەوە...

کورتەی هەواڵە زانستییەکانی حەوتەی ڕابردوو

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/IMG_20201203_215644_929.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١. بەپێی توێژینەوەیەک دەرکەوتووە لە پەیوەندیی خۆشەویستیدا، لێککەوتنی جەستەیی وەکوو دەستەملان و لەئامێزگرتن، تەندروستی باشتر دەکات و سترێس و دڵەڕاوکێ دادەبەزێنێت. ٢. زانایان بۆ یەکەم جار بە کەڵکوەرگرتن لە دەرمانی ئوکسیجنی هایپێرباریک (HBOT)، ڕەوتی پیری لە مرۆڤەکاندا پێچەوانە دەکەنەوە. ٣. مێرووناسان مێروولەیەکی ناسراو بە ″گەڵاقرتێنەر″یان دۆزیوەتەوە کە بە کەڵکوەرگرتن لە زیاتر بخوێنەوە...

‌تاک-هاوسەرخوازی لە جیهانی ئاژەڵەکاندا؟

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hojbin-02.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە تاک-هاوسەرخوازی لە جیهانی ئاژەڵاندا چۆناوچۆنە؟ لە سەدا چەندی باڵندەکان و شیردەرەکان تاک-هاوسەرخوازن؟ بێوەفاترین چەشنی باڵندەکان ناویان چییە؟ دەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکار نەسیم حاجی حەسەنی بێژەر زانا بەرزگەری ئامادەکردنی ڤیدیۆ هاوڕێ حوسەینی چاودێری زمانی هادی ڕەحمان پەنا بەرپرسی گشتی و وەرگێڕ سەرچاوە MinuteEarth  پاڵپشتیی هۆژبین لە ئێستادا پڕۆژەی هۆژبین تا ڕادەیەکی زۆر زیاتر بخوێنەوە...

پێواژۆی زمانی سروشتی بۆ زمانی کوردی

پێواژۆی زمانی سروشتی (بە ئینگلیزی Natural Language Processing) لقێکی زانستی کۆمپیوتەرە کە تێیدا زمانناسی و ژیریی دەستکرد بە کار دەھێنرێت تا کۆمپیوتەر بتوانێت لە زمانی ئاسایی تێبگات. مەبەست لە زمانی سروشتی، زمانی ئاسایی خەڵکە. بۆ نموونە، زمانی کوردی یاخود ھەر زمانێکی دیکە کە مرۆڤ بە کاری دەھێنن. بەشێکی گرنگی زانستی کۆمپیوتەرە کە تێیدا ماشین فێر زیاتر بخوێنەوە…

ژیان چییە؟

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/12/hojbin-01-1.mp4 شرۆڤەدەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکارسەرچاوەپاڵپشتیی هۆژبینشرۆڤە ژیان چییە؟ ئایا دی.ئێن.ئەی ژیانە؟ جیاوازیی شتی مردوو و زیندوو چییە؟ ڤایرۆسەکان زیندوون یان مردوو؟ جیاوازیی مرۆڤ و زیندەوەرانی دیکە چییە؟ دەقی ڤیدیۆتیمی ئامادەکار هێمن موحەمەدیان وەرگێڕ نەسیم حاجی حەسەنی بێژەر زانا بەرزگەری ئامادەکردنی ڤیدیۆ سروە ئەمین ساڵحی چاودێری زمانی هادی ڕەحمان پەنا بەرپرسی گشتی سەرچاوە Kurzgesagt پاڵپشتیی هۆژبین لە زیاتر بخوێنەوە...

پەرەسەندنی گیاکان

  لەم وێنەیەدا چی دەبینیت(وێنەی C و D)؟ گیایەک بە نێوی Fritillaria delavayi کە لە وڵاتی چیندا وەکوو دەرمان کەڵکی لێ وەردەگرن بەم شێوەیە پەرەی سەندووە و لەو ناوچانەی کە زیاتر دروێنە دەکرێت، خۆی شاردووەتەوە. سەیری وێنەی دووەم (وێنەی A و B) بکە، گیاکە هی ناوچەیەکی دیکەیە کە دروێنەکردن لەوێدا کەمترە و بۆیە سەوز دەکاتەوە. زیاتر بخوێنەوە…

نهێنیی دڵخۆشی چییە؟

نهێنیی دڵخۆشی چییە؟ لە توێژینەوەیەکی دەروونناسیدا تێدەکۆشن وەڵامی ئەم پرسیارە بدەنەوە. دوو ڕوانگە هەیە: ١. هەستی گونجاو: ئەرەستوو دەڵێت هەرچی ئێمە زیاتر ئەو هەستانە ئەزموون بکەین کە خۆمان دەمانهەوێت، زیاتر دڵخۆش دەبین، جیا لەوەی کە ئەو هەستانە نەفرەت بن یان ئەوین، باش بن یان خراپ! دەکرێت ترس و تووڕەیی بن! ٢. ڕوانگەیەکی تر ئەوەیە ئەو کەسانە زیاتر بخوێنەوە…

وێنەی کەسانێک ببینن کە بوونیان نییە

وێنەی کەسانێک ببینن کە بوونیان نییە! ماڵپەڕێک بە پاڵپشتیی گەورە کۆمپانیای NVIDIA ساز کراوە کە بە کەڵکوەرگرتن لە ژیریی دەستکرد دەموچاوی مرۆڤ دروست دەکات. ئەم پڕۆژەیە لە ژیریی دەستکرد بۆ سازکردنی ئەم وێنانە کەڵک وەردەگرێت کە هی کەس نین و هیچ بوونێکی بەدەر لەم وێنەیان نییە. هەروەها کۆدی بەرنامەکەش لەسەر گیتهاب لەبەر دەستە. ئێوەش دەتوانن زیاتر بخوێنەوە…

هۆژین لە دووهەمین پیشانگەی کتێبی سلێمانی

کورتەی هەواڵە زانستییەکانی دە ڕۆژی ڕابردوو

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/11/IMG_20201125_200233_171.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١. هەواڵە دڵخۆشکەرەکان سەبارەت بە پێکوتەی کۆرۆنا بەردەوامە. پاش هەواڵی پێکوتەی کۆمپانییەکانی ″بایۆ.ئێن.تێک″ و ″فایزەر″ ئەم جارە پێکوتەی ″کۆمپانیی مۆدێرنا″ دوای تاقیکردنەوە لەسەر ۳۰ هەزار کەس، لە سەتا ٩٤.٥ی کاریگەریی بووە. ٢. دەرمانێکی نوێی شەکرە بەرهەم هاتووە کە دەتوانێت سستیی دڵی نەخۆشە شەکرەییەکان و نەخۆشەکانی دیکە چارەسەر بکات. ٣. ئەندازیاران زیاتر بخوێنەوە...

٢٥ی نۆڤەمبەر، ڕۆژی جیهانیی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان

?ئەمڕۆ ٢٥ی نۆڤەمبەر، ڕۆژی جیهانیی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنانە. ?بەپێی خەمڵاندنی ڕێکخراوەی تەندروستیی جیهانی؛ لە هەر سێ ژن یەکێکیان لەلایەن هاوژینی خۆی، توندوتیژیی فیزیکی یان سێکسیی ئەزموون کردووە. ❗️جێگەی ئاماژەیە نەخۆشیی کۆرۆنای نوێ مەترسیی توندوتیژی، بەتایبەت ڕێژەی توندوتیژی دژی ژنانی لە ماڵەوە بردووەتە سەرەوە.

ڕۆبۆتێک بۆ پیتاندنی هێلکۆکە

ڕۆبۆتێک بۆ پیتاندنی ھێلکۆکە نەزۆکی لە مرۆڤدا لەوانەیە زۆر ھۆکار و فاکتەری تایبەت بە خۆی ھەبێت، زۆربەی ئەو فاکتەرانەش لە مێیینەدان، بۆ نموونە خراپیی کوالێتی ھێلکۆکە، یان ھەوکردنی ناوپۆشی منداڵدان (تێکچوونی منداڵدان) یاخود زیادبوونی تەمەن، بەڵام لە ٪‏٢٠ ھۆکارەکان لەوانەیە کارەکتەری نێرینەی لەسەر بێت، وەک کەمیی ژمارەی تۆوەکان، دروستبوونی ناتەواویی توو، خاوی تۆو لە مەلەکردن زیاتر بخوێنەوە…

بچووکترین کۆمپیوتەری جیهان

?بچوکترین کۆمپیوتەری جیهان لە زانکۆی میشیگان دروست کراوە. ❓لات پرسیارە کە ئەو شتە سپییە چییە لە پەنایەتی؟ ?ئەوە دەنکێک برینجە! سەرچاوە: https://bit.ly/2SGzG0N  

شێرپەنجەی مەمک

  شێرپەنجەی مەمک شێرپەنجەی مەمک بریتییە لەو شێرپەنجەیەی کە لە خانەکانی هەر دوو مەمک دروست دەبێت. هەروەها شێرپەنجەی مەمک لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەڕووی تووشبوون لە ئافرەتاندا لەدوای شێرپەنجەی پێست دێت. لەوانەیە شێرپەنجەی مەمک تووشی ئافرەتان و تووشی پیاوان بێت، بەڵام زیاتر لە ئافرەتاندا باوە. بڵاوکردنەوەی هۆشدارییەکان سەبارەت بە شێرپەنجەی مەمک و کۆمەڵێک توێژینەوە لەلایەن ناوەندە پزیشکییەکان هاوکار بوون لە دیاریکردنی نەخۆشییەکە و چارەسەرکردنی، هەروەها نزمبوونەوەی کەیسەکانی مردن بەهۆی ئەم نەخۆشییەوە بە شێوەیەکی بەرچاو زیاتر بخوێنەوە…

مرۆڤخۆری، نەریتێکی ترسێنەر

١. باوباپیری پێشمێژووی مرۆڤ مرۆڤخۆری دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی باوباپیری مرۆڤ. بەپێی توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ٢٠١٩دا لە ژۆرناڵی پەرەسەندنی مرۆڤ بڵاو بووەوە، نزیکەی ۹۰۰۰۰۰ هەزار ساڵ لەمەوپێش لە وڵاتی سپانیای ئێستادا، هۆمۆ ئەنتێسێسێر، یەکێک لە خزمەکانی مرۆڤ، گۆشتی چەشنێکی دیکەی مرۆڤی خواردووە. هاوچەشنەکانیان لەبەر ئەوەی کە بژوێن بوون و بە ئاسانی ڕاو دەکران، بژاردەیەکی باش زیاتر بخوێنەوە…

سەرچاوەیەکی بەنرخی بیرکاری لەلایەن پڕۆفیسۆر کۆچەر بیرکارەوە

کاناڵی قوتابخانەی کوردیی بیرکاری “Kurdish mathematics school” کاناڵێکی یوتیوبە لە بواری بیرکاریدا کە لە لایەن پرۆفیسۆر کۆچەر بیرکارەوە دامەزراوە و بەڕێوە دەبرێت. لەم کاناڵەدا پ. بیرکار و زانایانی تری کورد بە زمانی کوردی لەسەر بابەتەکانی بیرکاری باس دەکەن. هاوکات زانایانی گەورەی جیهانیش بە زمانی ئینگلیسی و تایبەت بە کاناڵاکە ڤیدیۆکانیان بڵاو دەکەنەوە. https://m.youtube.com/channel/UC_fwYJ74fSbTO5gCKzSCfGQ

کاسەسەری دوو ملیۆن ساڵەی ئامۆزای مرۆڤ دۆزرایەوە

کاسەسەری دوو ملیۆن ساڵەی خزمی مرۆڤ لە ئەفریقای باشوور لە لایەن تیمێکی ئۆسترالیایی دۆزرایەوە. کاسەسەرەکە هی ″پارانترۆپوس ڕۆبوستوس″ێکی نێرە کە لە خزمەکانی ″هۆمۆ ئێرەکتوس″ واتە باوباپیری ئێمەیە. هەر دوو چەشنەکە لە سەردەمێکدا ژیاون بەڵام پارانترۆپوس لەناو چووە. پارانترۆپوس بەهۆی ددانی گەورە و مێشکی بچووکەوە جیاواز بوو لەگەڵ هۆمۆ ئێرەکتوس کە مێشکی گەورە و ددانی بچووکی زیاتر بخوێنەوە…

چێشتخانەکان، قاوەخانەکان و یانە وەرزشییەکان زۆرترین کاریگەرییان لەسەر بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا لە وەرزی بەهار، لە ئەمریکادا بووە.

بە لەبەرچاوگرتنی جموجۆڵی ٩٨ ملیۆن کەس لە ڕێگەی زانیاریی مۆبایلەکانیانەوە؛ چێشتخانەکان، قاوەخانەکان (کافەکان) و یانە وەرزشییەکان وەک سەرەکیترین شوێنی بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا ناسران. چێشتخانەکان، قاوەخانەکان و یانە وەرزشییەکان زۆرترین کاریگەرییان لەسەر بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا لە وەرزی بەهار، لە ئەمریکادا بووە. پاش لەبەرچاوگرتنی جموجۆڵی مۆبایلی ٩٨ ملیۆن کەس لە ٥٥٣ هەزار شوێنی گشتی، توێژەران توانیان چۆنیەتی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی زیاتر بخوێنەوە…

دەگمەنترین ماسیی جیهان ئەگەری هەیە لەناو بچێت.

دەگمەنترین ماسیی جیهان ئەگەری هەیە لەناو بچێت. ماسییەک بە نێوی ئەسپریت کە ٦٥ ملیۆن ساڵ لەمەوپێش هاتۆتە کایەوە، ساڵی ۱۹٥٦ لە لایەن خوێندکارێکی زیندەوەرناسی دۆزرایەوە و ماوەی چەند ساڵێکە ئەگەری قڕتێکەوتنی هەیە. مەزەندە دەکرێت هەژماری کۆی ئەم چەشنە لە نێوان ۱٠ بۆ ۱٥ ماسی بێت و وا دەردەکەوێت، لە درێژایی یەک کیلۆمەتریی ڕووباری بەردینی ڤالسان زیاتر بخوێنەوە…

ڕێکخراوەی FDA ڕێگەی بە دەرمانی تێکەڵاوی ڕێمدێسیڤێر و بریسایتنێب دا

  ڕێکخراوەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا، ڕێگەی دا بە دەرمانی ڕێمدێسیڤێر و بریسایتنێب بۆ چارەسەرکردنی کۆرۆنا. کەوابوو ئەم دەرمانە دەکرێت بۆ گەورەساڵان و منداڵانی گەورەتر لە دوو ساڵ کە پێویستیان بە ئۆکسیجنی تەواوکەر، هەواگۆڕکێی میکانیکی و ECMO هەیە، بەکار ببرێت. https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-update-fda-authorizes-drug-combination-treatment-covid-19

هەوکردنی سی (سییەسۆ)

هەوکردنی سی (سییەسۆ) هەوکردنی سی جۆرێک هەوکردنی مەترسیداری کۆئەندامی هەناسەیە کە هۆکارەکەی ڤایرۆس یان بەکتریایە. هەوکردنی سی دەتوانێت لە ئاستی کەم تا مەترسیدار لە هەموو تەمەنێکدا بەدی بکرێت و بەم جۆرە ببێت بە گەورەترین هۆکاری مردنی منداڵان لە سەرانسەری جیهاندا. هەوکردنی سی لە ساڵی 2017دا هۆکاری مردنی زیاتر لە 808000 منداڵی ژێر تەمەنی 5 ساڵ زیاتر بخوێنەوە…

لە کۆمەڵگەی ئێمەدا، زۆر کەس خەمی قسەی خەڵکییەتی!!

لە کۆمەڵگەی ئێمەدا، زۆر کەس خەمی قسەی خەڵکییەتی!! چۆن دەتوانین، پەرۆشی بۆچوونی خەڵک سەبارەت بە خۆمان نەبین؟ ئەگەر دەتهەوێت باشترینی خۆت بیت و لە بەرزترین ئاستی خۆتدا هەڵسوکەوت بکەیت، ترس لە قسەی خەڵک دەتوانێت تۆ بەرەو دواوە ببات. ترسی ئێمە لە قسەی خەڵک لە جیهانی مۆدێڕندا کەڵکەڵەیەکی نالۆژیکی و بێکەڵکە. ئەگەر تا دێت کەمتر گوێ زیاتر بخوێنەوە…

نەهەنگی شین گەورەترین ئاژەڵی مێژووی گۆی زەوییە.

نەهەنگی شین گەورەترین ئاژەڵی مێژووی گۆی زەوییە. ئەم ئاژەڵانە بە درێژیی ۳۳ مەتر و بە کێشی ۱۹۰ تەنەوە تەنیا تۆزێک لە ئاسمانگەڕی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا چکۆلەترن. جێی ئاماژەیە کە هەر ئاژەڵێک بە قەبارەی نەهەنگی شینەوە لەسەر وشکانی، لەژێر کێشی خۆیدا ورد دەبێت. نەهەنگە شینەکان مامناوەندی دەتوانن ماوەی ۸۰ بۆ ۹۰ ساڵ بژین. نەهەنگە شینەکان دەتوانن زیاتر بخوێنەوە…

قازانجەکانی داربەڕوو

قازانجەکانی داربەڕوو لە دنیادا زیاتر لە ٦۰۰ جۆر داربەڕوو بوونی هەیە، بەگشتی بەڕوو وەک دارەکانی دیکە بارودۆخی ژینگە باشتر دەکات، زەوی فێنک دەکاتەوە، پاڵێوەری بایەکە کە لەناو گەڵاکانیەوە تێپەڕ دەبێت و بە بۆنەی ڕیشەکانیەوە دەبێتە هۆی پتەوکردنی خاک. بەپێی وتەی زانکۆی فلۆریدا بەڕوو سەرچاوەیەکی پڕ لە پڕۆتینە بۆ ڕادەیەکی زۆر لە بوونەوەرەکان لە پەلەوەرەکانەوە بگرە زیاتر بخوێنەوە…

کورتەی هەواڵە زانستییەکانی دوو حەوتەی ڕابردوو

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/11/video_2020-11-18_03-53-54.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١. بەپێی توێژینەوە تاقیگەییەکان وا دەردەکەوێت، بیلبیلەی چاو لە بەرانبەر کۆرۆنا بەرگری دەکات. ٢. توێژینەوەی نوێ نیشانی داوە ″سایلۆسایبن″ کە ناسراوە بە ″کارگی سیحراوی″، بە ڕادەیەکی زۆر و بە خێرایی خەمۆکی کەم دەکاتەوە. ٣. زانایان تەنۆلکەگەلێکی زۆر چکۆلەی فیشەک-ئاسایان دروست کردووە کە دەتوانێت خانە شێرپەنجەییەکان لە ناوەوە گەرم بکات و زیاتر بخوێنەوە...

ژنان و زانست

ژنان و زانست ماوەیەکی زۆرە کە ژنان لە بوارە جیاوازەکاندا لە پێشکەوتنی زانست بەشیان هەبووە، بەڵام زۆر جار بووە لە پێشکەوتنیان ڕێگری کراوە یا نەبینراوە. لە هەر پێشکەوتنێکی زانستیدا ئێمە بیری ئەوە دەکەینەوە کە چ کەسانێک لەو شتەدا بەشدارییان هەبووە. ژنان بۆ ماوەیەکی زۆر لە بوارەکانی STEM (زانست، تەکنۆلۆژی، ئەندازیاری، بیرکاری) تووشی کێشەی هەڵاواردنی ڕەگەزین زیاتر بخوێنەوە…

ماری کوری تەنیا ژنی مێژووی براوەی دوو خەڵاتی نۆبڵ

ئەمڕۆ ئێمە بیری ماری کوری دەخاتەوە کە لە ساڵی ۱٨٦۷، لەم ڕۆژەدا (۷ی نوامبر) لەدایک بووە. کە ئێستاکەش ئێمە هان دەدات بۆ ڕەتکردنەوەی هەموو ئەو بڕوا هەڵەیانە کە لە پێشکەوتنی #زانستی_ژنان ڕێگری دەکات. ماری کوری تەنیا ژنی مێژوویه کە دوو کەڕەت براوەی خەڵاتی نۆبڵ لە بوارگەلی فیزیک و کیمیا بووە.   سەرچاوە: unwomen.org

جگەرەکێشان ئەگەری مردن بە هۆی کۆرۆنا بەرز دەکاتەوە

جگەرەکێشان ئەگەری مردن بە هۆی کۆرۆنا بەرز دەکاتەوە بەپێی ڕاپۆرتێکی ڕێکخراوەی تەندروستی جیهانی، دوای پێداچوونەوەی چەندین توێژینەوەی داوەریکراو، پێوەندییەکی چڕ لە نێوان جگەرەکێشان و تووشبوونی سەخت بە کۆرۆنا و هەروەها مردن بە هۆی کۆرۆنا لە نەخۆشخانەکان دۆزرایەوە. شایەنی باسە کە جگەرەکێشان ساڵانە دەبێتە هۆی مردنی زیاتر لە ٨ ملیۆن کەس. سەرچاوە: https://www.who.int/news-room/commentaries/detail/smoking-and-covid-19

ئایا کەمبوونی نەخۆشییە پەتاییەکان لە کۆمەڵگەکان بە هۆی پێشکەوتنی زانستی پزیشکی بوو؟

ئایا کەمبوونی نەخۆشییە پەتاییەکان لە کۆمەڵگەکان بە هۆی پێشکەوتنی زانستی پزیشکی بوو؟ نا. ماوەیەکی زۆر، پێش ئەوەی کە تەنانەت هۆکاری سازبوونی ئەم نەخۆشییانە بدۆزرێتەوە، ژمارەی تووشبووان و مردنەکان بە هۆی نەخۆشییە پەتاییەکان کەم بووبوو کە بە هۆی خۆپاراستن و خاوێنیی زۆرتری مرۆڤەکان بوو. لەم وێنانەدا ئەم شتە بەجوانی سەبارەت بە ژمارەی مردووەکان بەهۆی پەتاکانی ئازارەباریکە، زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی وا دەردەکەوێت تەشەنەی کۆڤید لەم زستانەدا خراپتر ببێت؟

بۆچی وا دەردەکەوێت تەشەنەی کۆڤید لەم زستانەدا خراپتر ببێت؟ هێشتاکە زووە بڵێین کۆڤید وەکوو ئەنفلۆنزا پەتایەکی وەرزییە، بەڵام لەو شوێنانەی گردبوونەوەکان (ئاپۆڕەی خەڵک) لەژێر چاودێریدا نین، ڕێژەی تەشەنەکردنی نەخۆشییەکە بەرەو بەرزبوونەوە دەچێت. لە نیوگۆی باکووریی زەویدا زستان وا بەڕێوەیە و توێژەران هۆشداریی ئەوە دەدەن کە ئەگەری هەیە تەشەنەی کۆڤید۱۹ بەرەو خراپی بچێت، بەتایبەت لەو شوێنانەی زیاتر بخوێنەوە…

زانایان بە هەڵکەوت ئەندامێکی نوێیان دۆزیوەتەوە؛

زانایان بە هەڵکەوت ئەندامێکی نوێیان دۆزیوەتەوە؛ زانایان لە کاتێکدا کە لەسەر شێرپەنجەی پرۆستات توێژینەوەیان دەکرد لیکەڕژێنێکیان دۆزیەوە کە لە بەشی سەرووی گەروودا جێی گرتووە. درێژیی ئەم دۆزراوە نوێیە بە شێوەی مامناوەندی ۳.۹ سانتیمەترە. دۆزەران بەهۆی ئەوەی کە ڕژێنەکە لە سەرووی کڕکڕاگەیەک بەنێوی torus tubarius جێی گرتووە، ناویان ناوە ″لیکەڕژێنەکانی تووباری″. ئەم لیکەڕژێنانە بە ئەگەری زۆرەوە زیاتر بخوێنەوە…

مرۆڤ و مۆز چەندە لەیەک دەچن؟

مرۆڤ و مۆز چەندە لەیەک دەچن؟ لەشی ئێمە نزیکەی ۳ ملیار ″جووت نیوکلیۆتایدی″ هەیە. ڕادەیەکی یەکجار کەم لەم ۳ ملیار جووت نیوکلیۆتایدە لە کەسەکاندا تایبەتن، بەڵام پاشماوەکەی ڕێک وەکوو یەکن، کەوابوو ۹۹.۹٪ی جینەکانمان لەیەک دەچێت. ئەگەر کۆدە جینەتیکییەکانی مرۆڤ لەسەر کاغەز بنووسرێن، زیاتر لە ۲۶۲ هەزار لاپەڕە دەگرێتە بەر کە دەکاتە نزیکەی ۱۷۵ کتێبی گەورە. زیاتر بخوێنەوە…

زستانی کۆرۆنایی

زستانی کۆرۆنایی ئایا دەزانن تیشکی ھەتاو، لە ناوەڕاستی نیوەڕۆ، لە چوار وەرزی ساڵدا، بە چەند خولەک دەتوانێت ڤایرۆسی کۆرۆنا لەناو بەرێت؟ وەڵامەکان، لەوانەیە بۆ وەرزی زستان زۆر دڵخۆشکەر نەبن! ٢ تا ٣ سەعاتی پێ دەچێت تا ٩٠٪ی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ھەتاوی کوردستاندا لەناو بچێت! ئەم ژمارە بۆ ھاوین تەنیا نزیکەی ٢٠ خولەکە. سەرچاوە: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/php.13293

ئەگەر تووشی کۆرۆنا بوویت، کەی دەتوانیت دیسان پەیوەندیت ببێت لەگەڵ خەڵک؟

ئەگەر تووشی کۆرۆنا بوویت، کەی دەتوانیت دیسان پەیوەندیت ببێت لەگەڵ خەڵک؟ بە ٣ مەرجەوە دەتوانیت کۆتایی بە خۆدابڕینی خۆت لە کۆمەڵگە بهێنیت: یەک) ١٠ ڕۆژ لە دەرکەوتنی یەکەم نیشانەکانی کۆرۆنا تێپەڕ بووبێت. دوو) ٢٤ سەعات لە کۆتایین جار کە تا (یاو)ت ھەبووە تێپەڕ بووبێت بەو مەرجەی کە دەرمانی تابڕت نەخواردبێت. سێ) نیشانەکانی کۆرۆنا خەریکی چاک زیاتر بخوێنەوە…

دەیان کەس لە بەریتانیا (UK)، خۆبەخشانە تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا دەبن.

دەیان کەس لە بەریتانیا (UK)، خۆبەخشانە تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا دەبن. لە یەکەمین تاقیکردنەوە کە بڕیارە لە مانگی بەفرانبار لە نەخۆشخانەی لەندەن بەڕێوە بچێت؛ چەندین تەندروست و گەنج بە ئەنقەست تووشی نەخۆشیی کۆڤید-۱۹ دەبن. لەم لێکۆڵینەوەدا ٥۰ کەسی خوازیاری تەندروست لە نێوان تەمەنی ۱٨ بۆ ۳۰ ساڵ بەشداری دەکەن. بەریتانیا بەرپرسیارە کە ۳۳.٦ ملیۆن پۆند بۆ زیاتر بخوێنەوە…

شێرپەنجەی مەمک

شێرپەنجەی مەمک لە شێرپەنجەی مەمکدا گەشەکردنی خانەکانی مەمک ئیدی کۆنترۆڵ نابێت. شێرپەنجەی مەمک چەند شێوازی جۆراوجۆری هەیە و دەتوانێت لە بەشە جیاوازەکانی مەمکدا دەست پێ بکات. مەمک لە سێ بەشی سەرەکی پێک هاتووە: لۆبیۆلەکان، بۆری و شانەی گرێدەر. لۆبیۆلەکان ڕژێنێکی شیردەرن. بۆرییەکان شیر دەگوازنەوە بۆ گۆی مەمک. شانەی گرێدەر (کە لە شانەی فیبری و شانەی زیاتر بخوێنەوە…

کورتەی هەواڵە زانستییەکانی دوو حەوتەی ڕابردوو

https://hojan.org/wp-content/uploads/2020/10/video_2020-10-23_23-11-10.mp4 دەقی هەواڵەکانوشەکانتیمی ئامادەکردنسەرچاوەکاندەقی هەواڵەکان ١. توێژینەوەکان نیشانی داوە مرۆڤ خەریکە پەرەسەندنی بچووک ئەزمون دەکات؛ چونکە زۆربەی خەڵک بە بێ «ددانی ژیری» و بە شادەمارێکی زیادی لە باڵیاندا لەدایک دەبن. ٢. «چاوتروکاندنی هێواش» یارمەتی دەدات پشیلەکان دڵنیا بن لەوەی کە ئێوە دەتانەوێت لەگەڵیان پەیوەندی بگرن و ببنە هاوڕێیان. ٣. چەشنێکی نوێی دایناسۆرە بێددانەکان لە مەنگۆلیا زیاتر بخوێنەوە...

ئایا جۆرەکان دەتوانن پەرەسەندنی بەرەودواوەیان هەبێت؟

ئایا جۆرەکان دەتوانن پەرەسەندنی بەرەودواوەیان هەبێت؟ ئایا پەرەسەندنی پێچەوانە بوونی هەیە؟ هەندێک کات ئەو کەسانەی دژی ئەم بیردۆزەن، بۆ ڕەتکردنەوەی پەرەسەندن دەڵێن بۆچی تا ئێستا مرۆڤێک نەبووە بە مەیموون؟ هەرچەندە ئەم پرسیارە خۆی لە بنەڕەتدا هەڵەیە و مرۆڤ لە مەیموونەوە دروست نەبووە، بەڵام وەڵامی دوو پسپۆڕی پەرەسەندن، بۆ پرسیاری “ئایا پەرەسەندنی پێچەوانە بوونی هەیە” ئەمەیە: زیاتر بخوێنەوە…

ژیریی دەستکرد لە چەند وێنەی سەرسووڕهێنەردا ٥٤ ئیمپراتۆری ڕۆمی زیندوو دەکاتەوە.

ژیریی دەستکرد لە چەند وێنەی سەرسووڕهێنەردا ٥٤ ئیمپراتۆری ڕۆمی زیندوو دەکاتەوە. هونەرمەندێک بە کەڵکوەرگرتن لە فێربوونی ماشین وێنەی ڕاستەقینە بەرهەم دەهێنێت. تایبەتمەندییەکانی ئەم دەسەڵاتدارانە لە سەدان پەیکەردا پارێزراوە، بەڵام لە ڕاستیدا تەنانەت ئەو پەیکەرانەی کە زۆرترین وردەکارییشیان لەسەر ئەنجام دراوە، ناتوانن ئەوە بگوازنەوە کە ئەم پیاوانە کاتێک کە لە ژیاندا بوون، سیما و ڕوخساریان بەڕاستی زیاتر بخوێنەوە…

ئایا بە تێپەڕبوونی تەمەن، کەسایەتیی ئێوەش دەگۆڕدرێت؟

لە نێوان تەمەنی هەرزەکاری و گەورەییدا ئێوە تووشی گۆڕانکارییەکی زۆر لە کار و پەیوەندییەکانتان و … دەبن. بەڵام ئاخۆ چ کەسێک لە کاکڵ و ڕیشەی ئێوەدا هەیە؟ ئایا بە تێپەڕبوونی تەمەن، کەسایەتیی ئێوەش دەگۆڕدرێت؟ کەسایەتی بریتییە لە شێوازی بیرکردنەوە، هەست و ئاکارێکی تایبەت بە هەر تاکێک. ئەگەرچی خەڵک پێیان خۆشە کەسایەتی وەکوو شتێکی نەگۆڕ ببینن، زیاتر بخوێنەوە…

ئایا بەکارهێنانی دەمامک دەتوانێت ڕێگری بکات لە تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا؟

ئایا بەکارهێنانی دەمامک دەتوانێت ڕێگری بکات لە تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا؟ بە کورتی: بەڵێ. دەمامک ئەگەری بڵاوبوونەوە و تووشبوونی ڤایرۆسی کۆرۆنا دەهێنێتە خوارەوە و کاتێکیش ڤایرۆسەکە بچێتە ناو جەستەت، ئەگەری کەمتری هەیە بە جۆری قورسی کۆڤید-١٩ تووش ببیت. یەکەم جار لە مانگی ژوەن چیرۆکی دوو جوانکار سەرنجی هەموو کەسی بۆ بەکارهێنانی دەمامک ڕاکێشا. ئەم دوو زیاتر بخوێنەوە…

لە ئەڵمانیا دژی کۆرۆنا لە قوتابخانەکاندا چی دەکەن؟ 

لە ئەڵمانیا دژی کۆرۆنا لە قوتابخانەکاندا چی دەکەن؟ ھەر بیست خولەک جارێک، پێنج خولەک پەنجێرەکان بکەنەوە. ئێمە دەزانین کە مەترسیی تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە شوێنی داپۆشراودا زۆرە. بۆیە ھەمیشە پێشنیار دەکرێت لانیکەم کاتێک لە شوێنێکی داپۆشراودان، دەرگا و پەنجێرەکان بکەنەوە تاوەکوو ھەوا ئاڵوگۆڕ بێت. بەڵام بە دەستپێکی وەرزی سەرما، باسی وزەش دێتە ئاراوە. ناکرێ زیاتر بخوێنەوە…

داهێنانێکی نوێ بۆ بەرگری لە کۆرۆنا

داهێنانێکی نوێ بۆ بەرگری لە کۆرۆنا ئەم ماسکە کە لە جلی کەشوانان دەچێت، ھەموو سەر و مل دادەپۆشێت و پاڵێوەری ھێپای ھەیە. دەوترێت کە دەتوانێت بە تەواوەتی لە ڤایرۆسی کۆرۆنا بتپارێزێت. ئەم ماسکە بە ١۹۹ دۆلار دەفرۆشرێت. ئایا ئەگەر پارەت ببێت، لە سەری دەکەیت؟ HEPA filter پاڵێوەری ھێپا سەرچاوە: https://www.businessinsider.com/microclimate-air-visor-helmet-for-coronavirus-protection-2020-9

توێژینەوەیەکی نوێ دەڵێت کە تەشەنەی کۆڤید-۱۹ بە بۆنەی بەرزبوونەوەی پلەی تین، شێی هەوا و تیشکی سەرووبنەوشەوە، دابەزیوە.

توێژینەوەیەکی نوێ دەڵێت کە تەشەنەی کۆڤید-۱۹ بە بۆنەی بەرزبوونەوەی پلەی تین، شێی هەوا و تیشکی سەرووبنەوشەوە، دابەزیوە.   تیشکی سەرووبنەوش زۆرترین کاریگەریی بووە لەسەر دابەزینی تەشەنەی کۆرۆنا.   کەوابوو پێشبینی کراوە کە کۆرۆنا لە وەرزی هاویندا بە شێوەی کاتی دادەبەزێت، لە پاییزدا دەگەڕێتەوە و لە زستانی داهاتوودا دەگاتە لووتکە.   لەگەڵ ئەوەشدا هەر گومانی لەسەرە؛ زیاتر بخوێنەوە…

کۆنترۆڵی ئافاتی کشتوکاڵ

یەکێک لە ڕێگاکانی بەڕێوەبردن و کۆنترۆڵی ئافاتی کشتوکاڵ، کۆنترۆڵی بایۆلۆژیکە. لەم شێوە کۆنترۆڵییەدا لەجیاتی بەرهەمهێنانی مێشکوژ و گیراوە کیمیاییەکان، لە مێرووەکان یان ئورگانیزمەکانی دیکە وەک بەکتریا، کەڕوو و ڤایرۆس کەڵک وەردەگرن و بەم شیوە ژمارەی ئافاتەکان کۆنترۆڵ دەکەن و لە زیادکردنیان بەرگری دەکەن. یەکێک لە شێوازەکانی کۆنترۆڵی بایۆلۆژیک، پارازیتەکردنی ئەو ئافاتەیە کە مەبەستی ئێمەیە و زیاتر بخوێنەوە…

کورتەی هەواڵە زانستییەکانی مانگی ڕابردوو

کورتەی هەواڵە زانستییەکانی مانگی ڕابردوو ۱. پاش دەرکەوتنی کاریگەریی لاوەکی لەسەر یەکێک لە بەشداربووانی پێکوتەی کۆرۆنا، زانکۆی ئاکسفۆرد لە دوای ماوەیەکی کورت تاقیکارییەکانی خۆی لەسەر پێکوتەی کۆرۆنا دەست پێ دەکاتەوە. ۲. توێژینەوەیەکی نوێ نیشانی داوە کە جیهان لە ماوەی پەنجا ساڵدا هەفتادلەسەدی زیندەوەری کێویی خۆی لەدەست داوە کە نیشان دەدات قڕتێکەوتن و لەناوچوونی ئاژەڵەکان بێسنوورە. زیاتر بخوێنەوە…

ئالزایمێر چییە و نیشانە سەرەتاییەکانی چین؟ ئایا چارەسەری هەیە؟

ئالزایمێر چییە و نیشانە سەرەتاییەکانی چین؟ ئایا چارەسەری هەیە؟ ئاڵزایمێر نەخۆشییەکە، کە بەردەوام لە پەرەسەندندایە و دەبێتە هۆی دروستبوونی کێشە لە بیرەوەری، بیرکردنەوە و کردەوەی بەساڵاچوواندا! نەخۆشیی ئاڵزایمێر نەخۆشییەکی زۆر باوە و لە هۆکارە سەرەکییەکانی گیان لەدەستدانی کەسانی ٦٥ ساڵ بەرەو ژووردایە. نیشانە سەرەتاییەکانی ئاڵزایمێر لەو کەسانەیدا کە فۆڕمی مامناوەندی نەخۆشییەکەیان هەیە: دووبارەکردنی بەردەوامی ڕستەکان زیاتر بخوێنەوە…

دوو ژن، براوەی خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ۲۰۲۰ لە بەشی کیمیا

دوو ژن، براوەی خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ۲۰۲۰ لە بەشی کیمیا دوو ژن بە ناوەکانی ″ئیمانوێل شارپێنتیێ″ زانای فەڕەنسی و ″جێنیفر داودنا″ زانای ئەمریکی بە بۆنەی داهێنانی مەقەستی جینەتیکی″ و توێژینەوە لەسەر دەستکاریی جینۆم، خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان پێ بەخشرا. genetic scissors, مەقەستی جینەتیکی Emmanuelle Charpentier, ئیمانوێل شارپێنتیێ Jennifer A. Doudna, جێنیفر داودنا سەرچاوە: https://www.nobelprize.org/

خەڵاتی نۆبڵی فیزیای ۲۰۲۰

خەڵاتی نۆبڵی فیزیای ۲۰۲۰ بە هاوبەشی بەخشرا بە سێ بیرمەند بە ناوگەلی ڕاجێر پێنڕۆز، ڕاینهارد جێنزڵ و ئاندرێ گەز بە بۆنەی توێژینەوە لەسەر کونەڕەشەکان.   black hole کونەڕەش Roger Penrose ڕاجێر پێنڕۆز Reinhard Genzel  ڕاینهارد جێنزڵ Andrea Ghez ئاندرێ گەز   سەرچاوە: https://www.nobelprize.org/

براوەکانی خەڵاتی پزیشکیی نۆبڵ دیاری کرا.

براوەکانی خەڵاتی  پزیشکیی نۆبڵ دیاری کرا. خەڵاتی پزیشکیی نۆبڵی ئەمساڵ بە هاوبەشی بەخشرا بە هارڤێی ئالتێر، مایکڵ هاوتۆن و چارڵز ڕایس بە بۆنەی دۆزینەوەی ڤایرۆسی هێپاتیتی C کە دەبێتە هۆی هەوکردنی جەرگ.   سەرچاوە: https://www.nobelprize.org/

جیاوازیی جینەتیکیی فارس و کورد

بەپێی گەورەترین توێژینەوەی جینەتیکی کە لەسەر زیاتر لە ھەزار شارۆمەندی ئێرانی کراوە، دەرکەوتووە کە جیاوازییەکی زۆری جینەتیکی ھەیە لە نێوان ئێتنیکە جیاوازەکانی ئێراندا. بۆ نموونە جیاوازیی فارس و کورد لە جیاوازیی جینەتیکیی ئەڵمانییەکان زۆرترە. ئەم توێژینەوە لەسەر ۱۱ ئێتنیک ئەنجام دراوە و بەتایبەت لە بواری پزیشکیدا زۆر گرینگە. ئامادەکردن: ئاسۆ ڕەحیمزادەگان سەرچاوەکان: https://www.technologynetworks.com/genomics/news/large-genetics-study-finds-irans-population-is-highly-heterogeneous-324374 https://journals.plos.org/plosgenetics/article?id=10.1371/journal.pgen.1008385

ئایا کەسانێک کە چاویلکە لەچاو دەکەن، کەمتر تووشی کۆرۆنا دەبن؟

ئایا کەسانێک کە چاویلکە لەچاو دەکەن، کەمتر تووشی کۆرۆنا دەبن؟ بەپێی ڕاپرسییەک کە لە ٢٧٦ کەسی تووشبوو بە کۆڤید-١٩ لە چین کراوە، دەرکەوتووە کە زۆرینەیان چاویلکە (عەینەک) لەچاو ناکەن. لە ڕاپرسییەکەدا دەرکەوت کە ٩٤لەسەدی تووشبووان کاتێک کە لە دەرەوەن چاویلکە لەچاو ناکەن. ئەم توێژینەوەیە تەنیا لەسەر بنەمای پرسیارکردن لە تووشبووان بووە و لەوانەیە پەیوەندیی تووشبوون زیاتر بخوێنەوە…

زەماوەندێک بووە هۆی کوژرانی ٧ کەس کە لە شاییەکە بەشداریان نەکردبوو.

زەماوەندێک بووە هۆی کوژرانی ٧ کەس کە لە شاییەکە بەشداریان نەکردبوو.   لە شارێکی چکۆلەی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکادا، لە ئاکامی بەڕێوەچوونی شاییەک تا ئێستا لانیکەم ١٧٥ کەس تووشی کۆرۆنا بوون و ٧ کەسیش گیانان لەدەست داوە. بەشی تاڵی بەسەرهاتەکە ئەوەیە کە هیچ کام لەو ٧ کەسە لە زەماوەندەکەدا بەشدار نەبوون و تەنیا دواتر لە بەشداربووەکانی زیاتر بخوێنەوە…

خەڵاتەکانی نۆبێلی IG لە ساڵی ٢٠٢٠دا

خەڵاتەکانی نۆبێلی IG لە ساڵی ٢٠٢٠دا: لە بەشی مێرووناسیدا خەڵاتەکە درا بە توێژینەوەیەک لەسەر ئەو بابەتە کە بۆ زۆربەی توێژەرانی بواری مێروو لە جاڵجاڵۆکە دەترسن. لەم لێکۆڵینەوەیەدا، جووڵەی خێرا و چاوەڕواننەکراو و ژمارەی زۆری قاچەکان، لە بێزارکەرترین تایبەتمەندییەکانی جاڵجاڵۆکە بوون. بەشی دەنگناسی: پێدانی گازی هێلیۆم بە خزۆکەکان (تیمساح) بۆ ئەنالیز و تاوتوێکردنی دەنگیان. بەشی دەروونناسی: زیاتر بخوێنەوە…

ڕۆژی جیهانیی تەندروستیی ژینگە

۲٦ی سێپتامبر ڕۆژی جیهانیی تەندروستیی ژینگەیە. تەندروستیی ژینگە لقێک لە تەندروستیی گشتییە کە پەیوەندی بە تەندروستیی سروشت و ئەوەی کە دروست کراوە هەیە. ڕێکخراوەی جیهانیی تەندروستی، تەندروستیی ژینگە بە سەرنجدان بە هەموو فاکتەرە فیزیکی، کیمیایی و بایۆلۆژیکییە دەرەکییەکان پێناسە دەکات. ئەمە بریتییە لە بەراورد، خەمڵاندن و کۆنتڕۆڵی هەموو فاکتەرەکان کە لەسەر تەندروستیی ژینگە و مرۆڤ زیاتر بخوێنەوە…

لەگەڵ بنەماڵەکەتان زیاتر هەست بە خۆشحالی دەکەن یان هاوڕێکانتان؟

لەگەڵ بنەماڵەکەتان زیاتر هەست بە خۆشحالی دەکەن یان هاوڕێکانتان؟   ڕەنگە لاتان وابێت کاتبەسەربردن لەگەڵ هاوژین و منداڵەکانتان ڕەمزی بەختەوەریی ئێوە بێت، بەڵام لە ڕاستیدا ئێوە لەگەڵ هاوڕێکانتان خۆشحاڵترن. توێژینەوەیەک کە لەم دواییانەدا لە گۆڤاری کەسایەتی و دەروونناسیی کۆمەڵایەتیدا بڵاو بووەتەوە، دەڵێت مرۆڤەکان کاتێک لەگەڵ هاوڕێکانیان کات بەسەر دەبەن زیاتر لەو کاتانەی کە لەگەڵ منداڵ زیاتر بخوێنەوە…

Gelo xwendin li cihekî tarî ji bo çav xirap e?

Gelo xwendin li cihekî tarî ji bo çav xirap e? Lêkolîner dibêjin ku tu agahîyên zanistî li ber dest nîne ku îsbat bikin xwendina li cîhekî kêm ronahî bibe sedema zîyaneke mayînde ya li ser çav. Rast e ku ronahiya kêm çav diwestîne û dibe sebeb ku bîstekî çav nikaribe baş bibîne. Lêbelê piştî demekî زیاتر بخوێنەوە…

ئایا لە خەونەکانماندا پەیامی نھێنی ھەیە؟

ئایا لە خەونەکانماندا پەیامی نھێنی ھەیە؟ خەون یەکێک لە نھێنیترین و سەرنجڕاکێشترین پرسیارەکانی مرۆڤ بووە. زۆر لە شارستانییەتەکان لێکدانەوە و پێداچوونەوەی تایبەتیان ھەیە بۆ خەون. ئایا تا ئێستا کتێبێکی شرۆڤەی خەونت خوێندووەتەوە؟ ئەم شرۆڤانە چەندە دروستن؟ بۆ ئەوەی کە بزانین خەونەکانمان چەندە ھەڵگری واتا و ھێمای نھێنین پێویستە توێژینەوەیەکی زۆر بەربڵاو بکرێت. دەبێت زانیارییەکی زۆر زیاتر بخوێنەوە…

ئایا بەس شۆردنی دەست و دەمامک بەستن و مەودای کۆمەڵایەتی لە کۆرۆنا دەمانپارێزێت؟

پێویست بوونی گۆڕانکاری لە ڕێکارەکانی دژی کۆرۆنا بەپێی توێژینەوەی نوێ. دەبێت دەستمان زوو زوو بشۆین، دەمامک ببەستین و مەودای کۆمەڵایەتی ڕەچاو کەین. ئەمە کۆی ئەو شتانەیە کە بیستوومانە بۆ بەرگری دژی کۆرۆنا. بەڵام توێژینەوەی نوێ نیشانی داوە کە تەنیا ئەم سێ ڕێکارە بەس نین. دەستمان دەشۆین، چون لەوانەیە دەستمان لە شتێکی ڤایرۆساوی دابێت و پێویستە زیاتر بخوێنەوە…

ڕەنگە جۆراوجۆرەكانی میز چ زانیارییەکمان پێ دەدەن؟

یەک لە تایبەتمەندییەکانی ڕەنگی میز ئەوەیە کە دەتوانێت زانیارییەکی زۆر بخاتە بەر دەست مرۆڤەکان. ڕەنگی میز دەتوانێت باس لە نەخۆشییەکی تایبەت یان خواردنی خواردن یان دەرمانێکی تایبەت بکات. لێرەدا باس لە ڕەنگەکانی میز و ئەو شتانە دەکەین کە دەتوانن ببنە هۆکاری بەدیهاتنی ڕەنگە میزێکی تایبەت.

ھەواڵە گرینکەکانی ھەفتەی ڕابردوو

بڕێک لە ھەواڵە گرینکەکانی ھەفتەی ڕابردوو:   * ڤاکسین(پێکوتە)کەی وڵاتی ڕووسیە، بەپێی توێژینەوەیەکی بڵاوکراوەی نوێ، نیشانی داوە کە دەتوانێت وڵامی بەرگرانەی ھەبێت دژی ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ.   * ژاری مێشەھەنگوین دەتوانێت خانە شێرپەنجەییەکانی مەمک لەناو بەرێت. ئەمە ئاکامی توێژینەوەیەکی نوێیە.   * توێژینەوەیەکی نوێ لەسەر کۆرۆنای نوێ نیشانی داوە کە پەڕەپارێزەری دموچاو و ھەروەھا ئەو زیاتر بخوێنەوە…

ئایا پلەی گەرمیی لەشی مرۆڤ هەموو کات بەهەمان شێوە بووە؟

ئایا پلەی گەرمیی لەشی مرۆڤ هەموو کات بەهەمان شێوە بووە؟ بەڵگەکان پێشنیار دەکەن کە لەوانەیە مرۆڤی مۆدێرن لە پێشینیانی سەدەی ۱۹ی ئێمە ساردتر بووبن. ساڵانێکە، ژمارەی ۹۸.٦ پلەی فارێنهایت (۳۷ پلەی سێلسیووس) لە  نەخۆشخانەکان و کتێبەکانی فیزیۆلۆژی جێگایەکی گرینگی بۆ خۆی تەرخان کردووە. ئەم ژمارەیە بەگشتی وەک مامناوەندی پلەی گەرمیی لەشی مرۆڤ پێناسە کراوە. بەڵام زیاتر بخوێنەوە…

بانگەوازی ناردنی بابەت بۆ ژمارەی ١٠ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین

? بانگەوازی ناردنی بابەت بۆ ژمارەی ١٠ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین ? گۆڤاری زانستیی ھۆژین داوا لە سەرجەم توێژەران، زانستمەندان، نووسەران و خوێندکارانی کوردستان دەکات کە نووسراوە زانستییەکانی خۆیان لە کاتی دیاریکراودا و بەپێی چوارچێوەی دیاریکراو بۆ بڵاوبوونەوە لە ژمارەی ١٠ ی گۆڤاردا بنێرن. ژمارەی ١٠یەم لە کۆتایی زستانی داھاتوودا چاپ و بڵاو دەبێتەوە. گۆڤاری زانستیی زیاتر بخوێنەوە…

توندوتیژیی سێکسی

توندوتیژیی سێکسی، کردەوەیەکی سێکسییە کە حەز و ئازادیی دوولایەنەی تێدا نەبێت و هەست بە تووڕەیی و زۆرەملێیی لە لایەنێکەوە و بۆ لایەنێکی دیکەی تێدا بکرێت. توندوتیژیی سێکسی دەتوانێت لەنێو هەر کۆمەڵگەیەکدا ببێت و کاریگەری لەسەر هەر ڕەگەزێک لە هەر تەمەنێک دابنێت. کەسێک کە توندوتیژی دەکات، دەتوانێت دۆست، هاوکار، هاوسێ یان تەنانەت یەکێک لە ئەندامانی بنەماڵە زیاتر بخوێنەوە…

میکرۆبەکانی ناو لەش

توێژەرێکی زانکۆی ستەنفۆرد دەڵێت زیاتر لە ٩٩% میکرۆبەکانی ناو لەشمان ناناسین! سەرچاوە: Nearly all the microbes inside us are unknown to science

چۆن دەقی کوردی بکەین بە دەنگی زمانی تر؟

چۆن دەقی کوردی بکەین بە دەنگی زمانی تر؟   وەرگێڕی مایکرۆسافت دوو زاراوەی کوردیی ناوەندەی و کوردیی ژوورووی بە لیستی زمانەکانی زیاد کردووە. کوردیی ژووروو و ناوەندەی بەم زووانە لە ئۆفیس و بینگیشدا بەردەست دەبن.   هەروەها دەتوانن لە بەرنامەکان وماڵپەڕەکانتاندا کەڵک لە Azure Cognitive Services Translator  وەربگرن و لە هەردوو زاراوەکەی کوردی بۆ حەفتا زیاتر بخوێنەوە…

پەیوەندیی نارسسیزم و ژیانی کۆمەڵایەتی

بەپێی سێ توێژینەوە لە ئەمریکا و دانمارک، ئەو کەسانەی نارسسیزمیان (narcissism) هەیە، زیاتر لە کەسانی ئاسایی لە کاروباری سیاسیدا وەک پەیوەندی لەگەڵ سیاسەتمەدارەکان، ئیمزاکردنی سکاڵانامە، بەشداری لە خۆپیشاندان، دەنگدان لە هەڵبژاردنەکان و بەخشینی پارە، بەشداری دەکەن.   سەرچاوە: https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0146167220919212?journalCode=pspc&

جیاوازیی گلێنەی چاوەکان چەندەیە؟

شیمانە (ئەگەری) ئەوەی کە دوو “پەنجەمۆر” ڕێک وەک یەک بن، یەک لەسەر ٦٤ ملیارە، شیمانەی ئەوەی کە دوو گلێنەی چاو ڕێک وەک یەک بن: یەک لەسەر ٧٨^١٠ ە.   سەرچاوە: https://www.medicaldaily.com/special-snowflake-4-things-other-your-fingerprints-make-you-1-72-billion-327710 https://research.ijcaonline.org/volume44/number7/pxc3878434.pdf

بووكەڵەی دەریایی سایبۆرگ

تا ئێستا سواری ئەسپ بوون؟ بۆ چێژ وەرگرتن بووە یان بۆ کارێکی تایبەت؟ ئاخۆ بکرێت لە ئاژەڵان بۆ توێژینەوەش کەڵک وەربگرین؟ توێژەران دەیانهەوێت بە کەڵکوەرگرتن لە بووكەڵەی دەریایی سایبێرگ* لە نێو ئوقیانووسەکاندا بگەڕێن. دەیانهەوێت بە هەستەوەر (سێنسۆڕ) و میکرۆکۆنترۆڵێر، خێرایی ئەم بووکەڵانە ٣ هێندە زیاتر بکەن، ڕەنگە لە داهاتوودا بکرێت لەبری ژێردەریایی کەڵکیان لێ وەربگیرێت! زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی ئێمە لە بەرانبەر هەندێک نەخۆشی بەرگریی درێژخایەنمان هەیە بەڵام لە بەرانبەر هەندێکیان نا؟

بۆچی ئێمە لە بەرانبەر هەندێک نەخۆشی بەرگریی درێژخایەنمان هەیە بەڵام لە بەرانبەر هەندێکیان نا؟ هەندێک نەخۆشی وەک سوورێژە کە جارێک تووشی دەبین ئیدی تا کۆتایی تەمەنمان تووشی نابینەوە بەڵام بۆ نەخۆشییەک وەک ئەنفلوەنزا پێویستە ساڵ بە ساڵ پێکوتەی لێ بدەین. ئەم بابەتە پێوەندی بە دژەتەنەکانەوە هەیە؛ دژەتەن پرۆتینێکە کە جەستەی ئێمە لە هەمبەر ژەهرەکاندا سازی زیاتر بخوێنەوە…

یەکەم وێبکەم چۆن ساز کرا؟

تەمەڵی و لەشگرانی ڕەنگە ئەوەندەش شتێکی خراپ نەبێت!! چۆن؟! چەند توێژەری بواری کۆمپیووتەر لە زانکۆی کەمبریج کە تاقەتیان نەبووە بەردەوام بڕۆن بۆ ژووری قاوەخواردنەوە کە بزانن قاوەی لێیە یا نا، کامێرایەکیان داناوە کە خێراخێرا لە هەر خولەکێکدا ٣ وێنە بگرێت لە دۆخی ئامێری قاوە و ئەم وێنەیانە بنێرێت بۆ کۆمپیووتەرەکەیان!! ئەمە بوو بە هۆی ئەوەی زیاتر بخوێنەوە…

یەکەم پێکوتە(ڤاکسین)ی کۆرۆنا لە ڕووسیا!؟

یەکەم پێکوتە(ڤاکسین)ی کۆرۆنا لە ڕووسیا!؟ پووتین، سەرۆک کۆماری ڕووسیا، ڕایگەیاند کە ڕووسیا پێکوتەی کۆرۆنای نوێی دروست کردووە و ئامادەی بەکارھێنانە. ئەمە یەکەم پێکوتەیەکە کە بە فەرمی لەلایەن وڵاتێکەوە پەسند کراوە. پووتین وتی پێکوتەکە کاریگەر و دڵنیاکراوە و ھەموو تاقیکارییەکی پێویستی لەسەر ئەنجام دراوە. بەڵام زۆر زانستوان و پسپۆڕی بواری تەندروستی بە گومانەوە دەڕواننە ئەم وتەیە. زیاتر بخوێنەوە…

ئایا تەقینەوەکەی بەیرووت بە هۆی چەکی ناوەکییەوە بوو؟

تەقینەوەکەی بەیرووت چۆن ڕووی دا؟ ئایا ئەو تەقینەوەیە بە هۆی چەکی ناوەکییەوە بوو؟ لە ئێوارەی سێشەمەی ١٤ی گەلاوێژدا تەقینەوەیەکی بەهێز، بەیرووتی پێتەختی لوبنانی هەژاند بە چەشنێک کە چەند سەد کەسی کوژراو و هەزارن برینداری لێکەوتەوە. شەپۆلی ئەو تەقینەوەیە کە بە هەورێکی کارگ‌ ئاسا داپۆشرا بوو تا ڕادەیەک بەهێز بوو کە لایەکی گەورەی شاری بەیرووتی خاپوور زیاتر بخوێنەوە…

بۆچی کۆڤید-١٩ (کۆرۆنا ڤایرۆس)، هەندێک خەڵک دەکوژێت بەڵام هەندێک نا؟

بۆچی کۆڤید-١٩ (کۆرۆنا ڤایرۆس)، هەندێک خەڵک دەکوژێت بەڵام هەندێک نا؟ لە ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا، لە توێژێنەوەیەک کە زیاتر لە ١.٣ ملوێن کەس لەژێر چاودێریدا بوون، نەخۆشی دڵ و شەکرە و هەروەها نەخۆشی درێژخایەنی سییەکان* دژواری نەخۆشی کۆرۆنای نیشان داوە. بەگشتی هەندێ لەو هۆکارانەی کە نەخۆشی کۆرۆنا دژوار دەکات ئەمانەن: – تەمەن: کەسانێک کە سەروو ٦٥ زیاتر بخوێنەوە…

ئایا خەڵووز ددان سپی دەکاتەوە؟

ئایا خەڵووز ددان سپی دەکاتەوە؟ خەڵووز دەتوانێت ددان بدرەوشێنێتەوە، بەڵام باشترین سپیکەرەوەی ددان نییە؛ و لە لایەکی تریشەوە مەترسیی لە سەرەوەیە و لە بواری پزیشکی زۆر جێگەی متمانە نییە. سەرچاوە: https://www.livescience.com/does-charcoal-toothpaste-whiten-teeth.html ئامادەکردن: شیوا سادقپوور

چەند باوەڕی هەڵە دەربارەی کۆرۆنا کە زانست ڕەتی کردوونەوە

چەند باوەڕی هەڵە دەربارەی کۆرۆنا کە زانست ڕەتی کردوونەوە: ١. “ڤایرۆسی کۆرۆنا، فۆڕمێکی گۆڕاوی ڤایرۆسی هەڵامەتە”: نەخێر وا نییە. کۆرۆناڤایرۆس بنەماڵەیەکی گەورە لە ڤایرۆسەکانن کە دەبنە هۆی توشبوونی ژمارەیەکی زۆر نەخۆشیی جۆراوجۆر. ٢. “ڤایرۆسی کۆرۆنا دەستکردە”: هیچ بەڵگەیەک دەری نەخستووە کە ئەم نەخۆشییە دروستکراوی مرۆڤە. تەنانەت لە ١٧ی مارسدا وتارێک لە گۆڤاری بڕواپێکراوی نەیچێردا بڵاو زیاتر بخوێنەوە…

Neh ziyanên vexwarina zêde ya çayê

9 ziyanên vexwarina zêde ya çayê: Çay bixwe çend sûdên wê hene wekî kêmkirina metirsîyên şêrpence, qelewbûn, nexweşiya şekir û nesaxiyên dil. Her çi qas ku vexwarina çayê bi awayekî normal ji bo piraniya xelkê hilbijartineke li cih ye, lêbelê vexwarina çaya zêde dikare hin ziraran bi xwe re bîne ku li vir em 9 زیاتر بخوێنەوە…

ھەنگاوێک بەرەو پێش لە دەرمانی کۆرۆنا

ھەواڵی بەپەلە: ھەنگاوێک بەرەو پێش لە دەرمانی کۆرۆنا پێکۆتە (ڤاکسین)ی زانکۆی ئاکسفۆرد قۆناغێکی تری بە سەرکەوتوویی تێپەڕ کرد. لە دوایین تاقیکردنەوەدا کە لەسەر نزیک لە ھەزار کەس ئەنجام درا، دەرکەوت کە پێکوتەکە دەتوانێت دژەتەن و خانەی دژە ڤایرۆسی نوێی کۆرۆنا بەرھەم بهێنێت. ھێشتا ڕوون نییە کە ئاستی بەرھەمھێنانی دژەتەن گونجاوە بۆ بەرگریکردن لە نەخۆشی کۆرۆنا زیاتر بخوێنەوە…

فێرکاری بە زمانی یەکەم چەنێک کاریگەرە؟

فێرکاری بە زمانی یەکەم چەنێک کاریگەرە؟توێژینەوەیەک لەسەر خوێندکارانی سەرەتایی کراوە کە لە خوێندن بە زمانی دایکی بێبەش بوون. بە پێی ئەم توێژینەوە ئەو کەسانە لە قۆناخەکانی دواتری ژیانیاندا لە ڕووی کەسایەتی و شوناس و تێگەیشتنی هەندێک لە وشەکان کێشەیان بووە.ئەم توێژینەوە دەڵێت، ئەو منداڵانەی کە زمانی یەکەمیان، زمانی فێرکاری لە قوتابخانە نییە، زۆرتر ئەگەری هەیە زیاتر بخوێنەوە…

ئەگەر باز بدەیتە ناو حەوزێکی پڕ لە لیکی مرۆڤ، چی ڕوو دەدات؟

ئەگەر باز بدەیتە ناو حەوزێکی پڕ لە لیکی مرۆڤ، چی ڕوو دەدات؟لە ژیانماندا چەندە لیک بەرهەم دەهێنین؟ بۆچی ئێمە بە ئاسانی هەست بە لیکی ئەوانی تر دەکەین؟ ئێمە هەموومان ساڵانە بەقەد دوو بانیۆی حەمام لیک بەرهەم دەهێنین، کەواتە ئێمە بۆچی وا هەستیارین کاتێک تەنیا دڵۆپە لیکی کەسێک لە تەنیشتمان دەکەوێت؟پێداپڕژانی چەند دڵۆپە لیکێک لە کەسێکی زیاتر بخوێنەوە…

هەنگوین دەتوانێت برینەکان چارەسەر بکات؟

مرۆڤانی سەردەمی کەڤنارا شتگەلێکی سەیروسەمەرەیان دەخستە سەر برینە ئاوەڵاکان، بریتی بوون لە: پیسایی ئاژەڵان، نانی کەڕووهێناو و هەنگوین. زانستی نوێ نیشان دەدات هەنگوین بکوژێکی بەهێزی بەکتریاکانە. دی کارتێر بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ لەسەر کاریگەریی هەنگوین وەکوو دژەبەکتریایەک کاری کردووە. کاریگەرییەکان لە جۆرێکی هەنگوینەوە بۆ جۆرێکی تر جیاوازە. ئەمڕۆکە زیاتر لە ٣٠٠ جۆر هەنگوین لە جیهاندا زیاتر بخوێنەوە…

پڕۆسەی باوی دەستاژۆکردنی ئاو

پڕۆسەی باوی دەستاژۆکردنی ئاو بۆ بەرهەمهێنانی ئاوی پاک پێویستە ئەو شتانەی نێوی کە دەبنە هۆی نەخۆشی بپاڵێورێن. بۆ ئەم مەبەستە بە پێی چەندیی پیسبوونی ئاوەکە شێوەگەلی جیاواز بۆ خاوێنکردنەوەی ئاو بەکار دێت. لێرەدا کورتەباسێک لەسەر دەستاژۆکردنی باوی ئاو دەکرێت. بێگومان دەستاژۆکردن خەرج و زەحمەتێکی زۆری گەرەک؛ باشتر وایە کە ئاوی پاک و خاوێنی ناو ماڵەکانمان زیاتر بخوێنەوە…

ڕۆژی جیهانیی ″ماچ″

ڕۆژی جیهانیی ″ماچ″ بەپێی توێژینەوەیەک کە لەسەر ۱٦٨ کەلتووری سەرانسەری جیهان ئەنجام دراوە، دەرکەوتووە کە ٤٦٪ی کەلتوورە جیاوازەکان، ماچی ئەویندارانەیان هەیە. زانایان تا ئێستا دڵنیا نین کە هۆکاری ماچی ئەویندارانە چییە! ئاخۆ دەستکردی مرۆڤی مۆدێڕنی هاوچەرخە یان ڕەوتێکی سروشتی بووە لە پەرەسەندنی مرۆڤدا؟ بەپێی توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ۱۹۹٥دا بڵاو بووەوە، دەرکەوت کە لە مرۆڤدا، زیاتر بخوێنەوە…

جۆرێکی نوێی ڤایرۆسی ئەنفلوەنزا کە دەتوانێت مرۆڤ تووش بکات! دەبێت چەندە نیگەران بین؟

جۆرێکی نوێی ڤایرۆسی ئەنفلوەنزا کە دەتوانێت مرۆڤ تووش بکات! دەبێت چەندە نیگەران بین؟ ئەم ڤایرۆسە نوێیە لە چین و لە نێو بەرازەکاندا دۆزراوەتەوە. توێژەران ترسی ئەوەیان ھەیە کە ئەم ڤایرۆسە تووشی گۆڕانکاریی جینەتیکی ببێت و دنیا تووشی نەخۆشییەکی گشتگیری تر وەک کۆرۆنا بکات. ھەر بۆیە پێویستە ئەم ڤایرۆسە نوێیە بەردەوام چاودێری بکرێت و بەھۆی کۆرۆناوە زیاتر بخوێنەوە…

دۆزینەوەی سەرسوڕھێنەر: لە شاری بارسێلۆنا لەناو نموونە ئاوی پاشەڕۆ (فازڵاو)ی ١٤ مانگ لەوەپێش ڤایرۆسی نوێی کۆرۆنا دۆزرایەوە!

دۆزینەوەی سەرسوڕھێنەر: لە شاری بارسێلۆنا لەناو نموونە ئاوی پاشەڕۆ (فازڵاو)ی ١٤ مانگ لەوەپێش ڤایرۆسی نوێی کۆرۆنا دۆزرایەوە! نزیک ٧ مانگ لەوەپێش دنیا بۆ یەکەم جار ڤایرۆسی ترسێنەری کۆرۆنای ناسی. دەوترێت کە ئەم ڤایرۆسە ئەو کات لە بازاڕێکی ئاژەڵی شاری ئووھانی چین سەری ھەڵداوە. بەڵام توێژینەوەیەکی نوێ ھەموو زانیارییەکانمان لەسەر ئەم ڤایرۆسە بە درۆ دەخاتەوە. تا زیاتر بخوێنەوە…

ئایا لە ئەستێرەکانی دیکەی ڕێگای شیریدا، شارستانییەتی نامۆ هەیە؟

ئایا لە ئەستێرەکانی دیکەی ڕێگای شیریدا، شارستانییەتی نامۆ هەیە؟ لەوانەیە. لە وتارێکی نوێدا، توێژەران بەپێی شێوەی پەرەسەندنی ژیان لەسەر گۆی زەوی، ئەگەری بوونی شارستانییەتی نامۆیان لەسەر ئەستێرەکانی دیکە پێشبینی کردووە. لە ئاکامدا دەرکەوتووە ئەگەر ڕەوتی دروستبوون و پەرەسەندنی ژیان لەو ئەستێرەگەلەی ڕێگای شیری کە تەمەنیان ٥ ملیارد ساڵە، وەکوو پەرسەندنی ژیان لەسەر زەوی بڕواتە پێشەوە زیاتر بخوێنەوە…

مشکی مرۆڤ-ئاسا

مشکی مرۆڤ-ئاسا زانایان توانیویانە ئاولەمەیەکی مشک-مرۆڤی دروست بکەن. ٤٪ خانەکانی ئەم ئاولەمە لە خانەکانی مرۆڤ پێک هاتوون. بە سەرسامییەوە، خانەکانی مرۆڤ توانیبوویان لە خانەکانی مشکەوە فێر بن و خێراتر لە گەشەکردنی زۆر هێواشی ئاولەمەی مرۆڤ، واتە بە خێرایی ئاولەمەی مشک گەشە بکەن. جیان فێنگ، پڕۆفیسۆری بەشی زیندەفیزیای زانکۆی نیۆیۆرک دەڵێت:” ئەم دۆزینەوەیە زۆر چاوەڕواننەکراو بوو. زیاتر بخوێنەوە…

چەکی کیمیایی ؛ بەبۆنەی ساڵوەگەڕی کیمیابارانی سەردەشت

جۆرەکانی چەکی کیمیایی کە یەکێک لە بەرهەمە ترسهێنەرەکانی مرۆڤن، بەم شێوازە پۆلێن دەکرێن: ۱. دەمارییەکان وەک سارین، سومان و تابوون. ۲. ئەوانەی کە دەبنە هۆی بلۆق وەک لیویزایت. ۳. ئەوانەی کە دەبنە هۆی خنکان و زیانگەیاندن بە سییەکان وەک کلۆر، فوسژێن و دیفوسژێن. ٤. سایێنایدەکان. ٥. ئەوانەی کە دەبنە هۆی بێهێزی وەک پێکهاتەکانی ئانتیکۆلینێرجیک. هەر زیاتر بخوێنەوە…

دانووب و شەڕی ٤٠٠ ساڵەی نێوان سپای ڕۆمییەکان و بەربەرەکان

دانووب و شەڕی ٤٠٠ ساڵەی نێوان سپای ڕۆمییەکان و بەربەرەکان ڕووباری دانووب، دووهەمین ڕووباری گەورەی ئەوروپا، لە کۆنەوە سنووری باکووری ئیمپراتۆری ڕۆمی دیاری کردووە. لە لای باشووری چەمەکە ئیمپراتۆری ڕۆم و لەلای باکووریشی هۆزە دڕندەکان بوون کە بە “بەربەرەکان” ناسرابوون و بۆ ماوەی ٤٠٠ ساڵ لەگەل ڕۆمییەکان لە شەڕدا بوون. هۆزە دڕندەکانی باکووری ڕووباری دانووب زیاتر بخوێنەوە…

دەموچاوی مرۆڤ لە سەد هەزار ساڵی داهاتوودا چۆن دەبێت؟

دەموچاوی مرۆڤ لە سەد هەزار ساڵی داهاتوودا چۆن دەبێت؟نیکۆلای لام، گرافیستێکی هونەرمەندە کە بە ڕاوێژ لەگەڵ دوکتۆر ئالان، کە پسپۆڕی جینێتیکە لە زانکۆی واشینگتۆن، لە بەرهەمێکی خۆیدا نیشانمان دەدات دەموچاوی مرۆڤ لە سەد هەزار ساڵی داهاتوودا چۆن دەبێت.بە پێی لێکدانەوەی ئالان و نیکۆلای، سەرمان گەورەتر دەبێت، کە بە پێی توێژینەوەکان لە سەدەکانی ناوینەوە تا ئێستا زیاتر بخوێنەوە…

کۆبوونەوە لە شوێنی سەربەستراو، ھۆکاری سەرەکیی بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا

کۆبوونەوە لە شوێنی سەربەستراو، ھۆکاری سەرەکیی بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا بەپێی توێژینەوەیەک لە ھۆنگ-کۆنگ، ۷۰لەسەدی تووشبووانی کۆرۆنا نەخۆشییەکەیان بۆ کەس نەگواستۆتەوە و زۆربەی تووشبوونەکان بەھۆی بەشداریکردن لە کۆبوونەوە گشتییەکان لە شوێنە سەربەستراوەکاندا بووە. لە نەخۆشیی کۆڤید ۱۹دا مامناوەندی، یەک نەفەر دوو کەس تووش دەکات. بەڵام جاری وا ھەیە کە لە کۆبوونەوەیەکدا بە هۆی یەک کەسەوە، زۆر کەس زیاتر بخوێنەوە…

ئەگەر بڕیار وا بێت کە بەردێکی ئاسمانی (شەهابسەنگ) لە زەوی بدات، چی بکەین؟

ئەگەر بڕیار وا بێت کە بەردێکی ئاسمانی (شەهابسەنگ) لە زەوی بدات، چی بکەین؟ چۆن ئاراستەکەی بگۆڕین؟ ناسا ماتڵ دانەنیشتووە! ئەندازیاران و توێژەرانی ڕێکخراوەی ناسا پلانیان هەیە بزوێنەرێک دابهێنن کە لە داهاتوودا بتوانێت ئاراستەی بەردە ئاسمانییەکان لە ڕێگەی هێزێکی ئایۆنییەوە بگۆڕێت! ناسا خەریکە لەسەر یەکەم بزوێنەر بە ناوی داڕت کار دەکات و لە ساڵی ٢٠٢١ی زایینی زیاتر بخوێنەوە…

پرۆژەی لەتێکسی کوردی

پرۆژەی لەتێکسی کوردی بەخۆشحاڵییەوە، لە ئێستادا سیستەمی تێک TeX بە هەوڵ و ماندووبوونی بەڕێز (سینا ئەحمدی) بۆ هەردوو ڕێنووسی لاتینی (Kurmanji) و ڕێنووسی ئارامی (سۆرانی (Sorani)) بەردەستە و لە سیستەمی یونیکۆد بۆ نووسینی کوردی کەڵک وەرگیراوە، بەو مانایەیە کە پشتگیری تەواوەتی بۆ زمانی کوردی لە سیستەمی تێکدا بەردەست دەبێت. لێکۆڵەران و نووسەران بۆ نووسینەکانیان بەردەوام زیاتر بخوێنەوە…

سڕینەوەی هەژمارگەل و لاپەڕەگەلی تایبەت بە باشووری کوردستان لە فەیسبووک

کۆمپانیای فەیسبووک تەنیا لە یەک مانگی ڕابردوودا ٣٢ پەیج، ٧١ هەژمار، ٥ گروپی فەیسبووک و ٣١ هەژماری ئینستاگرامی لە باشووری کوردستان سڕیوەتەوە. ئەم هەژمارانە هەمووی ساختە بوون و سیستمەکانی فەیسبووک بە شێوازی ئۆتۆماتیک زۆربەیانی سڕیونەتەوە. کارەکەشیان ئەوە بووە لە گروپ و لاپەڕە سیاسییەکان خۆیان وەک ڕۆژنامەوانی بنکە هەواڵنێرییەکان بناسێنن و هەواڵی لەیەنگیرانەی سیاسی بڵاو بکەنەوە. زیاتر بخوێنەوە…

گەرمبوونی زەوی

گەرمبوونی زەویزەوی ناوی هەسارەیەکە کە ئێمە لەسەری دەژین. بە پێی توێژینەوەکان، تەمەنی نزیک ٤.٥٤ ملیارد ساڵە. سێهەمین هەسارەی نزیک بە خۆرە و ١٤٩،٥٩٧،٨٩١ کیلۆمەتر لە خۆرەوە دوورە. واتە ڕێک ئەو جێگەیە کە بووەتە هۆی پێکهاتنی ژیان و ئێستا شوێنی ژیانی ٧.٤ ملیارد مرۆڤ و ملیۆنان زیندەوەری دیکەیە. لە چەند ساڵی ڕابردوودا زۆربەیەک لە زانایان بڕوایان زیاتر بخوێنەوە…

قسەکردن لەگەڵ گوریلا

قسەکردن لەگەڵ گوریلائەم گوریلایە ناوی کۆکۆ بوو و زمانی نیشانەی دەزانی. جارێک ئێسکەڕووتەیەکی نیشان دەدەن و دەپرسن زیندووە یا مردوو و دەڵێت مردووە. کاتێک دەپرسن گوریلاکان دوای مردن دەچن بۆ کوێ؟ وەڵام دەداتەوە بۆ کونێکی ئاسوودە و دواتر ماچێک بە واتایی خوات لەگەڵ، دەنێرێت!کۆکۆ زیاتر لە هەزار وشەی بە زمانی نیشانە دەزانی کە دەتوانین هەڵیسەنگێنین زیاتر بخوێنەوە…

پێنجەمی ژوەن ڕۆژی جیهانیی ژینگەیه.

پێنجەمی ژوەن ڕۆژی جیهانیی ژینگەیه. لەم ڕۆژەدا ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان خەڵک ئاگادار دەکاتەوە و هانیان دەدات بۆ پاراستنی ژینگە. ڕۆژی جیهانیی ژینگە یەکەمین جار لە ساڵی ۱۹۷٤دا بەڕێوە چوو و سەبارەت بە کێشەگەلی سەرەکی ژینگە وەک پیسی ئاوی دەریاکان، زۆربوونی حەشیمەتی مرۆڤ و گەرمبوونی زەوی خەڵکیان ئاگادار دەکردەوە. ئەم ڕێکەوتە ساڵانە بە بەشداری ۱٤۳ وڵات زیاتر بخوێنەوە…

گەشەکردنی موو و نینۆکەکانی مرۆڤ پاش مردنی بەردەوام دەبێت؟

گەشەکردنی موو و نینۆکەکانی مرۆڤ پاش مردنی بەردەوام دەبێت؟ بەکورتی نەخێر. پاش مردنی مرۆڤ، جەستە وشک دەبێتەوە کە ئەمە دەبێتە هۆی کرژبوونەوەی پێست، دوا بە دوای ئەم ڕووداوەش نینۆکەکان و مووی لەش زەق و بەرچاو دەبن بۆیە وا دەردەکەوێت کە گەشەکردنی موو و نینۆک پاش مردنیش بەردەوام دەبێت. نینۆکەکان لە ڕۆژێکدا بەڕادەی ٠.١ میلیمەتر درێژ زیاتر بخوێنەوە…

ڕیش جیا لە دڵڕفێنی چ تایبەتمەندییەکی دیکەی هەیە؟

ڕیش جیا لە دڵڕفێنی چ تایبەتمەندییەکی دیکەی هەیە؟ (بۆچی پیاوان بە ڕیشەوە دڵڕفێنترن؟) ڕیشی پڕ و جوان دڵڕفێنە بەڵام ڕەنگە جیا لەمە بەکەڵکی شتێکی تریش بێت؛ ڕیش ڕەنگە هێزی مشتەکۆڵێک کە لە شەویلکەی پیاوان بدرێت، کەم بکاتەوە. زانایان دەڵێن لە شێرە نێرەکانیشدا ڕیش دەتوانێت قوڕگی درێژی شێر لە بەرانبەر ددان و چڕنووکی کوشندەی دوژمن بپارێزێت. زیاتر بخوێنەوە…

بەتەمەنەکان حەوت بەرامبەری گەنجەکان زانیاریی هەڵە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاو دەکەنەوە

بەتەمەنەکان حەوت بەرامبەری گەنجەکان زانیاریی هەڵە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاو دەکەنەوە کەسانی بەتەمەن زیاتر لە گەنجەکان زانیاریی هەڵە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاو دەکەنەوە. ئەو زانیارییە هەڵانەی کە لە لایەن بەتەمەنەکانەوە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاو دەبنەوە و هەواڵی ساختە یان بەستەری گوماناوین، حەوت بەرامبەر زیاترە لەو زانیارییە هەڵانەی کە گەنجەکان بڵاوی دەکەنەوە. نادیا براشیر لێکۆڵەری پۆست زیاتر بخوێنەوە…

هەڵدانی SpaceX و NASA بە هۆی زریانی فلۆریدا، کە بۆ ۳۰ی مانگی مەی دوا خرابوو، سەرکەوتووانە بەرەو وێستگەی نێونەتەوەیی وەڕێکەوت.

هەڵدانی SpaceX و NASA بە هۆی زریانی فلۆریدا، کە بۆ ۳۰ی مانگی مەی دوا خرابوو، سەرکەوتووانە بەرەو وێستگەی نێونەتەوەیی وەڕێکەوت. هاویشتنی SpaceX کە بڕیار وابوو کەشوانەکان بەرێت بۆ وێستگەی نێونەتەوەیی فەزایی و بە هۆی کەشوهەوای نالەباری کەناراوەکانی ئاتلانتیک لە فلۆریدا پەک خرابوو، لە ڕێکەوتی 30ی مەی بەرەو وێستگەی نێونەتەوەیی وەڕێکەوت. کەشتیی ئاسمانی Crew Dragon کە زیاتر بخوێنەوە…

کاریگەرییەکانی ئاگرتێبەربوونی دارستانەکان

لەم چەند ساڵەدا ئەوەی زۆر دەیبینین ئاگرتێبەربوونی دارستانەکانە. ئەم ڕووداوە لە کوردستانیش کەم نییە. بەم بۆنەوە باش دەبێت باسێکی کورت لەسەر کاریگەرییەکانی ئاگرتێبەربوونی دارستانەکان بکەین. زیانە سەرەکییەکانی ئاگرتێبەربوون: ۱. سووتان و خەسار لێ کەوتنی گژوگیا و بەتایبەت دارستانە بارانییەکان کە ساڵانێکی زۆر دەخایەنێت تاوەکوو بگەڕێنەوە دۆخی پێشووی خۆیان. ۲. کوژران و برینداربوونی ئاژەڵەکان. ۳.داخوران و زیاتر بخوێنەوە…

بەبۆنەی ٣١ی مەی ڕۆژی جیهانی دژی دووکەڵ ژن، جگەرە، دەسەڵات

بەبۆنەی ٣١ی مەی ڕۆژی جیهانی دژی دووکەڵ ژن، جگەرە، دەسەڵات ئێدوارد برنێیز خووشكەزای زیگمۆند فڕۆید، بە دامەزرێنەر و سەرکردەی “پەیوەندییە گشتییەکان” و “پڕۆپاگاندا” دەناسرێت. کارەکانی ئەم پیاوە لەسەر دوو بنەما بوو: یەکەم، خەڵک بە گشتی تێگەیشتوو نین و بەپێی هەستەکانیان بڕیار دەدەن. دووهەم ئەوەی کە دەتوانین لە بیرۆکەکانی فرۆید بۆ دەستکاریکردنی هۆشی نادیاری گشت کۆمەڵگا زیاتر بخوێنەوە…

دەرمانی لەدەستدانی هەستی بۆنکردن لە نەخۆشیی کۆڤید-١٩

دەرمانی لەدەستدانی هەستی بۆنکردن لە نەخۆشیی کۆڤید-١٩ لەم دواییانەدا لەدەستدانی هەستی بۆنکردن و تامکردن وەک دوو نیشانەی نەخۆشیی کۆڤید-١٩ ناسراون. ئاکادێمیای پسپۆڕانی گوێ، قوڕگ و لووتی ئەمریکا ڕایگەیاند کە دەبێ لە پشکنینەکانی کەسانی تووشبوو ئەم دوو نیشانەش لەبەرچاو بگیرێت. تەنانەت لەدەستدانی هەستی بۆنکردن هەندێک جار تەنیا نیشانەی نەخۆشییەکە بووە. کێشەی بۆن نەکردن لە نەخۆشیی کۆڤید-١٩دا، زیاتر بخوێنەوە…

مێژووی بۆرس چییە؟

مێژووی بۆرس چییە؟   وشەی بۆرس لە سەدەی ١٥ی زایینی لە وڵاتی بلژیکەوە ھاتووە. خەڵکی شاری بۆڕۆژۆ لە بەردەمی ماڵی گەورە پیاوێک بە ناوی واندربۆرس کۆ دەبوونەوە و خەریکی کڕین و فرۆشتن دەبوون.   بەڵام ئەو شوێنە، شوێنێکی فەرمی نەبوو و ھەر کەس حەزی لێ بوایە دەیتوانی لەوێ خەریکی کڕین و فرۆشتن بێت. یەکەم بۆرسی زیاتر بخوێنەوە…

چۆن بێینە ناو بۆرسەوە؟

چۆن بێینە ناو بۆرسەوە؟     ١- هەبوونی سەرمایەی ناپێویست و زیادی:   بۆ هاتنە نێو بۆرسە دەبێت لە سەرمایەی پاشکەوتکراو کەڵک وەرگیرێت، نەک لە سەرمایەی سەرەکیی ژیانمان، وەک ئوتۆمبێلی یا خانووی نیشتەجێ بوون، بۆ ئەوەی ئەگەر تووشی زیان بووین، هەموو ژیانمان خەساری پێ نەگات.     ٢- تێگەیشتن لە چەمکە سەرەتاییەکانی بۆرسە:   لە زیاتر بخوێنەوە…

شکانی ددان

شکانی ددان ددانی شکاو لەناو سێرۆمدا ڕابگرن. لەوانەیە لەتە شکاوەکە دووبارە بۆ چاککردنەوەی ددانەکە بەکار بێت.ئەگەر خوێنبەربوونتان هەیە، بۆ ماوەی دە خولەک گازێکی تەڕ لەسەر ئەو شوێنە دابنێن تا ڕابوەستێت. ئەگەر خوێنبەربوون درێژەی هەبوو چایەکی سەفەری تەڕ بکەن و دە خولەک لەسەر ددانەکە داینێن.پەکێکی سارد لەسەر گۆنا یان لێوی لای ددانە شکاوەکە دانین. ئەمە یارمەتی زیاتر بخوێنەوە…

۹ خراپەی خواردنەوەی زۆری چایی:

۹ خراپەی خواردنەوەی زۆری چایی:چایی خۆی چەند قازانجی هەیە وەک کەمکردنەوەی مەترسیی شێرپەنجە، قەڵەوی، شەکرە و نەخۆشیی دڵ. هەر ئەو جۆرە کە زۆرینە خولیای چایی خواردنەوەین، زۆر جار زۆرتر لەوەی کە پێویست و بەسوود بێت دەخۆینەوە کە ئەمە ۹ خراپی هەیە بۆ تەندروستیمان:۱. وەرگرتنی ئاسن کەم دەکاتەوە. ۲. خەمۆکی و سترێس زۆر دەکات.۳. خەو تێک زیاتر بخوێنەوە…

ئایا خوێندنەوە لە شوێنێکدا کە ڕووناکی کەمە زیان دەگەیەنێتە چاو؟

ئایا خوێندنەوە لە شوێنێکدا کە ڕووناکی کەمە زیان دەگەیەنێتە چاو؟توێژەران دەڵێن هیچ بەڵگەیەک نییە بۆ ئەوەی بیسەلمێنێت کە خوێندنەوە لە وەها شوێنێکدا زیانی هەتاهەتایی دەگەیەنێتە چاو.هەرچەندە چاو ماندوو دەکات و هەروەها بەشێوەی کاتی تیژبینیی چاو دادەبەزێنێت بەڵام پاش ماوەیەک پشوودان، دەگەڕێتەوە بۆ دۆخی ئاسایی و چاک دەبێتەوە.ئامادەکردن: هێمن موحەممەدیانسەرچاوە:https://www.livescience.com/18076-medical-myths-doctors-countdown.html

دەرکەوتنی ئاسەواری مێژوویی ڤایکینگەکان بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە

دەرکەوتنی ئاسەواری مێژوویی ڤایکینگەکان بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوەگۆڕانی کەشوهەوا، بووەتە هۆی توانەوەی چاڵەبەفرەکانی وڵاتی نەرویج و ئەمەش بووەتە هۆی دەرخستنی کۆمەڵێک ئاسەواری مێژوویی تایبەت بە سەردەمی ڤایکینگەکان.ئەم وێنەیە؛ وێنەی پارچە چێوێکە کە لە لەندبریندا دۆزراوەتەوە (بە کەڵکوەرگرتن لە ڕادیۆکەربۆن تەمەنیان دۆزیوەتەوە، کە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یازدەی زایینی) و ڤایکینگەکان کەڵکیان لێ وەرگرتبوو بۆ ئەوەی بەرخەکان شیری زیاتر بخوێنەوە…

هیندوستان مەترسیدارترین وڵاتە بۆ ژنان!

هیندوستان مەترسیدارترین وڵاتە بۆ ژنان!ئەم توێژینەوەیە بەپێی ڕاپرسی لە ٥٥٠ شارەزای بواری پرسی ژنان ئەنجام دراوە و پێوانەکانی بریتین لە تەندروستی، هەڵاواردن، نەریتە کولتورییەکان، بازرگانی مرۆڤ، توندوتیژیی سێکسی و غەیری سێکسی.لەم وینەیەدا ١٠ دانە لە مەترسیدارترین وڵاتەکان بۆ ژنان دەبینرێن.ڕەنگە وڵاتەکانی سووریە و ئەفغانستان بەهۆی بارودۆخی شەڕەوە بێت، بەڵام دیتنی ناوی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەم زیاتر بخوێنەوە…

ئایا کاتی ئەوە هاتووە بازاڕی لێکدانەوەی خەو (تەعبیری خەو) تێکوەپێچین؟

ئایا کاتی ئەوە هاتووە بازاڕی لێکدانەوەی خەو (تەعبیری خەو) تێکوەپێچین؟ بەڵگەیەکی نوێ دۆزراوەتەوە کە نیشان دەدات مێشکی مرۆڤ ئەزموونی ئەو کاتانەی وا بەخەبەرین، دووبارە لە کاتی خەودا نمایش دەکاتەوە. کاتێک کە دەخەوین مێشک بە تەواوی ناکووژێتەوە و خەریکی ڕێکخستنەوەی بیرەوەرییە نوێیەکان دەبێت. ئەم توێژینەوەیە پێشتر لەسەر ئاژەڵەکان ئەنجام درابوو بەڵام ئەمە یەکەمین بەڵگەی ڕاستەوخۆیە کە زیاتر بخوێنەوە…

تەندروستیی ددان: پێویستیی کەمکردنەوەی خواردنی قەند، شیرینی

تەندروستیی ددان پێویستە خواردنی قەند، شیرینی، هەنگوین، شۆکۆلات (چوکلێت)، ئاومیوە و شەربەت کەم بکەنەوە. ٤ تا ٦ ساڵ: ١٩ گرام (بەرامبەر لەگەل ٥ کڵۆ قەند) ٦ تا ١٠ ساڵ: ٢٤ گرام (بەرامبەر لەگەل ٦ کڵۆ قەند) سەروو ١١ ساڵ: ٣٠ گرام (بەرامبەر لەگەل ٧ کڵۆ قەند) لە ڕۆژێکدا لانیکەم دوو جار ددانتان بشۆن (شەوانە بەر زیاتر بخوێنەوە…

دەرمانی ددان ئێشە

ڕێنوێنی بۆ ئەو کاتانەی کە بۆ ددان ئێشە ناتوانن سەردانی پزیشکی ددان بکەن: ۱. لە ئازارشکێنەکان وەک ئایبووپرۆفێن (ژێلۆفێن) و ئەستامینۆفێن کەڵک وەربگرن. ۲. ناو دەمتان بە ئاو و خوێ بشۆنەوە (بێجگە لە منداڵان). ۳. جێلی (ژێل) ئازارشکێن بەکار بێنن. ٤. خواردنی نەرم وەک ماست یان هێلکەی کوڵاو بخۆن و بەو ددانەی کە ئازاری هەیە زیاتر بخوێنەوە…

دوای ٩ ساڵ بۆ یەکەم جار لەناو خاکی ئەمریکاوە ئەمڕۆ کەشتییەکی ئاسمانیی کۆمپانیای SpaceX ڕەوانەی وێستگەی فەزایی نێونەتەوەیی دەکرێت.

دوای ٩ ساڵ بۆ یەکەم جار لەناو خاکی ئەمریکاوە ئەمڕۆ کەشتییەکی ئاسمانیی کۆمپانیای SpaceX ڕەوانەی وێستگەی فەزایی نێونەتەوەیی دەکرێت. ٢ ئاسمانگەڕی ڕێکخراوەی ناسا لەم کەشتییە ئاسمانییەدا دەبن. پێشتر ئاسمانگەڕەکانی ناسا بە کەشتییە ئاسمانییەکانی ڕووسیا دەچوون بۆ فەزا (بۆشایی) و بردنی هەر کەسێک، ٨٦ ملیۆن دۆلاری تێدەچوو. جگە لەوانە، ئەمە یەکەم جارە لە مێژوودا کە کۆمپانیایەکی زیاتر بخوێنەوە…

۲٨ی مەی (٨ی جۆزەردان): ڕۆژی جیهانیی تەندروستیی سووڕی مانگانەیە.

۲٨ی مەی (٨ی جۆزەردان): ڕۆژی جیهانیی تەندروستیی سووڕی مانگانەیە. دەستنیشانکردنی ڕۆژێک لە ساڵدا بۆ ئەوەیە کە گرینگیی تەندروستی لەم کاتەدا بۆ ژنان بەرچاوتر بێت.بە هۆی ئەوەی کە لە زۆربەی ژناندا سووڕی مانگانە ۲٨ ڕۆژەیە و هەرجار بەشێوەیەکی مامناوەندی پێنج ڕۆژ دەخایەنێت، ۲٨مین ڕۆژ لە پێنجەمین مانگی ساڵ بۆ یادەوری ئەم ڕۆژە هەڵبژێردراوە.ژنانی وڵاتە هەژارەکان لە زیاتر بخوێنەوە…

کاتێک یاسای لێدانی دەمامک لە پەتای گشتی ۱۹۱٨، تووشی بەربەرەکانێ بوو

کاتێک یاسای لێدانی دەمامک لە پەتای گشتی ۱۹۱٨، تووشی بەربەرەکانێ بووپەتای گشتیی ۱۹۱۸، مرۆڤکوژترین ئەنفلوەنزای مێژوو لە ساڵانی ۱۹۱٨ و ۱۹۱۹ بووە، کە زیاتر لە ٥۰ ملیۆن کەسی لە جیهاندا کوشت. لە ئەمریکا کاتێک کە ژمارەی گیان لەدەستدراوان بە ٦۷٥۰۰۰ کەس گەیشت، حکوومەتە ناوچەییەکان هەندێک چارەسەری نوێیان بۆ بەرگری لە بڵاوبوونەوەی پەتا بەکار هێنا کە زیاتر بخوێنەوە…

پاش مردن چی ڕوو دەدات؟

پاش مردن چی ڕوو دەدات؟
ئایا دەکرێت ئاگات لە مردنی خۆت بێت؟ ئایا پاش مردن ھێشتا ھەستی بینین و بیستن کار دەکات؟
ئەم پرسیارە، پرسیارێکی فەلسەفی، ئایینی و زانستییە.

چۆن تەندروستیی ددانەکانمان بپارێزین؟

چۆن تەندروستیی ددانەکانمان بپارێزین؟
ددانەکان بەشێک لەو ئەندامانەی جەستەن کە ئەگەر تووشی نەخۆشی بن، زۆر بە ئەستەم دەگەڕێنەوە دۆخی تەندروستیی پێشوو، هەر بۆیە باشترە کە هەمیشە بەرگری لە نەخۆشی بکەین تاکوو لە بیری دەرمانکردندا بین.

سەرەتا مریشک هەبووە یان هێلکە؟

سەرەتا مریشک هەبووە یان هێلکە؟ ڕەنگە پێتان وابێت زۆر پرسیارێکی ساکار و سادەیە و وەڵامەکەی ڕوونە، بەڵام وانییە و وەڵامەکەی قورسە! ئەم پرسیارە دەرخەری پارادۆکسی باوی سەردەمی کۆنە کە چەمکی ″بنەڕەت و هۆکاری یەکەم″ تاوتوێ دەکات. بەڵام وەڵامەکەی چییە؟ زانست چی دەڵێت؟ سەرەتا دەبێ باش لە پرسیارەکە تێبگەین، ئایا مەبەست لە وشەی هێلکە، هێلکەیە بەگشتی زیاتر بخوێنەوە…

کێ خێراتر دەڕوات؟

ھەموومان دەزانین کە کەسانی باڵابەرز خێراتر بەڕێگادا دەڕۆن. بەڵام چ ڕوو دەدات ئەگەر کەسێکی باڵابەرز لەگەڵ باڵاکورتێک یان ژنێک و پیاوێک پێکەوە پیاسە بکەن؟؟؟ کامەیان ئاستی ڕێگەڕۆیشتنیان ھێورتر دەکاتەوە؟ دوو ژن پێکەوە بەڕێگادا بڕۆن، ھەردووکیان ڕێگەڕۆیشتنیان هێدیتر دەکەنەوە. دوو پیاو پێکەوە خێراتر بەڕێگادا دەڕۆن . توێژەران تێگەیشتوون کە پیاوەکان کاتێک لەگەڵ ژنێک بەڕێگادا دەڕۆن، زۆر زیاتر بخوێنەوە…

تێلێگرام کۆتایی بە پرۆژەی بلاکچەین و ڕەمزپارە هێنا.

تێلێگرام کۆتایی بە پرۆژەی بلاکچەین و ڕەمزپارە هێنا. پاول دورۆڤ دامەزرێنەری تێلێگرام دوێنێ لە کاناڵی تێلێگرامی خۆیدا ڕایگەیاند کە بەهۆی هەندێک کێشەی یاسایی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ئەم پرۆژانەی تێلێگرام کۆتاییان پێ دێت. هەروەها دورۆڤ بەکارهێنەرانی تێلێگرامی ئاگادار کردەوە کە ئاگاداری ئەو ماڵپەڕانە بن کە بە ناو و لۆگۆی تێلێگرام و ڕەمزپارەکەیەوە (TON) کار دەکەن، زیاتر بخوێنەوە…

گریان چ کەڵکێکی هەیە؟

″تا دەمی مردن ئەمن مەمنوونی فرمێسکی گەشم″ (مامۆستا هێمن، تاریک و ڕوون، فرمێسکی گەش) مرۆڤەکان بۆ دەگرین؟ گریان چ کەڵکێکی هەیە؟ گریان، وەڵامدانەوەی سروشتیی مرۆڤەکانە لە بەرامبەر زنجیرەیەک لە هەستەکان؛ وەکوو خەم و پەژارە، دڵخۆشی و ناهومێدی. لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ژنان بە شێوەی مامناوەندی، ٣.٥ جار لە مانگدا دەگرین؛ ئەم ڕادەیە بۆ پیاوان بەشێوەی زیاتر بخوێنەوە…

پەیوەندیی پیسبوونی هەوا و مردن بە هۆی کۆرۆناوە

پەیوەندیی پیسبوونی هەوا و مردن بە هۆی کۆرۆناوە: هەوای پیس دەتوانێت مردن بە هۆی کۆرۆناوە زیاتر بکات. کاریگەریی پیسبوونی هەوا لەسەر کەسانی خاوەن نەخۆشیی تایبەت وەکوو نەخۆشیی دڵ و سی و هتد زیاترە. بە تەنۆلکەگەلی نێو هەوا کە قەبارەیان کەمتر لە ۲.٥ مایکرۆمێترە PM2.5 دەڵێن کە دەتوانن بچنە نێو سییەکانەوە و لە ڕێگەی خوێنەوە زۆرتر زیاتر بخوێنەوە…

کورتەی گرینگترین هەواڵەکانی ڕۆژی کۆرۆنا ڕادەوەستێنین.

کورتەی گرینگترین هەواڵەکانی ڕۆژی کۆرۆنا ڕادەوەستێنین. دوای وەرگرتنی ڕای ئێوە ئازیزان، پڕۆژەی وەرگێڕانی کورتەی هەواڵە گرینگەکانی ڕۆژی کۆرۆنا ڕادەوەستێنین. – لە ئاڵمان ڕێژەی تووشبوون لەو کاتەوە کە بەرەبەستەکان شلتر کراونەتەوە چووەتە سەرتر. ئاستی گواستنەوە لە ٦دەهوم چوە سەروو یەک و یەک دەهوم. واتە ئێستا هەر تووشبوویەک زیاتر لە یەک کەس تووش دەکات. ئەمە لەوانەیە ببێتە زیاتر بخوێنەوە…