Close

لە ناوچوونی زەوی ؟!

لە ناوچوونی زەوی ؟! ساڵی ٢٠٠٢ ڕێکخراوەی ناسا لە ئەمریکا ڕایگەیاند کە بەردێکی ئاسمانی* بە تیرەی ٢ کیلۆمەتر و بە خێرایی ١٠٠ هەزار کیلۆمەتر لە سەعاتدا بەرەو گۆی زەوی بەڕێوەیە و لەوانەیە لە مانگی دووهەمی ساڵی ٢٠١٩، واتە ساڵی داهاتوودا، لە زەوی بدرێت. بەڵام دوای چەند ڕۆژ لە هەواڵەکە، ڕایانگەیاندەوە کە دوای ئەنجامی بڕێک ژمێرکاریی^ زیاتر بخوێنەوە…

گازی فرمێسکڕێژ

گازی فرمێسکڕێژ چییە؟ گازی فرمێسکڕێژ بەپێی ڕێکەوتننامەی جنێڤ*، ماددەیەکی کیمیاوییە و کەڵک لێوەرگرتنی لە شەڕدا قەدەغەیە و زۆربەی وڵاتان پێملی ئەم یاسایەن. بەکارهێنانی ئەم ماددەیە لە لایەن پۆلیسەوە بۆ سەرکوتکردنی ئاژاوە جێی مشتومڕە. بۆ زیاتر تێگەیشتن لە مەترسییەکانی گازی فرمێسکڕێژ، گۆڤاری نەشناڵ جیۆگرافیک، وتووێژێکی لەگەڵ سڤێن-ئێریک یۆرد*، پڕۆفیسۆری فارماکۆلۆژی لە زانستگای یەیلی ئەمریکا، ئەنجام داوە. زیاتر بخوێنەوە…

بەر لە مرۆڤ !؟

پێشەکی بەر لە مرۆڤ!؟ لەوە دەچێت کە مرۆڤی زەبەردەست (هۆمۆ هابیلیس)، کە لەوەپێش کاسەسەرێکی دۆزراوەی لە کاناڵی زانستیی هۆژین بڵاو کراوەتەوە، کۆنترین جۆری جنسی مرۆڤ بێت، هەرچەند کە زانستمەندان لەسەر مرۆڤبوونی ئەم جۆرەش هاوڕا نین. ئایا مرۆڤیش باووباپیری بووە؟ بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە دیسان چارمان نییە جگە لەوەی کە لەناو ئێسکەپەیکەرە بەجێماوەکان لە مێژوودا بگەڕێین. زیاتر بخوێنەوە...

پەرەسەندنی مرۆڤ

پێشەکی پەرەسەندنی مرۆڤ مرۆڤ، ئامۆزای شامپانزە و ئامۆزازای گوریلا؟ ئایا مرۆڤ هەمیشە یەک جۆر بووە؟ لە چەند دەیەی ڕابردوودا باڵای مرۆڤەکان بە گشتی بەرزتر بووە. ئەگەر زیاتر لە مێژوودا بگەڕێینەوە دواوە، بەر لە باڵا چ شتانێکی تر تووشی گۆڕانکاری بوون؟ مرۆڤی ١٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر چۆن بووە؟ کاسەسەری چۆن بووە؟ دەست و لاقی چۆن بوون؟ زیاتر بخوێنەوە...

کاریگەریی خواردن لەسەر مێشک!

قەڵەوی دیاردەیەکی جیهانییە. لە دنیادا ٣٨%ی گەورەکان و ١٨%ی منداڵان یان قەڵەون یان زیادیی کێشیان هەیە. تەنانەت ئەگەر قەڵەویش نەبن، خواردنی نابەجێ زۆر بەربڵاوە. بۆ نموونە خواردنێک کە زۆر پەرداوتە (فەراوەردە) کرابێت و فرەفینۆلەکان و دژەئۆکسیدەکانی تێدا نەبێت و هەروەها چەوریی تێربووی ئۆمێگا-٣ی کەم بێت، باش نییە. لە وتارێکدا کە لەم دواییانەدا لە گۆڤاری نەیچێر زیاتر بخوێنەوە…

ئەو دەمانەی کات دەوەستێت !

بە خێرایی چاو لە کاتژمێرێکی ئانالۆگ بکەن. ڕەنگە هەست بکەن کە دەستەی چرکەژمێرەکە سەرەتا بۆ ماوەیەکی کەم وێستاوە و پاشان دەکەوێتە جووڵە. ئەم ڕاوەستانە سەرەتاییەی کە هەستی پێدەکەین، هۆکارەکەی چییە؟ بە پێی وتەی نۆرۆنزانێکی توێژەر لەم بوارەدا، هۆکاری ئەم ڕاوەستانی کاتە مێشکی مرۆڤە کە ئۆتۆماتیک ئەگەرێکی داهاتوو پێشبینی دەکات! کاتێک کە ئێمە چاومان دەگێڕین، شوێنی زیاتر بخوێنەوە…

ژیانی مرۆڤ لە مەترسیدایە

ژیانی مرۆڤ لە مەترسیدایە بە سوار شەپۆلی ڕووناکییەوە بەرەو قووڵایی فەزا ? ستێفان هاوکینگ، زانستمەندی بەناوبانگ، چەند ڕۆژ لەمەوبەر، لە فێستیڤالی زانست و هونەر لە وڵاتی نۆروێژ، جەختی لەسەر مەترسییەکانی داهاتووی سەر مرۆڤ کرد ?. مەترسییەکی زۆر لەسەر گۆی زەوی هەیە و پێویستە مرۆڤ توێژینەوە و دۆزینەوە بکات لە قووڵایی فەزادا بۆ شوێنێکی جێگوڕی گۆی زیاتر بخوێنەوە…

بەردی خزۆک !

ئامادەکردنی: ئاسۆ ڕەحیمزادەگان لە دۆڵی مەرگ لە وڵاتی ئامریکا، بەرد هەیە بە قورسایی ٣٠ کیلۆگرەم کە هەر وا کە لە وێنەکەدا دیارە سەدان میتر بەڕێوە دەڕۆن! هۆکاری ئەم دیاردەیە چییە؟ وەڵام: بەردی خزۆک دیاردەیەکی زەویزانیانەیە کە تێیدا بەردگەلێک دەخزێن و جێشوێنی خۆیان بەجێ دێڵن بێ ئەوەی کە زیندەوەرێک کارێکی کردبێت. ئەم دیاردەیە نزیک ١٠٠ ساڵە زیاتر بخوێنەوە…

سەرچاوەی دەنگ چییە؟

سەرچاوەی دەنگ چییە؟ بیستن تواناییەکی گرینگی مرۆڤ و بڕێک لە ئاژەڵەکانە. مرۆڤ، دەنگ لە ڕێی پەردەی گوێچکەوە دەبیسێت. کاتێ پەردەی گوێ بلەرێت، ئەم لەرینە دەبێتە هۆی جووڵەخستنە ناو تراوێکی ناو گوێچکە. جووڵەی ئەم تراوە لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی پێکهاتنی ڤۆڵتاژێکی ئەلەکتریکی کە لە ڕێی دەماری بیستنەوە دەگات بە مێشک. کەواتە هەر لەرینەوەیەکی پەردەی گوێ دەکرێ زیاتر بخوێنەوە…