ڤیتامینی A: سەرچاوەکان و سوودەکان
ڤیتامینی A ڤیتامینێکە لەگەڵ چەوریدا تێکەڵ دەبێت و بۆ تەندروستیی دیتن، پێست، ئێسکەکان و شانەکانی لەش زۆر بەسوودە. ڤیتامینی A زۆرکات وەک دژەئۆکسیدانێک کار دەکات و خانەی زیانبینینو لەناو دەبات، بەڵام جیا لەمانەش زۆر ڕۆڵی دیکەشی هەیە.
ڕۆڵێکی ڤیتامین A لە گەشە و دابەشبوونی خانەدایە. ڤیتامین A ڕۆڵێکی گرینگی لە دروستبوونی ئاسایی و چاککردنەوەی دڵ، سی، گورچیلە و ئەندامە گرینگەکانی دیکەدا هەیە.
سەرچاوەکانی ڤیتامینA:
دوو جۆر ڤیتامین A بوونی هەیە. جۆرێکی ڤیتامین A بە ناوی “ڕێتینۆل”ە کە لە بەرهەمی ئاژەڵەکاندا دەبینرێت. سەرچاوە باشەکانی ڕێتینۆل بریتین لە شیری بەهێزکراو ، هێلکە، گۆشتی سوور، پەنیر، جگەر، ڕۆنی ماسی و گورچیلە. بەڵام پێش-ڤیتامینی A کە جۆری دووەمی ڤیتامین Aیە لە بەرهەمە ڕووەکییەکانی وەکوو میوە و سەوزەدا بوونی هەیە. بەربڵاوترین جۆر پێش-ڤیتامینی A بێتاکارۆتێنە.
سەرچاوەکانی بێتاکارۆتێن ئەمانەن: گێزەر، کوولەکە، پەتاتەی شیرین، برۆکلی و ئەو سەوزانەی کە گەڵایان هەیە و ڕەنگیان سەوزی پڕە.
سوودەکان:
– بینینی تەندروست وەک بینینی ئاسایی، وردبینین و بینین لە تاریکیدا.
– یارمەتیی گەشە و چاکبوونەوەی پێست. ڕێتین A دەرمانێکە بۆ هەندێک کێشەی پێستی وەک زیپکە
– دروستکردن و ئاگالێبوونی ددان، ئێسک، شانەی نەرم، خڕۆکە سپییەکانی خوێن، کۆئەندامی بەرگری و پەردەی موکوزی.
– کاریگەریی وەک دژەئۆکسیدانێک و بەرگری لە خانەکان لە هەمبەر زیانەکانی ڕادیکاڵە ڕەهاکان. ئەگەرچی دژەئۆکسیدانەکان پێش لە شێرپەنجە دەگرن بەڵام هیچ کاریگەرییەکی هاوشێوە بۆ تەواوکەری بێتاکارۆتێن تۆمار نەکراوە. بەڵام لەولاوە گشت ئەو میوە و سەوزانەی کە بێتاکارۆتێنی سروشتییان هەیە لەسەر بەرگری لە شێرپەنجە کاریگەرییان هەیە.
بەکارهێنان و کەموکووڕییەکان:
ئەوەی کە ڕۆژانە چەندە لەم ڤیتامینە بخورێت گرینگە چونکە بەکارهێنانی زۆری، کێشەی زۆر ساز دەکات و کەموکووڕیشی کێشەی دیکە ساز دەکات. بۆیە دەگوترێت کە بۆ ژنێکی باڵغ ڕۆژانە ٧٠٠ مایکرۆگرام و بۆ پیاوێکی باڵغ ٩٠٠ مایکۆگرام باشە.
بەکارهێنانی زیادەی ڤیتامین A کێشەگەلێک لە قژوەرینەوە تا کێشەگەلی دەماری و ئێشەکانی گەدە و ڕیخۆڵە لە خۆ دەگرێت. هەروەها ئەگەر بۆ ماوەیەکی درێژ بەردەوام بێت، دەبێتە هۆی دڵ تێکەڵبوون، ماندوویەتی، ڕشانەوە، کێشەگەلی جەرگ، ئێشی ماسوولکەکان، گێژبوون، لاوازیی ئێسک و شکانی سمت.
کەموکووڕیی لەڕادەبەدەری ڤیتامین A دەبێتە هۆی شەوکوێری، سکچوون و کێشەگەلی پێست.
ئامادەکردن: ئەیوب مەحموودی
وشەکان:
شیری بەهێزکراو fortified milk
خڕۆکە سپییەکانی خوێن white blood cells
تەواوکەری بێتاکارۆتێن beta-carotene supplements
سەرچاوە:
